Chợ giá – Trong khi Hàn Quốc đang dựa vào lao động nhập cư để giải quyết tình trạng thiếu hụt nhân lực trong các ngành công nghiệp nặng và sản xuất, thì hệ thống thị thực hiện tại lại đang khiến hàng trăm nghìn người lao động rơi vào vòng luẩn quẩn của lạm dụng, bạo hành và bất công, mà không có nhiều cơ hội để lên tiếng hoặc tìm kiếm công lý.
Giấc mơ đổi đời bị chôn vùi dưới lớp thép và định kiến
Vào tháng 10/2024, anh Bishal BK (28 tuổi) đã rời Nepal đến Hàn Quốc với ước mơ giản dị, đó là kiếm tiền và học hỏi kỹ năng để có thể giúp đỡ gia đình. Trước chuyến đi, anh đã dành hơn nửa năm học tiếng Hàn tại một học viện chuyên biệt – một khoản đầu tư không nhỏ với gia đình ở quê nhà.
Tuy nhiên, thực tế tại Hàn Quốc đã nhanh chóng phá tan giấc mơ của Bishal. Được biết, anh được phân công làm việc tại một công ty kim loại với nhiệm vụ mạ, phải thường xuyên bê vác các vật nặng khiến tay bị chấn thương nghiêm trọng. Không chỉ chịu áp lực thể chất, anh còn bị xúc phạm, đánh đập bằng giày, thậm chí bị tạt cà phê nóng vào mặt.
Khi muốn nghỉ việc, chủ doanh nghiệp không chỉ ngừng trả lương mà còn từ chối cho phép anh chuyển nơi làm việc. Mọi việc tệ hơn khi Bishal quay lại chất vấn thì bị ông chủ nộp đơn tố cáo lên cảnh sát vì “cản trở công việc” và bị cảnh báo có thể bị trục xuất.
Hệ thống EPS – Cơ hội việc làm hay cái bẫy pháp lý?
Tuy nhiên, Bishal không phải là trường hợp cá biệt. Bởi, hàng trăm nghìn lao động nhập cư cũng đang phải đối mặt với những bất cập tương tự trong khuôn khổ Hệ thống Cấp phép Việc làm cho Lao động Nước ngoài (EPS) – chương trình do chính phủ Hàn Quốc triển khai từ năm 2004 nhằm cung cấp nguồn nhân lực cho các doanh nghiệp vừa và nhỏ.
Được biết, hệ thống EPS chỉ cho phép người lao động chuyển nơi làm việc nếu có sự đồng ý từ chủ sử dụng lao động, trừ khi họ có thể chứng minh được đã bị lạm dụng hoặc vi phạm pháp luật. Ngay cả trong những trường hợp như vậy, họ cũng chỉ được phép chuyển chỗ làm tối đa 3 lần trong 3 năm đầu và 2 lần nếu gia hạn visa thêm.
Theo luật sư – Kim Chun-ho nhận định: “Việc bắt buộc người lao động phải có sự cho phép của ông chủ để chuyển việc là phi lý. Nó tạo điều kiện cho lạm dụng lao động. Một số chủ thậm chí còn đòi tiền để chấp thuận, khiến người lao động phải trả hàng trăm nghìn won chỉ để rời khỏi nơi làm việc tồi tệ.”
Luật sư Kim cũng nhấn mạnh quá trình điều tra các vụ việc thường kéo dài hàng tháng, trong khi người lao động thì bị ngưng trả lương, cắt hợp đồng và sống trong cảnh tạm bợ không rõ tương lai.
Những câu chuyện đẫm nước mắt sau dây chuyền sản xuất
Không chỉ đối mặt với những tổn thương tinh thần do bị đối xử bất công, nhiều lao động nhập cư tại Hàn Quốc còn phải hứng chịu tai nạn lao động cùng sự thờ ơ, thiếu trách nhiệm từ phía người sử dụng lao động.
Một trường hợp điển hình chính là hoàn cảnh của anh Islam MD Shohidul (27 tuổi, đến từ Bangladesh) – người đã bị tai nạn lao động nghiêm trọng tại một nhà máy ở Pocheon khiến ngón chân bị nghiền nát. Thay vì nhận được sự hỗ trợ cần thiết, anh lại bị cấp trên yêu cầu giấu nhẹm vụ việc và “đừng nói với ai”. Phải nhờ đến sự giúp đỡ của bạn bè, anh mới có thể hoàn tất thủ tục để được hưởng bảo hiểm.
Tại thành phố Yongin, một lao động nữ người Việt ngoài 20 tuổi cũng đã từng bị quản lý hành hung. Tuy nhiên, do đã từng chuyển nơi làm việc ba lần trước đó, cô không được phép đổi việc ngay lập tức. Phải cho đến nhiều tháng sau, vụ việc mới được đưa ra xét xử. Chủ lao động sau cùng bị tuyên án 1 năm tù – một phán quyết được cho là hiếm hoi trong các vụ việc liên quan đến bạo hành lao động nhập cư.
Làn sóng phản đối và lời kêu gọi cải cách
Hàng loạt vụ việc liên quan đến lao động nhập cư xảy ra trong giai đoạn 2024 – 2025 đã làm dấy lên làn sóng phẫn nộ trong xã hội Hàn Quốc. Đặc biệt, đoạn video ghi lại cảnh một lao động người Sri Lanka bị trói vào pallet rồi bị nâng lên bằng xe nâng hồi tháng 7 đã gây chấn động dư luận và truyền thông quốc tế.
Trước sức ép của dư luận, Tổng thống Hàn Quốc – Lee Jae Myung đã phải chính thức lên tiếng: “Đây là hành vi bạo lực không thể chấp nhận được và là sự vi phạm trắng trợn nhân quyền. Hàn Quốc không thể là một quốc gia hiện đại nếu vẫn để người nước ngoài bị đối xử bất công như vậy.”
Dù vậy, cho đến nay, các cải cách sâu rộng nhằm bảo vệ quyền lợi của lao động nhập cư vẫn chưa được triển khai. Theo phát ngôn viên của Bộ Lao động cho biết, hiện chưa có kế hoạch loại bỏ yêu cầu người sử dụng lao động phải đồng ý thì người lao động mới được chuyển việc. Lý do được đưa ra là thay đổi này có thể làm ảnh hưởng đến mục tiêu cung cấp nhân lực cho các vùng nông thôn và các ngành nghề đang thiếu hụt lao động.
Trước thực trạng đó, nhiều tổ chức xã hội, giới luật sư và các nhóm bảo vệ quyền lợi lao động đã đồng loạt lên tiếng, yêu cầu xóa bỏ các rào cản pháp lý, đồng thời trao quyền tự do thay đổi công việc cho người lao động nhập cư và tăng cường giám sát đối với người sử dụng lao động.
