Chợ giá – Trong bức tranh phức tạp của kinh tế toàn cầu, thì giá dầu luôn là một chỉ số nhạy cảm và giàu tính biểu tượng nhất. Bởi, mỗi biến động về giá dầu, dù là nhỏ nhất thì đều có thể tác động sâu rộng đến nền kinh tế thế giới, từ hầu bao của người dân cho đến chiến lược của các cường quốc. Và nếu phải chọn một loại hàng hóa duy nhất để phản ánh tình hình địa chính trị toàn cầu, thì đó chính là dầu mỏ.
Dầu mỏ: Biểu tượng quyền lực và chính trị
Giá dầu thế giới không đơn thuần được định đoạt bởi yếu tố cung – cầu. Trái lại, nó phản ánh những tính toán địa chính trị, chiến lược quốc gia và đôi khi là cái tôi của các nhà lãnh đạo. Vì vậy, một quyết định từ OPEC+ hay một chuyến công du của Tổng thống Mỹ đến Trung Đông cũng có thể khiến giá dầu biến động không lường trước.
Một ví dụ điển hình chính là việc giá dầu giảm khi OPEC+ quyết định mở rộng sản lượng. Thị trường ngay lập tức đặt câu hỏi: Liệu Ả Rập Xê Út đang trừng phạt Kazakhstan vì phá vỡ hạn ngạch? Hay Riyadh muốn hãm lại đà đa dạng hóa nền kinh tế của chính mình vì lo ngại mất kiểm soát?
Bên cạnh đó, chuyến thăm của Tổng thống Mỹ – Donald Trump tới vùng Vịnh, nơi mà chương trình nghị sự của ông trải dài từ việc giữ giá xăng ở mức thấp cho các tài xế người Mỹ, kêu gọi hàng tỷ USD đầu tư từ Saudi vào Mỹ, và thương lượng để dỡ bỏ trừng phạt đối với Syria. Và một lần nữa, dầu mỏ lại là chất xúc tác cho cả ngoại giao và làm giàu lẫn nhau.
Từ món quà của thiên nhiên đến công cụ mặc cả toàn cầu
Lịch sử của dầu mỏ gắn liền với sự trỗi dậy của quyền lực ở Trung Đông. Được biết, dầu lần đầu được phát hiện ở Ả Rập Xê Út năm 1938, nhưng phải đến sau Thế chiến II, thì dòng dầu mới bắt đầu chảy mạnh mẽ. Với trữ lượng lớn và chi phí khai thác thấp, vương quốc này nhanh chóng trở thành người chơi trung tâm trên bàn cờ năng lượng toàn cầu.
Vào năm 1973, cú sốc dầu mỏ lần đầu tiên diễn ra. Được biết, giá dầu lúc đó đã tăng gấp bốn lần chỉ trong một năm, từ 3,22 USD lên hơn 12 USD/thùng, sau khi các quốc gia Ả Rập do Saudi dẫn đầu áp đặt lệnh cấm vận đối với các nước ủng hộ Israel trong Chiến tranh Yom Kippur.
Kể từ đó, dầu mỏ đã trở thành “vũ khí chiến lược”. Những cuộc đàm phán giá dầu không còn chỉ giữa các công ty và chính phủ, mà trở thành các ván cờ địa chính trị. Những nhân vật như Gaddafi (Libya), Saddam Hussein (Iraq), Shah của Iran hay Vua Faisal của Saudi đều đã tận dụng dầu như một công cụ đàm phán với phương Tây, nhằm đòi hỏi công bằng hơn trong lợi nhuận từ nguồn tài nguyên này.
Khi quyền lực chuyển giao và giấc mơ đa dạng hóa kinh tế
Ngày nay, người có ảnh hưởng lớn nhất tới giá dầu là Thái tử Mohammed bin Salman – cháu nội của Ibn Saud. Ông không chỉ kế thừa quyền lực mà còn mang theo một tầm nhìn mới: đưa Ả Rập Xê Út thoát khỏi sự phụ thuộc vào dầu mỏ, hướng đến một nền kinh tế sáng tạo với công nghệ, du lịch và văn hóa làm trọng tâm.
Nhưng việc chi hàng trăm tỷ USD để đầu tư vào doanh nghiệp Mỹ đã cho thấy “dầu mỏ vẫn là chiếc cầu nối cần thiết” trong quan hệ quốc tế.
Tuy nhiên, mối quan hệ kinh tế này không phải lúc nào cũng êm đẹp. Bởi vào năm 1973, thì Ngoại trưởng Mỹ – Henry Kissinger từng tức giận phát biểu trong một cuộc họp an ninh rằng: “Thật nực cười khi thế giới văn minh bị kìm hãm bởi 8 triệu kẻ man rợ.” Đó là minh chứng rõ ràng về sự căng thẳng giữa một thế giới tiêu thụ năng lượng và thế giới sản xuất năng lượng.
Tác động đến toàn cầu
Khi giá dầu dần lao dốc vào giữa thập niên 1980, thì không chỉ các quốc gia vùng Vịnh đã phải vật lộn với chi phí sinh hoạt, lương thực,… .Bên cạnh đó, thành phố Houston (Mỹ) – trái tim của ngành công nghiệp dầu mỏ lúc bấy giờ cũng đã rơi vào tình trạng suy thoái. Các doanh nghiệp, bất động sản, và người dân đều khốn đốn khi thị trường sụp đổ. Cựu Thống đốc – Texas John Connally thậm chí đã phá sản, bán nhà cửa để trả nợ.
Có thể thấy, sự liên kết giữa giá dầu và nền kinh tế toàn cầu là không thể phủ nhận. Dù là ở Riyadh, Tehran hay Texas, thì mỗi quyết định về sản lượng và giá cả đều để lại hệ quả lan tỏa không thể đoán định.
