Chợ giá – Hiệp định lịch sử về dự án đường ống dẫn khí đốt “Sức mạnh Siberia 2” giữa Trung Quốc, Nga và Mông Cổ không chỉ mở ra kỷ nguyên mới trong hợp tác năng lượng Á – Âu mà còn làm dấy lên nhiều quan ngại về khả năng gia tăng các biện pháp trừng phạt từ phương Tây nhằm vào cả hai quốc gia.
Dự án “Sức mạnh Siberia 2”
Vào ngày 2/9 vừa qua, Trung Quốc, Nga và Mông Cổ đã chính thức ký kết Biên bản ghi nhớ (MOU) ràng buộc pháp lý cho dự án đường ống dẫn khí đốt khổng lồ “Sức mạnh Siberia 2”. Với công suất vận chuyển lên tới 50 tỷ mét khối khí mỗi năm, dự kiến hoàn thành vào giai đoạn 2031 – 2032, đường ống sẽ đi qua lãnh thổ Mông Cổ, kết nối nguồn khí đốt tự nhiên dồi dào của Nga với nhu cầu ngày càng tăng của Trung Quốc.
Theo ông Lý Lập Phàm – Giám đốc Trung tâm Nghiên cứu Tổ chức Hợp tác Thượng Hải nhận định, đây là thỏa thuận chiến lược, góp phần nâng tổng khối lượng khí đốt thương mại giữa Nga và Trung Quốc lên tới 106 tỷ mét khối mỗi năm, tương đương khoảng 20% nhu cầu khí của Trung Quốc hiện nay.
Thỏa thuận này không chỉ mang lại lợi ích kinh tế to lớn cho cả ba nước mà còn có ý nghĩa địa chính trị sâu sắc:
- Đa dạng hóa nguồn năng lượng: Trung Quốc mở rộng hợp tác với Nga trong lĩnh vực khí tự nhiên hóa lỏng (LNG) và nhiều loại hình năng lượng khác.
- Lợi ích cho Mông Cổ: Đường ống đem lại nguồn thu phí vận chuyển lớn, cơ hội tạo việc làm và nâng cao vị thế quốc tế cho quốc gia không giáp biển này.
- Tái định vị bản đồ năng lượng Á – Âu: Nga củng cố vị trí nhà cung cấp năng lượng chủ chốt cho Trung Quốc, giảm bớt sự phụ thuộc vào các tuyến vận chuyển dễ tổn thương qua eo biển Malacca.
Những lo ngại và rủi ro địa chính trị
Dù vậy, dự án này vẫn tiềm ẩn nhiều nguy cơ. Đặc biệt, Mông Cổ được cho là “láng giềng thứ ba” có thể gây khó khăn khi có thể bị phương Tây hoặc các lực lượng bên ngoài tác động, có thể gây gián đoạn nguồn cung khí đốt khi đường ống đi qua lãnh thổ này.
Được biết, Nga đã cam kết cung cấp tuyến đường thay thế qua Kazakhstan để giảm thiểu rủi ro này, nhưng chi phí và thời gian vận chuyển sẽ cao hơn đáng kể. Đây cũng là một trong những trở ngại chính mà các bên đã phải thương thảo lâu dài trước khi đi đến nhất trí.
Trung Quốc giữ kín về thỏa thuận
Mặc dù hợp đồng đã ký kết, nhưng Trung Quốc vẫn giữ thái độ im lặng về chi tiết thỏa thuận. Người phát ngôn Bộ Ngoại giao Trung Quốc cũng chỉ nhấn mạnh sự hợp tác “trên nguyên tắc tôn trọng lẫn nhau và cùng có lợi” với Nga, tránh những phát ngôn có thể gây phản ứng tiêu cực từ phương Tây.
Điều này được cho là để giảm thiểu nguy cơ bị phương Tây áp đặt các biện pháp trừng phạt thứ cấp nhằm vào các công ty hoặc tổ chức Trung Quốc có liên quan đến dự án.
Tác động đến thị trường năng lượng toàn cầu
Dự án “Sức mạnh Siberia 2” được xem như động thái chiến lược nhằm bù đắp sự sụt giảm xuất khẩu khí đốt sang Châu Âu của Nga – vốn đã giảm mạnh sau khi xảy ra chiến sự tại Ukraine và các lệnh trừng phạt của EU và Mỹ.
Trước đây, Nga đã cung cấp hơn 150 tỷ mét khối khí đốt mỗi năm cho Châu Âu qua các đường ống Nord Stream, Yamal-Europe, TurkStream. Nhưng sau khi xung đột và các biện pháp trừng phạt xảy ra, thì lượng khí đốt Nga nhập khẩu vào Châu Âu giảm xuống chỉ còn 52 tỷ mét khối trong năm 2024.
Trước tình hình đó, việc mở rộng thị trường năng lượng sang Trung Quốc không chỉ giúp Nga duy trì doanh thu mà còn củng cố vị thế địa chính trị của Moscow tại Châu Á.
Tuy nhiên, các chuyên gia phương Tây cũng cảnh báo rằng, thỏa thuận này có thể làm suy yếu những nỗ lực của phương Tây nhằm cô lập Nga về mặt kinh tế, đồng thời kéo dài cuộc chiến tại Ukraine.
Theo Joseph Webster và Landon Derentz – nhà phân tích tại Trung tâm Năng lượng Toàn cầu, Hội đồng Đại Tây Dương, nhận định: “Bất kỳ sự hợp tác khí đốt tự nhiên nào giữa Nga và Trung Quốc đều có thể giúp Moscow duy trì nền kinh tế và củng cố vị thế chính trị, đồng thời làm gia tăng rủi ro kéo dài chiến tranh.”
Co thể thấy, phản ứng từ Washington đã rõ ràng khi các quan chức Mỹ dự kiến thúc đẩy các biện pháp trừng phạt bổ sung, trong đó có khả năng áp thuế quan lên tới 100% đối với các sản phẩm dầu khí nhập khẩu từ Nga qua Trung Quốc và Ấn Độ.
