Chợ giá – Những gián đoạn nguồn cung nhiên liệu toàn cầu do xung đột tại Trung Đông đang thúc đẩy ASEAN tăng tốc các kế hoạch hợp tác năng lượng, từ kết nối lưới điện xuyên biên giới đến xây dựng cơ chế chia sẻ dự trữ dầu mỏ. Cuộc khủng hoảng một lần nữa cho thấy mức độ dễ tổn thương của các nền kinh tế Đông Nam Á trước những cú sốc năng lượng từ bên ngoài, đồng thời đặt ra yêu cầu cấp thiết về tăng cường liên kết khu vực. Dù được kỳ vọng giúp ASEAN giảm nguy cơ thiếu hụt nhiên liệu và củng cố an ninh năng lượng, các sáng kiến này vẫn phải đối mặt với không ít rào cản về vốn đầu tư, khuôn khổ pháp lý và lợi ích quốc gia.
ASEAN thúc đẩy kết nối lưới điện, Philippines công bố dự án cáp ngầm
Ngày 17/11, Tổng thống Philippines – Ferdinand Marcos Jr. hoan nghênh việc 11 quốc gia thành viên ASEAN ký bản ghi nhớ tăng cường về Lưới điện ASEAN, đánh giá đây là bước tiến quan trọng trong nỗ lực hiện thực hóa tham vọng kết nối hệ thống điện khu vực vốn được thảo luận suốt nhiều năm qua.

Sáng kiến này hướng tới xây dựng mạng lưới cho phép các nước Đông Nam Á mua bán điện xuyên biên giới, qua đó chia sẻ và tận dụng hiệu quả nguồn năng lượng của nhau, bao gồm cả năng lượng tái tạo.
Phát biểu tại cuộc họp báo sau Hội nghị thượng đỉnh ASEAN và các hội nghị liên quan kéo dài 3 ngày tại Manila, ông Marcos cho biết các nước đã đạt được những tiến triển đáng kể sau nhiều năm thảo luận và thúc đẩy sáng kiến.
Đáng chú ý, nhà lãnh đạo Philippines cũng công bố kế hoạch lắp đặt tuyến cáp điện ngầm dưới biển kết nối bang Sabah của Malaysia với đảo Mindanao ở miền Nam Philippines. Dự án nằm trong nỗ lực thúc đẩy các thỏa thuận chia sẻ năng lượng xuyên biên giới giữa một số quốc gia ASEAN.
ASEAN tính chia sẻ kho dự trữ dầu mỏ
Bên cạnh kế hoạch kết nối lưới điện, các nước ASEAN cũng đang thúc đẩy một sáng kiến hợp tác khác nhằm tăng cường an ninh năng lượng, đó là xây dựng cơ chế dự trữ dầu mỏ khu vực. Theo đề xuất, các quốc gia tham gia có thể tiếp cận nguồn nhiên liệu được lưu trữ tại những nước láng giềng khi xảy ra tình huống khẩn cấp.
Theo bộ trưởng Thương mại Philippines – Cristina Roque cho biết, Singapore, Indonesia, Malaysia và Philippines đã bày tỏ sự ủng hộ đối với sáng kiến này. Và UAE – một đối tác đối thoại theo ngành của ASEAN, cũng thể hiện mong muốn tham gia.
Về phía Philippines, nước này đang tìm hiểu khả năng tiếp cận nguồn dự trữ dầu mỏ khẩn cấp tại Indonesia và Thái Lan. Tập đoàn Thăm dò Dầu khí Quốc doanh Philippines (PNOC) đã ký các thỏa thuận sơ bộ với doanh nghiệp tại hai quốc gia để triển khai chương trình thí điểm.
Cơ chế được thiết kế theo hình thức “vé”, trong đó bên bán cam kết giữ lại một lượng dầu nhất định cho bên mua để đổi lấy khoản phí. Nhờ thỏa thuận này, bên mua vẫn có quyền tiếp cận lượng nhiên liệu đã cam kết ngay cả khi thị trường xảy ra khủng hoảng.
Mô hình trên được kỳ vọng giúp Philippines chủ động hơn trong bảo đảm nguồn cung khi xảy ra tình huống khẩn cấp, đồng thời tránh phải đầu tư xây dựng thêm những kho chứa dầu quy mô lớn.
Các sáng kiến hợp tác năng lượng được thúc đẩy trong lúc nhiều nền kinh tế Đông Nam Á tiếp tục chịu sức ép từ giá nhiên liệu tăng cao, khi xung đột tại Trung Đông gây gián đoạn nguồn cung toàn cầu. Chi phí năng lượng leo thang đang tạo thêm gánh nặng cho cả doanh nghiệp lẫn các hộ gia đình trong khu vực.
Philippines đã tuyên bố tình trạng khẩn cấp quốc gia vào đầu năm 2026. Trước những rủi ro ngày càng lớn đối với an ninh nguồn cung, Tổng thống Ferdinand Marcos Jr. đang thúc đẩy tăng cường phối hợp với các nước láng giềng, nhằm hạn chế tác động từ những cú sốc năng lượng có thể xảy ra trong tương lai.
Rào cản về pháp lý và đầu tư
Dù được kỳ vọng giúp ASEAN đa dạng hóa nguồn cung và nâng cao khả năng ứng phó với các cú sốc năng lượng, những sáng kiến chia sẻ nhiên liệu trong khu vực vẫn phải vượt qua hàng loạt thách thức liên quan đến khung pháp lý, nguồn vốn đầu tư và cơ chế thực thi.
