Chợ giá – Cuộc xung đột liên quan đến Iran đang tạo ra những tác động lan rộng và ngày càng sâu sắc đối với nền kinh tế toàn cầu, đặc biệt thông qua “cú sốc năng lượng” chưa từng có trong nhiều năm trở lại đây. Theo các chuyên gia cảnh báo, nếu tình hình tiếp tục kéo dài, thế giới có thể đối mặt với nguy cơ tăng trưởng chậm lại, lạm phát gia tăng và gián đoạn chuỗi cung ứng nghiêm trọng.
Áp lực lan rộng từ năng lượng đến sản xuất
Theo khảo sát mới nhất của S&P Global, các doanh nghiệp trên toàn cầu đang phải đối mặt với áp lực kép khi chi phí sản xuất leo thang trong khi nhu cầu suy yếu, không chỉ trong lĩnh vực công nghiệp mà còn lan sang cả khu vực dịch vụ. Diễn biến này cho thấy tác động của xung đột đã mở rộng, ảnh hưởng đến toàn bộ nền kinh tế.
Tại khu vực đồng euro, chỉ số quản lý mua hàng (PMI) tổng hợp đã giảm từ 50,7 trong tháng 3 xuống còn 48,6 trong tháng 4, xuống dưới ngưỡng 50 – mức phản ánh sự suy giảm của hoạt động kinh tế. Đáng chú ý, chỉ số giá đầu vào tăng mạnh lên 76,9, đã cho thấy chi phí sản xuất đang gia tăng nhanh chóng trong bối cảnh giá năng lượng và nguyên liệu leo thang.
Nhận định về tình hình này, ông Chris Williamson cho rằng, khu vực đồng euro đang phải đối mặt với những khó khăn kinh tế ngày càng nghiêm trọng do tác động từ xung đột Trung Đông, đồng thời cảnh báo tình trạng thiếu hụt nguồn cung có thể tiếp tục kéo giảm tăng trưởng và đẩy mặt bằng giá cả đi lên trong thời gian tới.
Mỹ tăng trưởng “mong manh”, châu Âu suy yếu
Bên kia Đại Tây Dương, nền kinh tế Mỹ cũng ghi nhận một số tín hiệu tích cực hơn khi chỉ số PMI sản xuất tăng lên 54,0 – mức cao nhất trong 47 tháng. Tuy nhiên, theo giới phân tích cho rằng, đây chưa phải là dấu hiệu của một đà tăng trưởng bền vững.
Thực tế, hoạt động mua hàng mang tính “phòng ngừa rủi ro”, khi các doanh nghiệp đẩy mạnh tích trữ hàng hóa trước nguy cơ thiếu hụt, đang khiến chi phí gia tăng và thời gian giao hàng kéo dài, gợi nhớ đến giai đoạn đứt gãy chuỗi cung ứng hậu Covid-19.
Trong khi đó, lĩnh vực dịch vụ chỉ phục hồi nhẹ, cho thấy nền kinh tế Mỹ vẫn đang gặp nhiều khó khăn trong việc duy trì tốc độ tăng trưởng trên 1% mỗi năm.
Doanh nghiệp toàn cầu cảnh báo rủi ro tài chính
Làn sóng bất ổn gia tăng đang buộc nhiều tập đoàn lớn trên thế giới phải điều chỉnh chiến lược kinh doanh. Theo khảo sát của Reuters, đối với 166 doanh nghiệp toàn cầu, đã có 26 công ty hạ hoặc rút dự báo tài chính, 38 doanh nghiệp lên kế hoạch tăng giá sản phẩm, trong khi 32 doanh nghiệp cảnh báo chịu thiệt hại trực tiếp từ xung đột.
Trên thực tế, các tập đoàn lớn như Danone hay Otis Worldwide cũng cho biết tình trạng gián đoạn vận chuyển đang tác động trực tiếp đến hoạt động kinh doanh, làm gia tăng áp lực chi phí và rủi ro chuỗi cung ứng.
Đà tăng của giá nhiên liệu cũng kéo theo áp lực lạm phát tại nhiều nền kinh tế lớn. Tại Anh và khu vực đồng euro, lạm phát trong tháng 3 ghi nhận mức tăng mạnh, trong khi giá tiêu dùng tại Mỹ leo lên mức cao nhất trong gần 4 năm.
Không chỉ dừng lại ở lĩnh vực năng lượng, các chuyên gia còn cảnh báo nguy cơ gián đoạn nguồn cung lương thực toàn cầu, trong bối cảnh chi phí vận chuyển và sản xuất nông nghiệp cùng gia tăng.
Điểm sáng hiếm hoi giữa bức tranh kinh tế nhiều bất ổn
Dù bức tranh kinh tế toàn cầu phủ nhiều gam màu ảm đạm, nhưng một số lĩnh vực vẫn ghi nhận tăng trưởng tích cực.
Ngành công nghệ, đặc biệt là lĩnh vực trí tuệ nhân tạo, tiếp tục thu hút dòng vốn đầu tư mạnh mẽ trong khi nhiều lĩnh vực khác gặp khó khăn. Được biết, xuất khẩu chip của Hàn Quốc đã ghi nhận đà tăng nhanh, trong khi các công ty tài chính hưởng lợi từ sự biến động của thị trường. Đáng chú ý, Tập đoàn London Stock Exchange Group cũng ghi nhận doanh thu kỷ lục nhờ hoạt động giao dịch sôi động.
Theo Quỹ Tiền tệ Quốc tế (IMF), tăng trưởng kinh tế toàn cầu năm nay dự kiến đạt khoảng 3,1%, song tổ chức này cảnh báo nguy cơ suy thoái nếu các gián đoạn kéo dài, đặc biệt tại những tuyến vận tải chiến lược như eo biển Hormuz.
Các chuyên gia của Oxford Economics cũng chỉ ra rằng, những cú sốc năng lượng trong lịch sử (từ Chiến tranh Yom Kippur đến xung đột Nga – Ukraine năm 2022) đều để lại hệ lụy kéo dài nhiều năm đối với lạm phát và đầu tư.
Đáng chú ý, cứ 4 doanh nghiệp thì có 1 doanh nghiệp cho rằng tác động tiêu cực có thể kéo dài sau năm 2026, qua đó làm gia tăng nguy cơ thay đổi tâm lý thị trường và kéo theo sự suy giảm của dòng vốn đầu tư toàn cầu.
