Chợ giá – Chiến lược An ninh Quốc gia mới của Mỹ đã mang đến tín hiệu trấn an tương đối cho Nhật Bản, Hàn Quốc và các đồng minh Châu Á khi họ không bị đối xử gay gắt như các nước Châu Âu. Tuy vậy, việc tránh được sự thù địch không đồng nghĩa với việc khu vực có thể yên tâm. Theo giới quan sát cảnh báo rằng, cách tiếp cận “vùng ảnh hưởng” của Tổng thống Trump có thể tạo ra những rủi ro địa – chiến lược nghiêm trọng tại Châu Á – Thái Bình Dương.
“Nước Mỹ trên hết” và cái nhìn giao dịch về đồng minh
Một thông điệp cốt lõi xuyên suốt nhiệm kỳ Trump – Vance và được tái khẳng định trong Chiến lược An ninh Quốc gia mới, chính là việc Mỹ không còn coi các liên minh truyền thống là trụ cột không thể thay thế trong chính sách đối ngoại.
Khẩu hiệu “Nước Mỹ trên hết” không chỉ phản ánh chủ nghĩa biệt lập, mà là sự ưu tiên tuyệt đối cho cách hiểu hẹp về lợi ích quốc gia Mỹ. Trong logic đó, các đồng minh không còn được xem là tài sản chiến lược, mà đôi khi bị nhìn nhận như gánh nặng hoặc vật cản đối với các thỏa thuận song phương có lợi cho Washington.
Hệ quả là chính sách đối với đồng minh mang tính giao dịch cao, khi phù hợp với lợi ích trước mắt, họ được hỗ trợ, còn khi không, họ có thể bị bỏ qua hoặc gạt sang một bên.
Thông điệp mâu thuẫn trong vấn đề Đài Loan
Sự thiếu nhất quán này đã thể hiện rõ trong cách chính quyền Trump xử lý căng thẳng liên quan đến Đài Loan. Dù Chiến lược An ninh Quốc gia vẫn giữ lập trường truyền thống của Mỹ – phản đối mọi hành động cưỡng ép thay đổi hiện trạng và ủng hộ năng lực răn đe quân sự, nhưng trên thực tế, phản ứng chính trị lại tỏ ra dè dặt.
Khi Nhật Bản, dưới thời Thủ tướng – Sanae Takaichi, cũng đã công khai làm rõ vai trò quân sự của mình trong kịch bản Đài Loan bị tấn công, cả Tổng thống Trump lẫn đội ngũ an ninh cấp cao đều giữ im lặng. Điều này diễn ra trong khi Trung Quốc gia tăng các hành động quân sự áp sát, bao gồm cả những vụ tiếp cận nguy hiểm của không quân Trung Quốc với máy bay Nhật Bản.
Theo nhiều nhà phân tích cho rằng, sự im lặng đó làm dấy lên nghi ngờ về mức độ cam kết chính trị thực sự của Washington, yếu tố được xem là không kém phần quan trọng so với năng lực quân sự trong chiến lược răn đe.
Nga được “giảm nhẹ”, Trung Quốc bị nhìn chủ yếu như đối thủ kinh tế
Một điểm đáng chú ý khác trong Chiến lược An ninh Quốc gia chính là cách mô tả Nga và Trung Quốc. Khi Nga gần như không được nhắc đến như một mối đe dọa an ninh, mà được đặt trong hoàn cảnh “ổn định chiến lược”, bất chấp việc chính Moscow đã phá vỡ trật tự đó bằng cuộc xung đột tại Ukraine.
Cách tiếp cận này cũng được cho là phù hợp với những động thái gần đây của chính quyền Trump, khi các biện pháp trừng phạt đối với Nga bị đánh giá mang tính hình thức, mà các đề xuất hòa bình cho Ukraine lại bị cho là phản ánh nhiều quan điểm từ phía Nga hơn là từ Kiev.
Trong khi đó, Trung Quốc được thừa nhận là đối thủ chiến lược, nhưng lại chủ yếu được mô tả như một thách thức kinh tế, thay vì mối đe dọa quân sự trực tiếp. Điều này diễn ra song song với các cuộc đàm phán thương mại và công nghệ Mỹ – Trung, dự kiến culminate tại các hội nghị thượng đỉnh trong thời gian tới.
Với các đồng minh an ninh của Mỹ ở Châu Á, sự nhấn mạnh này được xem là đáng lo ngại, bởi nó có thể khiến các rủi ro an ninh bị đánh giá thấp vì những toan tính kinh tế ngắn hạn.
“Học thuyết Monroe” phiên bản thế kỷ 21?
Đáng chú ý, Chiến lược An ninh Quốc gia dành nhiều không gian để khẳng định lợi ích chiến lược của Mỹ tại Tây bán cầu – khu vực Caribe và Nam Mỹ, với ngôn ngữ gợi nhớ mạnh mẽ đến Học thuyết Monroe thế kỷ 19, vốn coi khu vực này là “sân sau” của Washington.
Theo giới quan sát cho rằng, các nhà lãnh đạo Trung Quốc hẳn không bỏ qua sự tương đồng giữa cách Mỹ tuyên bố quyền kiểm soát chiến lược ở Tây bán cầu và những gì Bắc Kinh đang theo đuổi tại Biển Đông, Biển Hoa Đông và chuỗi đảo từ Nhật Bản qua Đài Loan đến Philippines.
Nếu Mỹ coi việc bảo vệ “vùng ảnh hưởng” của mình là chính đáng, thì liệu Washington có sẵn sàng phản đối đến cùng khi các cường quốc khác làm điều tương tự hay không?
Bài toán cho các nước Châu Á
Theo nhận định của nhiều chuyên gia, thách thức lớn nhất đối với an ninh Châu Á không nằm ở sức mạnh quân sự của Mỹ – vốn vẫn giữ vị thế vượt trội, mà là ở ý chí chính trị. Việc thiếu các tín hiệu rõ ràng và nhất quán từ Nhà Trắng có thể tạo ra khoảng trống chiến lược, khiến các đối thủ tính toán sai lầm và làm gia tăng tâm lý bất an trong các nước đồng minh.
Kịch bản đáng lo ngại nhất được nêu ra là khả năng Mỹ ngầm chấp nhận việc Trung Quốc và Nga thiết lập “vùng ảnh hưởng” riêng – một thực tế mà các chính quyền tương lai sẽ rất khó đảo ngược.
Trong khi đó, các quốc gia Châu Á – từ Nhật Bản, Hàn Quốc đến Philippines, Đài Loan và các nước Đông Nam Á, được cho là cần chủ động hơn trong ngoại giao và hợp tác khu vực. Theo giới phân tích nhấn mạnh, duy trì trật tự dựa trên luật lệ không thể chỉ phụ thuộc vào cam kết của một cường quốc, mà đòi hỏi sự phối hợp đa phương, trong đó vai trò của ASEAN ngày càng được đánh giá nổi bật.
Khi chính sách đối ngoại của Mỹ tiếp tục mang tính khó đoán, thì việc chuẩn bị cho mọi kịch bản trở thành yêu cầu cấp thiết đối với an ninh và ổn định của toàn khu vực Châu Á – Thái Bình Dương.