Ông Sanjeev Gupta – lãnh đạo bộ phận năng lượng của EY-Parthenon tại ASEAN và Singapore cho rằng, thỏa thuận chia sẻ dầu mỏ chỉ thực sự phát huy tác dụng khi chính phủ các nước cam kết không áp dụng biện pháp hạn chế xuất khẩu, kể cả trong trường hợp nguồn cung trong nước cũng chịu sức ép.
Theo ông, để cơ chế này vận hành hiệu quả, các quốc gia cần xây dựng những bảo đảm pháp lý có tính ràng buộc, giúp các hợp đồng thương mại vẫn được thực hiện ngay cả khi khủng hoảng xảy ra.
Bên cạnh đó, ASEAN còn phải giải quyết nhiều vấn đề thực tế như cơ chế định giá, khả năng tương thích giữa các sản phẩm dầu mỏ, hoạt động hậu cần và tính minh bạch trong việc báo cáo khối lượng nhiên liệu dự trữ.
Ông Gupta đánh giá các hợp đồng mua bán dầu mỏ có thể trở thành giải pháp chuyển tiếp phù hợp đối với những quốc gia chưa đủ năng lực xây dựng hệ thống kho dự trữ riêng. Dù vậy, để bảo đảm tính hiệu quả, ASEAN vẫn cần thiết lập các cam kết về mức dự trữ tối thiểu của từng nước, hợp đồng theo tiêu chuẩn chung, hệ thống đăng ký tập trung và cơ chế xác minh.
Trong mô hình này, Singapore có thể đảm nhận vai trò đầu mối tiếp nhận và thanh toán các lô hàng, nhờ vị thế là trung tâm lọc dầu, lưu trữ và giao dịch năng lượng của khu vực.
Ở chiều ngược lại, các tổ chức ủng hộ năng lượng sạch bày tỏ lo ngại việc đẩy mạnh dự trữ và chia sẻ dầu mỏ có thể khiến các quốc gia Đông Nam Á tiếp tục phụ thuộc vào nhiên liệu hóa thạch nhập khẩu, qua đó làm giảm sự chú trọng đối với quá trình chuyển đổi năng lượng.
Theo bà Dinita Setyawati – trưởng bộ phận đối ngoại và tác động chiến lược khu vực châu Á tại viện nghiên cứu năng lượng Ember cảnh báo, việc tăng cường tích trữ dầu mỏ có nguy cơ khiến sự phụ thuộc của khu vực vào nhiên liệu hóa thạch ngày càng lớn.
ASEAN đạt tiến triển về kinh tế số, còn nhiều vấn đề an ninh chưa được giải quyết
Bên cạnh các sáng kiến hợp tác năng lượng, Hội nghị thượng đỉnh ASEAN tại Manila cũng ghi nhận những bước tiến đáng chú ý trong lĩnh vực kinh tế số và phối hợp an ninh khu vực.
Được biết, vào ngày 17/11, Hội nghị thượng đỉnh Đông Á đã thông qua tuyên bố của các nhà lãnh đạo, trong đó kêu gọi tăng cường hợp tác thực thi pháp luật, chia sẻ thông tin và phối hợp hành động nhằm ngăn chặn các hoạt động lừa đảo trực tuyến.
Một dấu ấn khác được Tổng thống Philippines Ferdinand Marcos Jr. nhấn mạnh là việc ký kết Hiệp định khung về kinh tế số ASEAN (DEFA). Ông đánh giá đây là một trong những thành tựu lớn nhất trong nhiệm kỳ Philippines giữ chức Chủ tịch ASEAN.
DEFA hướng tới tạo thuận lợi cho hoạt động thương mại điện tử xuyên biên giới, đồng thời thiết lập các quy tắc chung về dữ liệu và thanh toán kỹ thuật số.
Theo ông Marcos, đây là hiệp định khung về kinh tế số cấp khu vực đầu tiên trên thế giới. Thỏa thuận được kỳ vọng giúp các thành viên ASEAN phối hợp xây dựng khuôn khổ phát triển kinh tế số, đồng thời xác định vai trò và tìm kiếm những cơ hội chung trong kỷ nguyên trí tuệ nhân tạo.
Dù đạt được nhiều kết quả trong hợp tác kinh tế, một số vấn đề an ninh khu vực kéo dài vẫn chưa tìm được tiếng nói chung.
Đáng chú ý, ASEAN và Trung Quốc chưa thể hoàn tất đàm phán về Bộ Quy tắc ứng xử ở Biển Đông (COC), dù tiến trình này đã được thúc đẩy trong nhiều năm. Tổng thống Marcos cho biết khoảng 85-90% nội dung thỏa thuận đã được hoàn thành, theo đánh giá của Ngoại trưởng Philippines Ma. Theresa Lazaro.
Đối với vấn đề Myanmar, lãnh đạo các nước ASEAN nhất trí triển khai cách tiếp cận từng bước nhằm khôi phục sự tham gia chính trị của nước này tại các cuộc họp cấp cao, với điều kiện tiếp tục thực hiện Đồng thuận 5 điểm.
Kế hoạch hòa bình này tập trung vào yêu cầu chấm dứt bạo lực và cải thiện khả năng tiếp cận viện trợ nhân đạo. Kể từ khi chính quyền quân sự lật đổ chính phủ dân sự của bà Aung San Suu Kyi vào tháng 2/2021, ASEAN đã không cho phép các lãnh đạo cấp cao của Myanmar tham dự những hội nghị thượng đỉnh của khối.
Theo Tổng thống Marcos cho biết, viện trợ nhân đạo vẫn là ưu tiên trước mắt, song giới lãnh đạo Myanmar cần thể hiện những tiến triển cụ thể hướng tới hòa bình. Ông cho rằng, trách nhiệm chính trong việc cải thiện tình hình hiện nay thuộc về Myanmar và chính quyền nước này.












