Chợ giá – Trong khi hàng loạt điểm nóng địa chính trị như Trung Đông, Venezuela hay châu Âu tiếp tục tiềm ẩn nhiều bất ổn, thì giá dầu thô vẫn là biến số được giới kinh tế và thị trường tài chính theo dõi sát sao. Tuy nhiên, một nghịch lý đang dần lộ rõ trong bức tranh năng lượng toàn cầu khi thị trường dầu mỏ rơi vào tình trạng dư cung, với nguồn cung vượt xa nhu cầu tiêu thụ, thậm chí lượng dư thừa này còn được dự báo sẽ tiếp tục gia tăng trong năm 2026.
Thị trường dầu mỏ đối mặt nguy cơ dư cung lớn từ năm 2026
Theo Cơ quan Năng lượng Quốc tế (IEA), thị trường dầu mỏ toàn cầu hiện đang dư cung ở mức hàng triệu thùng mỗi ngày. Báo cáo mới nhất của IEA cũng cho thấy, trong trường hợp không xuất hiện các cú sốc lớn như chiến tranh hay gián đoạn nghiêm trọng nguồn cung, sản lượng dầu toàn cầu trong năm 2026 được dự báo sẽ tăng khoảng 2,5-2,7 triệu thùng/ngày, trong khi nhu cầu tiêu thụ chỉ tăng dưới 1 triệu thùng/ngày. Điều này làm gia tăng nguy cơ dư cung trên diện rộng.
Nguồn cung dầu bổ sung được cho là chủ yếu đến từ các nước OPEC+ (gồm Ả Rập Xê Út, UAE, Nga và các đồng minh) sau quyết định mở rộng sản lượng trở lại, cùng với việc gia tăng khai thác của các nhà sản xuất ngoài OPEC+ gồm Mỹ, Brazil, Canada và Guyana. Theo dự báo của IEA, trong năm 2026, tổng nguồn cung dầu toàn cầu có thể vượt nhu cầu từ khoảng 3,5 đến hơn 4 triệu thùng mỗi ngày, tương đương gần 4% tổng nhu cầu tiêu thụ toàn cầu.
Tại sao nguồn cung lại tăng mạnh như vậy?
Chính sách sản lượng của OPEC+
Chính sách sản lượng của OPEC+ đang cho thấy sự thay đổi đáng chú ý so với giai đoạn trước, khi liên minh này từng ưu tiên điều tiết nguồn cung nhằm bảo vệ giá dầu. Bước sang giai đoạn mới, nhiều thành viên OPEC+ đã lựa chọn tăng sản lượng trở lại với mục tiêu củng cố thị phần trong dài hạn, được xem như một “canh bạc” chiến lược.
Dù vậy, trước những lo ngại về tình trạng dư cung, OPEC+ vẫn nhất trí tạm ngừng tăng thêm sản lượng trong quý I/2026 nhằm tránh gây áp lực khiến giá dầu giảm quá sâu, trong khi nguồn cung trên thị trường đã ở mức rất dồi dào.
Sản lượng tăng ở ngoài OPEC+
Sản lượng dầu tại các quốc gia như Mỹ, Brazil hay Guyana đang liên tục được mở rộng, qua đó đẩy tổng nguồn cung dầu toàn cầu lên mức cao. Trái lại, nhu cầu tiêu thụ dầu thô không tăng tương ứng, chủ yếu do tăng trưởng kinh tế thế giới chậm lại và xu hướng chuyển dịch sang các nguồn năng lượng sạch.
Nhu cầu không “bật tăng” mạnh
Bất chấp một số dự báo cho rằng nhu cầu dầu có thể tiếp tục tăng trong trung hạn, tốc độ tăng trưởng này vẫn thấp hơn đáng kể so với đà mở rộng của nguồn cung. Được biết, nguyên nhân chủ yếu đến từ quá trình chuyển dịch sang năng lượng tái tạo và điện khí hóa giao thông, việc cải thiện hiệu quả sử dụng năng lượng tại nhiều nền kinh tế phát triển, cùng với tăng trưởng kinh tế toàn cầu đang chậm lại, qua đó làm suy giảm đà gia tăng tiêu thụ dầu.
Hậu quả của tình trạng dư cung dầu
Hệ quả của tình trạng dư cung dầu mỏ đang thể hiện rõ trên nhiều phương diện. Ở chiều tích cực, giá dầu duy trì ở mức thấp hơn so với các giai đoạn gần đây mang lại lợi ích trực tiếp cho người tiêu dùng khi chi phí nhiên liệu và giá xăng dầu giảm, qua đó góp phần hạ nhiệt chi phí vận tải và áp lực lạm phát.
Tuy nhiên, ở chiều ngược lại, các nền kinh tế phụ thuộc lớn vào xuất khẩu dầu mỏ đang phải đối mặt với áp lực đáng kể khi giá dầu thấp kéo dài, khiến nguồn thu ngân sách suy giảm và có thể ảnh hưởng tới chi tiêu công cũng như đầu tư phát triển.
Đối với ngành năng lượng, dư cung và giá dầu thấp cũng đã buộc nhiều công ty dầu khí phải thu hẹp hoạt động, thậm chí cắt giảm lao động, khi lợi nhuận bị bào mòn, một số doanh nghiệp lớn trong ngành đã thông báo cắt giảm hàng nghìn việc làm trong thời gian qua.
Điều gì đang chờ đón trong năm 2026?
Bước sang năm 2026, các dự báo về thị trường năng lượng toàn cầu cho thấy nguồn cung dầu nhiều khả năng vẫn tiếp tục tăng nhanh, khiến tình trạng dư cung có thể kéo dài và thậm chí mở rộng hơn.
Trước tình hình đó, giá dầu được dự báo sẽ dao động trong vùng chịu áp lực dư thừa, trừ khi xuất hiện các sự kiện bất ngờ làm gián đoạn nguồn cung, chẳng hạn như xung đột lớn tại khu vực Trung Đông. Vì vậy, diễn biến giá dầu cùng với chiến lược sản lượng của OPEC+ sẽ tiếp tục là những yếu tố then chốt, có vai trò quyết định cán cân cung – cầu của thị trường trong những tháng tới.
