Chợ giá – Trước tình trạng tỷ lệ sinh liên tục giảm và dân số đang bước vào giai đoạn già hóa nhanh chóng, thì Quốc hội Việt Nam vừa chính thức thông qua việc bãi bỏ chính sách giới hạn số con – một quy định từng tồn tại suốt nhiều thập kỷ qua. Và động thái này được xem là bước ngoặt lớn trong chính sách dân số quốc gia, nhằm ứng phó với những thách thức kinh tế – xã hội đang hiện hữu và tương lai dài hạn của đất nước.
Tỷ lệ sinh tại Việt Nam đang ở mức thấp kỷ lục
Theo số liệu từ Tổng cục Thống kê cho biết, tỷ lệ sinh của Việt Nam hiện đang ở mức thấp đáng báo động. Cụ thể, vào năm 2021 là 2,11 con/phụ nữ – một mức vừa đủ để duy trì mức thay thế dân số.
Tuy nhiên, con số này đã giảm đều đặn xuống còn 2,01 vào năm 2022, 1,96 vào năm 2023 và tiếp tục giảm còn 1,91 vào năm 2024. Riêng tại TP.HCM thì tỷ lệ sinh vào năm 2024 chỉ đạt vỏn vẹn 1,39 con/phụ nữ – thuộc nhóm thấp nhất châu Á.
Và tình trạng này đã đặt Việt Nam vào nhóm quốc gia đang đối mặt với “bẫy dân số thấp” – một vòng luẩn quẩn khi tỷ lệ sinh thấp kéo theo lực lượng lao động suy giảm, chi phí chăm sóc người cao tuổi tăng, ảnh hưởng nghiêm trọng đến tăng trưởng kinh tế bền vững.
Dân số già hóa nhanh hơn dự kiến
Việt Nam bước vào thời kỳ “cơ cấu dân số vàng” từ năm 2007 và theo dự báo sẽ kết thúc vào năm 2039. Được biết, dân số trong độ tuổi lao động hiện đang giảm dần, trong khi tỷ lệ người cao tuổi ngày càng tăng lên nhanh chóng. Theo dự báo của Liên Hợp Quốc, thì đến năm 2050, ước tính sẽ có khoảng 25% dân số Việt Nam trên 60 tuổi.
Điều này đồng nghĩa với việc áp lực tài chính dành cho y tế, hưu trí và các dịch vụ xã hội sẽ tăng mạnh, trong khi số người đóng góp cho nền kinh tế lại ngày càng ít đi.
Gia đình trẻ không còn muốn đông con
Theo như chị Nguyễn Thu Linh (37 tuổi) – một giám đốc tiếp thị sống tại Hà Nội chia sẻ, chị và chồng chỉ sinh một con để đảm bảo điều kiện giáo dục và chăm sóc tốt nhất cho con trai.
Được biết, nhiều gia đình trẻ hiện nay cũng có tâm lý tương tự. Theo khảo sát gần đây của Viện Nghiên cứu Phát triển Xã hội (ISDS), thì có hơn 60% người trong độ tuổi sinh đẻ cho rằng “áp lực tài chính” là lý do chính khiến họ không muốn sinh thêm con.
Chính sách mới để tăng tỷ lệ sinh tại Việt Nam
Được biết, luật dân số sửa đổi được Quốc hội thông qua ngày 4/6/2025 đã chính thức bãi bỏ các quy định khuyến khích sinh không quá hai con. Theo đó, người dân được tự do lựa chọn số con trong khuôn khổ pháp luật, đồng thời Nhà nước sẽ triển khai các chính sách hỗ trợ sinh đẻ và nuôi dưỡng con cái, nhất là tại các thành phố lớn có tỷ lệ sinh thấp.
Bên cạnh đó, tại TP.HCM, chính quyền cũng đã triển khai thí điểm gói hỗ trợ tài chính lên tới 3 triệu đồng (tương đương 120 USD) cho phụ nữ sinh hai con trước tuổi 35. Ngoài ra, một số địa phương đang nghiên cứu chính sách miễn giảm học phí mầm non, hỗ trợ chi phí y tế và chăm sóc sau sinh để khuyến khích sinh thêm con.
Cảnh báo tình trạng mất cân bằng giới tính
Bên cạnh tỷ lệ sinh thấp, Việt Nam còn đang phải đối mặt với một vấn đề nghiêm trọng khác đó là: “mất cân bằng giới tính khi sinh”. Theo đó, tỷ lệ bé trai trên bé gái hiện đang ở mức 112,5/100 – cao hơn nhiều so với mức tự nhiên. Và nguyên nhân chủ yếu vẫn đến từ tư tưởng ưa thích con trai tồn tại ở nhiều vùng nông thôn.
Để ngăn chặn tình trạng lựa chọn giới tính thai nhi, Bộ Y tế vừa đề xuất tăng gấp ba lần mức phạt đối với hành vi này, từ 1.300 USD lên 3.800 USD. Đồng thời, bác sĩ tiếp tục bị nghiêm cấm tiết lộ giới tính thai nhi trong các lần khám thai định kỳ.
Có thể thấy, trường hợp của Trung Quốc chính là một minh chứng điển hình: sau nhiều năm thực hiện chính sách một con, nước này đã nới lỏng cho phép sinh hai con từ năm 2016 và ba con từ năm 2021. Tuy nhiên, tỷ lệ sinh vẫn tiếp tục giảm do chi phí nuôi con cao, áp lực giáo dục khắc nghiệt và thiếu chính sách hỗ trợ hiệu quả.
