Chợ giá – Việc Washington và Tokyo thực hiện một động thái bất thường nhằm ổn định đồng yên đang lao dốc không chỉ nhằm ngăn chặn sự trượt giá của một đồng tiền. Động thái này còn phát đi tín hiệu tới toàn châu Á, trong khi nhiều đồng tiền trong khu vực suy yếu dù xuất khẩu tăng mạnh.
5 vấn đề đáng chú ý về việc Mỹ hỗ trợ đồng yên
Đây cũng là lần thứ hai kể từ cuộc khủng hoảng tài chính châu Á năm 1998, Bộ Tài chính Mỹ can thiệp để hỗ trợ đồng yên. Động thái này cho thấy các chính phủ có thể không còn sẵn sàng chấp nhận một số diễn biến nhất định trên thị trường tiền tệ, sau một năm nhiều đồng tiền châu Á, từ Seoul đến Jakarta, đều suy yếu ngay cả khi xuất khẩu bùng nổ.
Và ưới đây là 5 vấn đề đáng chú ý xoay quanh động thái Mỹ hỗ trợ đồng yên.
Đồng tiền yếu không chỉ là vấn đề của Nhật Bản
Đồng yên không phải đồng tiền châu Á duy nhất suy yếu mạnh so với USD trong năm nay. Xu hướng này đặc biệt rõ rệt tại Hàn Quốc, Ấn Độ và Đài Loan, một phần do chi phí năng lượng tăng vọt bởi chiến tranh Iran.
Trong khi đó, chính sách tiền tệ tương đối nới lỏng tại những nền kinh tế như Nhật Bản và Trung Quốc tiếp tục duy trì mặt bằng lãi suất trong nước ở mức thấp, qua đó làm gia tăng khoảng cách với mức lãi suất chuẩn 3,75% của Mỹ.
Được biết, lãi suất của Nhật Bản thấp hơn Mỹ 2,75 điểm phần trăm, trong khi lãi suất của Ấn Độ và Indonesia lần lượt cao hơn Mỹ 1,5 và 2 điểm phần trăm.
Tuy nhiên, động lực lớn hơn đối với dòng vốn lại đến từ sức hút của thị trường chứng khoán Mỹ. Chỉ số S&P 500 đạt mức cao kỷ lục vào ngày 7/8 và tăng 13% kể từ đầu năm, một phần nhờ sự lạc quan về triển vọng tăng trưởng do trí tuệ nhân tạo và kỳ vọng Cục Dự trữ Liên bang Mỹ sẽ kéo dài chu kỳ thắt chặt với tốc độ chậm hơn.
Theo Louis Kuijs (nhà kinh tế trưởng khu vực châu Á – Thái Bình Dương tại S&P Global Ratings) nhận định: “Một yếu tố chung là thị trường chứng khoán Mỹ đang rất mạnh mẽ với tất cả sự hào hứng về trí tuệ nhân tạo và cổ phiếu AI”.
Dòng vốn đầu tư danh mục lớn chảy ra ngoài đã phần nào bù đắp áp lực tăng giá đối với đồng tiền của Hàn Quốc, Đài Loan và Trung Quốc, bất chấp xuất khẩu các sản phẩm liên quan đến trí tuệ nhân tạo tăng mạnh.
Ông Kuijs cho rằng, trong quý II, dòng vốn đầu tư danh mục ròng chảy khỏi Hàn Quốc vượt 125 tỷ USD, trong khi dòng vốn ròng chảy khỏi Trung Quốc tăng lên 193 tỷ USD.
Vì sao đồng yên quan trọng hơn những đồng tiền khác?
Động thái hỗ trợ đồng yên đã đánh dấu lần thứ hai Bộ Tài chính Mỹ can thiệp để củng cố giá trị đồng tiền Nhật Bản kể từ cuộc khủng hoảng tài chính châu Á năm 1998.
Theo các nhà phân tích cho rằng, đồng yên suy yếu trong khi Ngân hàng Nhật Bản (BOJ) tăng lãi suất có thể đảo ngược hoạt động giao dịch chênh lệch lãi suất (carry trade). Trong giao dịch này, nhà đầu tư vay yên với lãi suất thấp để mua các tài sản toàn cầu có lợi suất cao hơn.
Khi lợi suất trái phiếu Nhật Bản tăng, sức hấp dẫn của tài sản nước ngoài có thể giảm. Các nhà đầu tư sau đó có thể bán trái phiếu Kho bạc Mỹ, qua đó đẩy chi phí vay của Mỹ tăng lên.
Ông Paul Cavey – nhà kinh tế học và người sáng lập East Asia Econ, cho rằng: “Từ góc nhìn của Mỹ, họ lo ngại rằng việc lãi suất tăng cao ở Nhật Bản kết hợp với đồng yên suy yếu có thể đẩy lãi suất của Mỹ lên và gây ra một số sự cố trong hệ thống tài chính toàn cầu”.
