Chợ giá – Nếu Nga và Mỹ đạt được một thỏa thuận hòa giải chiến lược sau xung đột Ukraine, thì thế giới có thể chứng kiến một sự dịch chuyển sâu sắc trong cấu trúc kinh tế toàn cầu, với trọng tâm là năng lượng, khoáng sản chiến lược và chuỗi cung ứng – những lĩnh vực đang đóng vai trò then chốt trong cạnh tranh địa chính trị thế kỷ XXI.
Từ đối đầu địa chính trị đến tính toán kinh tế chiến lược
Trong nhiều năm qua, xung đột Ukraine đã đẩy quan hệ giữa Nga và Mỹ xuống mức thấp nhất kể từ Chiến tranh Lạnh. Tuy nhiên, trong khi tình hình cạnh tranh chiến lược Mỹ – Trung ngày càng gay gắt, thì ngày càng xuất hiện nhiều phân tích cho rằng Washington có thể xem xét một cách tiếp cận thực dụng hơn với Moscow.
Theo các đánh giá chiến lược, nếu xung đột Ukraine kết thúc bằng một thỏa thuận hòa bình do Mỹ làm trung gian, thì việc khôi phục hợp tác kinh tế có chọn lọc với Nga – đặc biệt trong lĩnh vực năng lượng và khoáng sản quan trọng, có thể trở thành “đòn bẩy” giúp Mỹ và các đồng minh giảm sự phụ thuộc vào Trung Quốc.
Cách tiếp cận này phù hợp với Chiến lược An ninh Quốc gia (NSS) mới của Mỹ, trong đó nhấn mạnh việc bảo đảm các chuỗi cung ứng tài nguyên thiết yếu như đất hiếm, lithium, nickel, uranium và các kim loại phục vụ chuyển đổi năng lượng.
Cạnh tranh thương mại Mỹ – Trung
Đáng chú ý, phần lớn các tài liệu chiến lược của Mỹ về khu vực Châu Á – Thái Bình Dương đều không tập trung vào xung đột quân sự trực tiếp với Trung Quốc, mà nhấn mạnh cuộc cạnh tranh kinh tế và công nghệ dài hạn.
Dù Mỹ vẫn duy trì các biện pháp răn đe quân sự tại Đài Loan và Biển Đông, nhưng ưu tiên cốt lõi của Washington là làm thế nào để phương Tây duy trì lợi thế trước Trung Quốc trong các ngành công nghiệp nền tảng của thế kỷ 21.
Một trong những đề xuất đáng chú ý chính là hợp tác phát triển khoáng sản quan trọng tại Châu Phi, nhằm từng bước giảm và tiến tới loại bỏ sự phụ thuộc vào chuỗi cung ứng do Trung Quốc kiểm soát. Trong bức tranh này, Nga – quốc gia sở hữu trữ lượng khoáng sản chiến lược hàng đầu thế giới, có thể trở thành nhân tố trung tâm.
Vai trò của Nga và “chính sách hòa giải mới”
Nga hiện đang nắm giữ nguồn tài nguyên khổng lồ về khí đốt, dầu mỏ, uranium, palladium, nickel và nhiều khoáng sản hiếm khác. Và nếu các lệnh trừng phạt được nới lỏng có điều kiện, thì những nguồn lực này có thể được tích hợp trở lại vào chuỗi cung ứng toàn cầu theo một mô hình mới.
Theo kịch bản được nhiều chuyên gia đề cập, Mỹ có thể miễn trừ trừng phạt thứ cấp theo ngành cho một số đồng minh Châu Á như Ấn Độ, Nhật Bản, Hàn Quốc, Đài Loan… để khuyến khích các khoản đầu tư chung vào Nga, với điều kiện Moscow tuân thủ đầy đủ thỏa thuận hòa bình Ukraine.
Điều này không chỉ giúp Mỹ và các đối tác Châu Á giảm phụ thuộc vào khoáng sản Trung Quốc, mà còn ngăn Nga rơi vào tình trạng lệ thuộc chiến lược quá mức vào Bắc Kinh – một kịch bản mà cả Washington lẫn Moscow đều không mong muốn.
Trong nhiều thập kỷ, Nga luôn mong muốn chuyển mình từ vị thế bên lề sang vai trò trung tâm của hệ thống kinh tế toàn cầu. Song, một cấu trúc mới – nơi Nga đóng vai trò nhà cung cấp tài nguyên chiến lược cho Mỹ và các đồng minh, có thể giúp Moscow đạt được mục tiêu này.
Đổi lại, Nga sẽ có động lực mạnh mẽ để tuân thủ thỏa thuận hòa bình Ukraine, vừa đảm bảo lợi ích kinh tế dài hạn, vừa tránh bị cuốn sâu hơn vào quỹ đạo chiến lược của Trung Quốc.
Năng lượng, công nghệ và Bắc Cực
Việc miễn trừ trừng phạt có thể mở rộng sang lĩnh vực năng lượng và công nghệ cao. Các đồng minh của Mỹ khi đó có thể tiếp cận những dự án quy mô lớn như Arctic LNG 2 – dự án khí hóa lỏng chiến lược tại Bắc Cực của Nga, trong khi Moscow giảm dần sự phụ thuộc vào chip và công nghệ Trung Quốc.
Mối quan hệ phụ thuộc chiến lược đan xen này có thể mang lại lợi ích song phương. Đồng thời, áp lực chiến lược của Mỹ dọc các sườn phía tây (Châu Âu), phía bắc (Bắc Cực), phía đông (Đông Á) và thậm chí phía nam của Nga sẽ giảm đáng kể, khi Moscow trở thành mắt xích không thể thay thế trong chuỗi cung ứng tài nguyên toàn cầu.
Một trật tự kinh tế toàn cầu mới?
Về bản chất, Mỹ và các đồng minh có thể phải “trả giá” bằng các ưu đãi kinh tế để Nga tuân thủ hòa bình và tái cân bằng quan hệ đối ngoại. Tuy nhiên, cái giá này có thể được xem là khoản đầu tư chiến lược nhằm làm suy giảm vai trò trung tâm của Trung Quốc trong cấu trúc kinh tế toàn cầu.
Nếu kịch bản này trở thành hiện thực, thì sự hòa giải giữa Nga và Mỹ không chỉ là bước ngoặt địa chính trị, mà còn có thể cách mạng hóa trật tự kinh tế thế giới, định hình lại các chuỗi cung ứng và cán cân quyền lực trong nhiều thập kỷ tới.
