CHỢ GIÁ – Vị thế thống trị của đồng USD trong hệ thống tiền tệ toàn cầu đang dần suy giảm sau 25 năm các ngân hàng trung ương âm thầm đa dạng hóa dự trữ ngoại hối, gia tăng nắm giữ vàng và mở rộng thanh toán bằng nội tệ. Được biết, tỷ trọng đồng bạc xanh trong dự trữ ngoại hối toàn cầu đã giảm từ khoảng 71% vào đầu thế kỷ xuống còn 56,7% vào cuối tháng 6 năm nay. Tuy nhiên, xu hướng này không diễn ra dưới hình thức bán tháo USD ồ ạt, mà chủ yếu thông qua việc dòng vốn mới ngày càng được phân bổ sang các loại tiền tệ và tài sản khác, mở đường cho một hệ thống tiền tệ đa cực với vai trò ngày càng lớn của châu Á.
Chính sách Mỹ thúc đẩy các nước giảm phụ thuộc vào USD
Và một trong những động lực thúc đẩy xu hướng phi đô la hóa chính là việc các nước phương Tây đóng băng dự trữ ngoại hối của Ngân hàng Trung ương Nga vào năm 2022.
Động thái này khiến nhiều chính phủ phải xem xét lại mức độ an toàn của tài sản dự trữ bằng USD. Sự kiện cũng cho thấy khả năng tiếp cận tài sản bằng đồng tiền Mỹ có thể bị chi phối bởi quan hệ chính trị giữa quốc gia sở hữu tài sản và Washington.
Chính sách thương mại của Mỹ tiếp tục củng cố tâm lý thận trọng này. Hai ngày sau cuộc bầu cử giữa nhiệm kỳ, Tổng thống Donald Trump cảnh báo các doanh nghiệp nước ngoài không xây dựng nhà máy tại Mỹ có thể phải đối mặt với mức thuế lên tới 300%.
Khi khả năng tiếp cận thị trường tiêu dùng lớn nhất thế giới có thể thay đổi theo các quyết định chính sách, nhiều chính phủ càng có thêm lý do để giảm mức độ phụ thuộc của tài sản quốc gia vào đồng tiền do Mỹ phát hành.
Bên cạnh những yếu tố chính trị, tình hình tài chính của Mỹ cũng tạo thêm sức ép đối với niềm tin vào đồng USD. Nợ quốc gia của nước này hiện vào khoảng 40.000 tỷ USD.
Mỹ tiếp tục duy trì thâm hụt ngân sách ngay cả trong những giai đoạn kinh tế thuận lợi, đồng thời phụ thuộc vào nhà đầu tư nước ngoài để tài trợ một phần nhu cầu vay nợ. Những tranh cãi về ngân sách cũng nhiều lần khiến chính phủ phải đóng cửa.
Trái phiếu Kho bạc Mỹ vẫn được xem là tài sản an toàn. Dù vậy, việc tập trung quá nhiều dự trữ vào loại tài sản này ngày càng làm dấy lên câu hỏi về tính hợp lý, nhất là khi quy mô nợ công của Mỹ tiếp tục gia tăng.
Châu Á thúc đẩy thanh toán bằng nội tệ
Sự dịch chuyển trọng tâm kinh tế toàn cầu về phía Đông cũng góp phần làm thay đổi vị thế của đồng USD trong hệ thống thương mại quốc tế.
Ngày càng nhiều hoạt động giao thương của các nền kinh tế châu Á diễn ra trong nội bộ khu vực. Khi hai quốc gia châu Á trao đổi hàng hóa, dịch vụ với nhau, việc sử dụng đồng tiền của một nước thứ ba như USD không còn là lựa chọn bắt buộc.
Thanh toán trực tiếp bằng nội tệ cũng giúp các bên giảm chi phí chuyển đổi, đồng thời hạn chế một số rủi ro liên quan đến biến động tỷ giá và chính sách của Mỹ.
Các công nghệ thanh toán mới đang tạo thêm động lực cho xu hướng này. Tại hội nghị thượng đỉnh BRICS ở New Delhi hồi tháng 9, lãnh đạo các nước đã chỉ đạo thành lập lực lượng đặc nhiệm về thanh toán, với nhiệm vụ kết nối các hệ thống thanh toán và nhắn tin phục vụ giao dịch thương mại bằng nội tệ.