Theo ông Cavey, “đồng yên giống như một cái neo cho toàn bộ khu vực”, đặc biệt đối với đồng won Hàn Quốc do Nhật Bản và Hàn Quốc có những điểm tương đồng về xuất khẩu.
Quan điểm này cũng được Bộ trưởng Tài chính Mỹ – Bessent đề cập trong một cuộc phỏng vấn với Nikkei. Ông nói: “Nhiều đồng tiền châu Á hiện đang biến động theo đồng yên Nhật. Đồng won Hàn Quốc yếu vì đồng yên yếu”.
Brad Setser – chuyên gia cấp cao tại Hội đồng Quan hệ Đối ngoại, cũng cảnh báo đồng yên yếu cũng có thể dẫn tới tình trạng phá giá cạnh tranh giữa các nền kinh tế châu Á.
Ông cho rằng, điều này có thể khiến thâm hụt thương mại của Mỹ tiếp tục tăng và đi ngược mục tiêu tái công nghiệp hóa của chính quyền Trump.
Áp lực có thể thúc đẩy BOJ tăng lãi suất
Các nhà kinh tế cho rằng, một cuộc can thiệp đơn lẻ của chính phủ trên thị trường ngoại hối thường khó mang lại hiệu quả lâu dài nếu những mất cân đối cơ bản không được giải quyết.
Theo Kenneth Rogoff – giáo sư kinh tế tại Đại học Harvard cho biết: “Việc Mỹ hỗ trợ đồng yên là một chiến thuật khéo léo, nhưng nó chỉ mang lại sự ổn định ngắn hạn trừ khi Ngân hàng Nhật Bản bắt đầu tăng lãi suất chính sách, tiếp tục quá trình bình thường hóa vẫn còn một chặng đường dài phía trước”.
Ngay trước khi có sự can thiệp, giới đầu tư đã lo ngại BOJ đang chậm chân trước áp lực lạm phát gia tăng. Chương trình tài chính mở rộng của Thủ tướng Nhật Bản – Sanae Takaichi, trong đó có việc cắt giảm thuế tiêu dùng gần đây, đã đẩy lợi suất trái phiếu chính phủ lên cao. Điều này có nguy cơ khiến chu kỳ tăng lãi suất của BOJ theo mong muốn của Washington trở nên phức tạp hơn.
Được biết, lợi suất trái phiếu chính phủ Nhật Bản kỳ hạn 10 năm chạm 2,805% vào ngày 10/8, chỉ thấp hơn một chút so với ngưỡng tâm lý 3%.
Lợi suất tăng đồng nghĩa chi phí trả nợ của Tokyo cũng tăng, trong bối cảnh nợ công hiện đã vượt 200% GDP.
Các nhà kinh tế của ngân hàng Natixis (trong đó có Alicia Garcia-Herrero), dự báo BOJ sẽ tăng lãi suất thêm 25 điểm cơ bản, lên 1,25%, vào tháng 9 hoặc tháng 10. Lãi suất cuối kỳ có thể đạt 1,75% vào tháng 10 năm sau, với điều kiện đồng yên không giảm giá mạnh.
Đồng tiền mạnh hơn chưa chắc cản trở xuất khẩu châu Á
Theo các nhà phân tích của MUFG, đồng tiền châu Á được dự báo sẽ tăng giá nhẹ so với USD trong nửa cuối năm nay. Tuy nhiên, lo ngại rằng đồng tiền mạnh hơn sẽ làm chệch hướng đà bùng nổ xuất khẩu của châu Á có thể chưa trở thành hiện thực, ít nhất trong ngắn hạn.
Với nhiều nền kinh tế châu Á, nhu cầu rất cao đối với chất bán dẫn có giá trị lớn đang là động lực chính tạo ra những khoản thặng dư thương mại khổng lồ. Các nhà xuất khẩu thu về hàng tỷ USD doanh thu và theo các nhà kinh tế, điều này khó có thể thay đổi chỉ vì biến động tỷ giá.
Vfa Hàn Quốc chính là một ví dụ điển hình. Vào đầu tháng 7, tỷ giá đồng won đã giảm mạnh xuống mức thấp nhất kể từ cuộc khủng hoảng tài chính toàn cầu năm 2008, chỉ còn 1.559 won/USD.
Sau đó, chính quyên Hàn Quốc tiến hành bán USD từng đợt để bảo vệ giá trị đồng won. Lập trường tương đối thắt chặt của Ngân hàng Trung ương Hàn Quốc cũng giúp ổn định chênh lệch lãi suất với Mỹ. Những yếu tố này giúp đồng won phục hồi nhanh chóng, trở lại khoảng 1.410 won/USD trong vòng một tháng.
