Chợ giá – Theo báo cáo mới công bố cho thấy, chất lượng không khí toàn cầu tiếp tục suy giảm trong năm 2025, khi chỉ một tỷ lệ rất nhỏ các thành phố đáp ứng được tiêu chuẩn an toàn. Thực trạng này không chỉ đặt ra mối đe dọa nghiêm trọng đối với sức khỏe con người mà còn kéo theo những hệ lụy sâu rộng đối với tăng trưởng kinh tế toàn cầu.
Chỉ 14% thành phố đạt chuẩn không khí an toàn
Theo báo cáo công bố ngày 25/3 của IQAir, dựa trên dữ liệu từ gần 9.500 thành phố trên toàn thế giới, chỉ khoảng 14% đô thị đáp ứng được hướng dẫn của Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) về nồng độ bụi mịn PM2.5 trung bình năm.
Được biết, con số này đã giảm so với mức 17% của năm trước đó, phản ánh xu hướng suy giảm đáng lo ngại của chất lượng không khí trên phạm vi toàn cầu.
Theo ông Frank Hammes – Giám đốc điều hành IQAir, cảnh báo: “Năng suất của cả một thế hệ tương lai sẽ gắn liền với chất lượng không khí. Ô nhiễm không khí làm suy giảm trí tuệ, giảm khả năng lao động và gia tăng gánh nặng y tế”.
Cháy rừng và phát thải công nghiệp làm trầm trọng tình hình
Một trong những nguyên nhân chính khiến chất lượng không khí suy giảm trong năm qua chính là các vụ cháy rừng quy mô lớn tại châu Âu và Canada, tạo ra lượng khí thải ở mức kỷ lục.
Bên cạnh đó, phát thải từ nhiên liệu hóa thạch, giao thông vận tải, sản xuất công nghiệp và hoạt động nông nghiệp vẫn là những yếu tố chủ đạo làm gia tăng nồng độ bụi mịn PM2.5 trong không khí.
Đáng chú ý, sự phát triển nhanh của các trung tâm dữ liệu phục vụ trí tuệ nhân tạo đang nổi lên như một nguồn gây ô nhiễm mới. Các cơ sở này đã làm gia tăng nhu cầu điện năng, kéo theo lượng khí thải từ các nhà máy điện, đồng thời sử dụng máy phát điện diesel dự phòng – một nguồn phát thải trực tiếp đáng kể.
5,7 triệu ca tử vong mỗi năm, thiệt hại hàng nghìn tỷ USD
Theo báo cáo của Ngân hàng Thế giới, ô nhiễm không khí ngoài trời đã gây ra khoảng 5,7 triệu ca tử vong trên toàn cầu vào năm 2020. Thiệt hại kinh tế ước tính dao động từ 4,5 đến 6,1 nghìn tỷ USD mỗi năm, tương đương khoảng 6,5% GDP toàn cầu – cho thấy mức độ tác động sâu rộng của vấn đề môi trường này.
Không chỉ gây ảnh hưởng nghiêm trọng tới sức khỏe, ô nhiễm không khí còn làm suy giảm năng suất lao động, gia tăng chi phí y tế và làm suy yếu lực lượng lao động trong dài hạn.
Nam Á thành “điểm nóng” ô nhiễm không khí toàn cầu
Theo báo cáo cho thấy, 25 thành phố ô nhiễm nhất thế giới đều tập trung tại Ấn Độ, Pakistan và Trung Quốc, với nguyên nhân chủ yếu đến từ khí thải công nghiệp, phương tiện giao thông, bão bụi và hoạt động đốt rơm rạ.
Phát biểu tại Diễn đàn Kinh tế Thế giới Davos, bà Gita Gopinath nhận định, các đợt ô nhiễm nghiêm trọng tại miền Bắc Ấn Độ vào cuối năm 2025 có thể gây rủi ro cho nền kinh tế thậm chí lớn hơn cả các rào cản thương mại.
Trong khi đó, Pakistan và Bangladesh cũng ghi nhận mức nồng độ PM2.5 trung bình năm cao nhất thế giới, trái ngược với những khu vực hiếm hoi như Polynesia thuộc Pháp và Puerto Rico – nơi vẫn duy trì được chất lượng không khí trong ngưỡng an toàn theo khuyến nghị của WHO.
Bụi mịn PM2.5 được xem là một trong những tác nhân nguy hiểm nhất đối với sức khỏe con người. Với kích thước siêu nhỏ, các hạt này có thể xâm nhập sâu vào phổi và hệ tuần hoàn, gây viêm nhiễm, đồng thời làm gia tăng nguy cơ mắc các bệnh tim mạch, hô hấp và ung thư.
Và trẻ em là nhóm đối tượng dễ bị tổn thương nhất. Việc tiếp xúc lâu dài với không khí ô nhiễm có thể gây tổn thương vĩnh viễn đến hệ hô hấp và ảnh hưởng đến sự phát triển thể chất, trí tuệ.
Chính sách môi trường chia rẽ, chất lượng không khí đối mặt thách thức
Trước thực trạng này, một số quốc gia như Trung Quốc đã tăng cường áp dụng các tiêu chuẩn môi trường nghiêm ngặt nhằm cải thiện chất lượng không khí.
Tuy nhiên, ở chiều ngược lại, Mỹ đang xem xét nới lỏng một số quy định môi trường với mục tiêu giảm chi phí và thúc đẩy tiêu dùng, qua đó làm dấy lên lo ngại về nguy cơ gia tăng ô nhiễm trong tương lai.
Theo các chuyên gia cho rằng, để cải thiện chất lượng không khí, cần có sự phối hợp ở quy mô toàn cầu trong việc cắt giảm khí thải, thúc đẩy chuyển đổi sang năng lượng sạch, kiểm soát cháy rừng và thay đổi phương thức sản xuất nông nghiệp.
Trong khi tình hình biến đổi khí hậu ngày càng hiện hữu, chất lượng không khí không chỉ còn là vấn đề môi trường mà đã trở thành yếu tố then chốt, tác động trực tiếp tới sức khỏe cộng đồng, năng suất lao động và sự phát triển bền vững của kinh tế toàn cầu.