Bên cạnh đó, Ấn Độ cũng khuyến khích các thành viên mở rộng sử dụng tiền kỹ thuật số của ngân hàng trung ương trong thanh toán xuyên biên giới.
Dù vậy, xây dựng một đồng tiền chung cho BRICS hiện không phải mục tiêu của khối. Ấn Độ đã xác nhận chưa có đề xuất nào về vấn đề này. Theo đánh giá trong bài viết, một đồng tiền chung đòi hỏi mức độ tin tưởng và phối hợp giữa các chính phủ mà các thành viên BRICS hiện chưa đạt được. Vì vậy, kết nối hệ thống thanh toán và thúc đẩy giao dịch bằng nội tệ được xem là hướng đi thực tế hơn.
Và vàng cũng là một tài sản hưởng lợi từ xu hướng đa dạng hóa dự trữ. Năm 2025, kim loại quý này đã vượt trái phiếu Kho bạc Mỹ về tỷ trọng trong dự trữ chính thức, chủ yếu nhờ giá vàng tăng.
Không có rủi ro đối tác và không chịu sự chi phối trực tiếp của một chính phủ, vàng ngày càng trở nên hấp dẫn đối với các ngân hàng trung ương, nhất là khi thế giới phân hóa sâu sắc hơn về kinh tế và chính trị.
Đồng USD chưa mất vị thế thống trị
Dù tỷ trọng trong dự trữ toàn cầu đã giảm đáng kể, nhận định đồng USD sắp mất vị thế thống trị vẫn còn quá sớm.
Theo số liệu được dẫn trong bài viết, USD vẫn chiếm 89% tổng giao dịch ngoại hối toàn cầu vào tháng 4/2025. Trong khi đó, đồng nhân dân tệ chỉ chiếm 1,95% dự trữ toàn cầu vào cuối năm ngoái. Những con số này cho thấy khoảng cách giữa đồng bạc xanh và các đồng tiền khác vẫn rất lớn, đặc biệt trong vai trò trung gian của các giao dịch quốc tế.
Mỗi khi xảy ra khủng hoảng, dòng vốn vẫn thường tìm đến USD trước tiên. Mặt bằng lãi suất cao hơn tại Mỹ cũng có thể hỗ trợ đồng tiền này trong nhiều tháng. Hiện, thị trường đang dự báo xác suất Fed tăng lãi suất vào tháng tới ở mức khoảng 85%.
Chính vì vậy, USD vẫn có khả năng phục hồi đáng kể trong ngắn hạn, ngay cả khi xu hướng dài hạn là giảm tỷ trọng trong hệ thống dự trữ quốc tế.
Quá trình chuyển dịch sang một hệ thống tiền tệ đa cực được dự báo sẽ không diễn ra nhanh chóng hay suôn sẻ. Dù vậy, nhiều yếu tố thúc đẩy xu hướng này đang đồng thời xuất hiện, từ rủi ro liên quan đến các lệnh trừng phạt, chính sách thuế quan của Mỹ, nợ công gia tăng đến thương mại nội khối châu Á mở rộng và sự phát triển của các hệ thống thanh toán mới.
Đáng chú ý, dù thị phần USD trong dự trữ toàn cầu đã giảm rõ rệt, các hệ thống thanh toán thay thế vẫn chưa xử lý giao dịch với khối lượng lớn. Khi hạ tầng này được hoàn thiện và sử dụng rộng rãi hơn, tốc độ chuyển dịch có thể được đẩy nhanh.
Trong giai đoạn chuyển đổi, tỷ giá, vàng và các tài sản thực được dự báo sẽ đóng vai trò lớn hơn trong chiến lược quản lý tài sản dài hạn. Các chính phủ và nhà đầu tư vì vậy có thể phải thích ứng với một môi trường tiền tệ phức tạp hơn, nơi USD vẫn giữ vị trí quan trọng nhưng không còn chiếm ưu thế tuyệt đối như trước.