Trong khi đó, nhu cầu toàn cầu cực kỳ cao đối với chất bán dẫn và các vật tư liên quan đến trí tuệ nhân tạo đã đưa xuất khẩu Hàn Quốc lên mức cao kỷ lục. Tăng trưởng xuất khẩu đạt 54% trong nửa đầu năm, so với 8% cùng kỳ năm trước.
Ông Cavey cho rằng: “Đến một lúc nào đó, các nhà chức trách sẽ bắt đầu nghĩ rằng việc đồng tiền mạnh lên đã đi quá xa và sẽ gây tổn hại đến các ngành công nghiệp khác. Nhưng tôi nghĩ chúng ta vẫn còn một chặng đường dài trước khi điều đó xảy ra”.
Ngược lại, những nền kinh tế như Ấn Độ, Indonesia và Philippines (các nước chưa hưởng nhiều lợi ích từ làn sóng đầu tư vào trí tuệ nhân tạo) có thể chịu áp lực lợi nhuận lớn hơn nếu đồng tiền nội địa bắt đầu tăng giá.
Mọi sự chú ý đang hướng về Bắc Kinh
Trong khi các đồng tiền châu Á chịu sức ép, lựa chọn chính sách của Trung Quốc đang được theo dõi chặt chẽ. Bắc Kinh ngày càng phải đối mặt với những ý kiến phản đối từ các đối tác thương mại về việc liệu đồng nhân dân tệ có đang bị định giá thấp đáng kể hay không.
Quỹ Tiền tệ Quốc tế ước tính đồng nhân dân tệ bị định giá thấp khoảng 16% sau khi điều chỉnh lạm phát. Goldman Sachs hồi tháng 5 đưa ra mức ước tính hơn 20%, trong khi Oxford Economics có trụ sở tại London hồi đầu tháng này cho rằng đồng nhân dân tệ bị định giá thấp khoảng 25%.
Theo các nhà phê bình và quan chức nước ngoài cho rằng, đồng nhân dân tệ yếu làm méo mó cán cân thương mại toàn cầu. Tuy nhiên, người đứng đầu Ngân hàng Trung ương Trung Quốc – Pan Gongsheng nhiều lần khẳng định nước này “không cần thiết cũng không có ý định” phá giá đồng nhân dân tệ để giành lợi thế thương mại.
Hiện, ngân hàng Nhân dân Trung Quốc đang thiết lập tỷ giá tham chiếu hàng ngày, cho phép đồng nhân dân tệ giao dịch trong biên độ 2%. Đồng tiền này cũng đã mạnh hơn so với USD trong năm nay.
Một số ý kiến cũng cho rằng, đồng nhân dân tệ tăng giá từ từ có thể mang lại lợi ích cho Trung Quốc. Đồng tiền mạnh hơn có thể nâng sức mua của các hộ gia đình và hạn chế tốc độ dòng vốn chảy ra ngoài.
Trong một cuộc phỏng vấn trước đó với Nikkei, Bessent cũng cho rằng đồng yên mạnh hơn sẽ tạo thêm dư địa để đồng tiền Trung Quốc tăng giá.
Dù vậy, ít người kỳ vọng Bắc Kinh chấp nhận những biến động lớn trên thị trường tiền tệ.
Ông Houze Song – Giám đốc nghiên cứu Trung Quốc tại 22V Research, nhận định: “Tôi không cảm thấy chính phủ Trung Quốc muốn thấy đồng tiền của họ tăng giá đáng kể so với mức hiện tại”.
Theo ông Song, nhu cầu nội địa yếu kéo dài sẽ khiến việc duy trì một đồng nhân dân tệ tăng giá bền vững trở nên khó khăn.
Đồng yên và sức ép tỷ giá lan rộng khắp châu Á
Việc Mỹ và Nhật Bản cùng hành động để ổn định đồng yên cho thấy vấn đề tỷ giá hiện không còn là câu chuyên riêng của một nền kinh tế.
Từ Hàn Quốc, Ấn Độ, Đài Loan đến Indonesia và Trung Quốc, các đồng tiền trong khu vực đang chịu tác động đồng thời từ chênh lệch lãi suất, dòng vốn đầu tư, sức mạnh của thị trường Mỹ và những thay đổi trong thương mại toàn cầu.
Trong khi đó, đồng yên có vị trí đặc biệt bởi những biến động của nó có thể ảnh hưởng đến hoạt động giao dịch chênh lệch lãi suất, lợi suất trái phiếu Mỹ và sự ổn định của các đồng tiền châu Á khác.
Một đồng tiền mạnh hơn cũng không nhất thiết đồng nghĩa với xuất khẩu suy yếu, đặc biệt khi nhu cầu đối với chất bán dẫn và các sản phẩm liên quan đến trí tuệ nhân tạo vẫn ở mức cao. Vấn đề cuối cùng nằm ở cách các chính phủ cân bằng giữa ổn định tiền tệ, kiểm soát lạm phát, chi phí nợ và sức cạnh tranh của ngành xuất khẩu.
