Chợ giá – Đồng yên Nhật Bản đang trượt xuống mức thấp nhất trong nhiều tháng, làm gia tăng lo ngại về áp lực chi phí sinh hoạt và sự ổn định của nền kinh tế. Trong khi sức ép ngày càng lớn, chính phủ Nhật Bản đã phát tín hiệu sẵn sàng can thiệp nhằm kiềm chế đà mất giá của đồng nội tệ.
Đồng yên rơi xuống ngưỡng nhạy cảm
Cuối tháng 3 vừa qua, tỷ giá đồng yên Nhật đã rơi xuống dưới ngưỡng 160 yên/USD, mức thấp nhất kể từ giữa năm 2024 và cũng là mốc từng khiến chính phủ Nhật Bản phải tung ra các biện pháp can thiệp mạnh trước đây. Diễn biến này đang làm gia tăng lo ngại trong giới hoạch định chính sách về những tác động bất lợi đối với nền kinh tế trong nước.
Trước tình hình đó, Thứ trưởng Tài chính phụ trách các vấn đề quốc tế Atsushi Mimura phát tín đã hiệu rằng, Tokyo sẵn sàng thực hiện các “hành động quyết đoán” nếu thị trường xuất hiện những biến động mang tính đầu cơ.
Những nguyên nhân chính khiến đồng yên suy yếu
Một yếu tố mới đang gia tăng áp lực lên đồng yên chính là căng thẳng địa chính trị tại Trung Đông, đặc biệt liên quan đến xung đột giữa Israel và Iran. Trong khi Nhật Bản phụ thuộc lớn vào nhập khẩu năng lượng, với hơn 95% dầu mỏ đến từ khu vực này, việc giá dầu tăng buộc nước này phải chi nhiều USD hơn, qua đó kéo giảm giá trị đồng nội tệ.
Bên cạnh đó, các yếu tố mang tính cấu trúc vẫn giữ vai trò chủ đạo. Chênh lệch lãi suất lớn giữa Nhật Bản và Mỹ tiếp tục thúc đẩy dòng vốn dịch chuyển ra nước ngoài. Dù Ngân hàng Trung ương Nhật Bản đã nâng lãi suất lên mức cao nhất trong 30 năm vào cuối năm ngoái, mức này vẫn thấp hơn đáng kể so với mặt bằng chung toàn cầu.
Hệ quả là chiến lược “carry trade” tiếp tục được đẩy mạnh, khi nhà đầu tư vay yên với chi phí thấp để đầu tư vào các tài sản có lợi suất cao hơn ở nước ngoài, qua đó tạo áp lực bán kéo dài đối với đồng yên.
Tác động hai mặt của đồng yên yếu
Việc đồng yên suy yếu cũng mang lại một số lợi ích nhất định cho nền kinh tế Nhật Bản, khi quốc gia này trở nên hấp dẫn hơn trong mắt khách du lịch quốc tế, đồng thời hỗ trợ các tập đoàn xuất khẩu gia tăng lợi nhuận.
Tuy nhiên, trước tình hình hiện nay, những tác động tiêu cực lại bộc lộ rõ nét hơn. Giá nhập khẩu năng lượng và nguyên liệu tăng cao đã đẩy chi phí sinh hoạt của người dân lên đáng kể, trong khi nhiều doanh nghiệp nội địa phải đối mặt với áp lực chi phí gia tăng, còn thu nhập lại không theo kịp lạm phát.
Theo giới phân tích cho rằng, áp lực chi phí sinh hoạt leo thang từng góp phần làm suy giảm sự ủng hộ đối với các chính phủ trước đây, trước khi Thủ tướng – Sanae Takaichi lên nắm quyền.
Can thiệp tiền tệ không đủ cứu đà giảm của đồng yên
Can thiệp tiền tệ được hiểu là việc chính phủ hoặc ngân hàng trung ương trực tiếp mua hoặc bán ngoại tệ nhằm tác động đến tỷ giá. Tại Nhật Bản, Bộ Tài chính là cơ quan đưa ra quyết định, trong khi Ngân hàng Trung ương Nhật Bản (BOJ) thực thi thông qua hệ thống các ngân hàng thương mại.
Được biết, nguồn lực cho hoạt động này đến từ dự trữ ngoại hối, hiện đạt khoảng 1.180 tỷ USD, thuộc nhóm lớn nhất thế giới. Trong năm 2024, Tokyo đã chi gần 100 tỷ USD để hỗ trợ đồng yên, với các đợt can thiệp đều diễn ra quanh ngưỡng 160 yên đổi 1 USD – mức được xem là “lằn ranh đỏ” của nhà chức trách.
Tuy vậy, theo các chuyên gia cho rằng, can thiệp tiền tệ chỉ mang lại hiệu quả trong ngắn hạn. Nếu các yếu tố nền tảng như chênh lệch lãi suất hay xu hướng dòng vốn toàn cầu không thay đổi, đà suy yếu của đồng yên sẽ khó có thể đảo ngược một cách bền vững.
“Can thiệp bằng lời nói” và chiến lược tâm lý thị trường
Bên cạnh các biện pháp trực tiếp, chính phủ Nhật Bản còn sử dụng công cụ “can thiệp bằng lời nói” nhằm định hướng kỳ vọng thị trường. Những phát biểu mang tính cảnh báo từ các quan chức cấp cao có thể khiến tỷ giá biến động mạnh chỉ trong thời gian ngắn.
Thực tế cũng cho thấy, sau mỗi tín hiệu cứng rắn, đồng yên có thể tăng giá vài đơn vị chỉ trong vài giờ, qua đó gây thiệt hại đáng kể cho các hoạt động đầu cơ.
Đồng yên chịu áp lực kép từ Mỹ và thị trường
Lập trường của Mỹ tiếp tục là một biến số quan trọng đối với diễn biến tỷ giá. Được biết, tổng thống Trump đã nhiều lần chỉ trích việc đồng yên suy yếu mang lại lợi thế thương mại cho Nhật Bản, thậm chí từng đề xuất áp thuế.
Dù vậy, trong khuôn khổ hợp tác song phương, hai nước thống nhất rằng các biện pháp can thiệp chỉ nên nhằm hạn chế biến động quá mức, thay vì tạo lợi thế cạnh tranh. Điều này mở ra một “không gian hành động” nhất định cho Tokyo, đặc biệt khi mục tiêu là ổn định thị trường.
Trong thời gian ngắn hạn, khả năng Nhật Bản can thiệp trở lại được đánh giá ở mức cao nếu đồng yên tiếp tục trượt sâu dưới ngưỡng 160 yên/USD. Tuy nhiên, về dài hạn, xu hướng của đồng tiền này vẫn phụ thuộc chủ yếu vào chính sách tiền tệ của BOJ cũng như diễn biến lãi suất toàn cầu.
Theo giới chuyên gia nhận định, nếu không có những thay đổi mang tính căn bản trong chính sách hoặc môi trường kinh tế quốc tế, đồng yên nhiều khả năng sẽ tiếp tục chịu áp lực. Trong khi đó, các đợt can thiệp, nếu được triển khai, có thể chỉ đóng vai trò “câu giờ” thay vì đủ sức đảo chiều xu hướng.
