Chợ giá – Việc Các Tiểu vương quốc Ả Rập Thống nhất (UAE) chính thức rời Tổ chức Các nước Xuất khẩu Dầu mỏ từ ngày 1/5 đang thu hút sự chú ý lớn của giới phân tích, trong khi thị trường năng lượng toàn cầu vốn đã chịu nhiều biến động do xung đột và rủi ro địa chính trị. Động thái này không chỉ phản ánh những thay đổi trong chiến lược năng lượng của UAE, mà còn có thể làm suy yếu vai trò điều phối của OPEC trong dài hạn.
OPEC: Từ “quyền lực dầu mỏ” đến những thách thức mới
Được thành lập năm 1960, OPEC từng là lực lượng chi phối thị trường dầu mỏ toàn cầu, hiện vẫn kiểm soát khoảng 40% sản lượng và hơn 80% trữ lượng dầu đã được chứng minh.
Sau khi mở rộng thành OPEC+ vào năm 2016 với sự tham gia của các quốc gia ngoài khối như Nga, thì liên minh này tiếp tục duy trì ảnh hưởng thông qua việc điều chỉnh sản lượng nhằm ổn định giá dầu.
Tuy nhiên, trong những năm gần đây, vai trò của OPEC đang dần suy giảm khi các nhà sản xuất ngoài khối, đặc biệt là Mỹ, gia tăng sản lượng mạnh mẽ, qua đó làm thay đổi cán cân cung – cầu trên thị trường toàn cầu.
Tại sao UAE lại rời OPEC?
Theo các chuyên gia nhận định, quyết định của UAE được thúc đẩy bởi cả yếu tố kinh tế lẫn địa chính trị. Trước hết, quốc gia này mong muốn có thêm dư địa linh hoạt trong việc gia tăng sản lượng dầu.
Hiện, UAE đang sản xuất khoảng 3,4 triệu thùng/ngày, song trên thực tế có thể nâng lên tới 5 triệu thùng/ngày – mức vẫn bị ràng buộc bởi hạn ngạch của OPEC.
Bên cạnh đó, những căng thẳng âm ỉ với Ả Rập Xê Út (quốc gia giữ vai trò dẫn dắt OPEC) cũng là một yếu tố đáng chú ý khi hai bên ngày càng cạnh tranh trong chiến lược phát triển kinh tế và mở rộng ảnh hưởng khu vực.
Theo bà Karen Young từ Đại học Columbia, động thái này cho thấy nhu cầu của UAE trong việc thích ứng với các đối tác tiêu thụ năng lượng lớn như Trung Quốc, đồng thời từng bước định vị lại vai trò của mình trong trật tự năng lượng mới.
Tác động đến thị trường dầu mỏ
Dù được đánh giá là một sự kiện “rất quan trọng”, tác động tức thời của quyết định này lên giá dầu thô lại khá mờ nhạt. Được biết, nguyên nhân chủ yếu xuất phát từ tình hình căng thẳng tại Eo biển Hormuz (khu vực trung chuyển khoảng 20% nguồn cung dầu toàn cầu).
Theo ông Claudio Galimberti, thị trường hiện vẫn đang bị chi phối bởi rủi ro gián đoạn nguồn cung, do đó chưa có phản ứng rõ rệt trước động thái của UAE.
Tuy vậy, về dài hạn, việc UAE rời OPEC có thể kéo theo nhiều hệ lụy, bao gồm làm suy yếu khả năng điều tiết sản lượng của tổ chức này, gia tăng cạnh tranh giữa các nhà sản xuất, đồng thời tạo tiền lệ để các quốc gia khác như Nigeria hay Iraq cân nhắc khả năng rời khối.
Liệu OPEC có yếu đi?
Việc mất đi UAE – một trong những quốc gia có khả năng tăng sản lượng nhanh, được dự báo sẽ làm suy giảm thêm ảnh hưởng của OPEC. Theo Jaime Brito từ OPIS, sản lượng giảm đồng nghĩa với việc OPEC có ít công cụ hơn để tác động đến giá dầu trên thị trường.
Trong khi đó, sản lượng của Mỹ hiện đã vượt mức 13 triệu thùng/ngày, cao hơn đáng kể so với Ả Rập Xê Út, qua đó khiến “quyền lực dầu mỏ” của OPEC tiếp tục bị phân tán.
Dù vậy, nhiều chuyên gia cho rằng, OPEC khó có khả năng sụp đổ hoàn toàn. Lịch sử cũng đã cho thấy tổ chức này đã từng vượt qua nhiều cuộc khủng hoảng lớn, bao gồm cả Chiến tranh Iran – Iraq.
Tác động địa chính trị
Quyết định của UAE được cho là có thể tạo ra những thay đổi đáng kể trong các liên minh toàn cầu. Theo giới phân tích nhận định, động thái này có khả năng giúp Abu Dhabi xích lại gần hơn với Mỹ – quốc gia lâu nay vẫn chỉ trích OPEC vì duy trì mức giá dầu ở mức cao.
Theo chuyên gia Rachel Ziemba cho rằng, bất kỳ sự suy yếu nào của OPEC đều có thể góp phần kéo giảm giá năng lượng, qua đó mang lại lợi ích cho các nền kinh tế tiêu thụ lớn trên thế giới.
Ở chiều ngược lại, sự cạnh tranh giữa UAE và Ả Rập Xê Út được dự báo có thể gia tăng, từ đó ảnh hưởng đến mức độ đoàn kết trong khu vực vùng Vịnh.
Châu Á chịu tác động ra sao?
Đối với Châu Á (khu vực có mức độ phụ thuộc lớn vào nhập khẩu dầu) các tác động trong ngắn hạn được đánh giá là chưa quá rõ rệt. Những nền kinh tế như Ấn Độ, Nhật Bản hay Hàn Quốc vẫn đang phải đối mặt với chi phí vận chuyển ở mức cao, cùng với rủi ro về nguồn cung xuất phát từ tình hình bất ổn tại Trung Đông.
Tuy nhiên, về dài hạn, nếu UAE thực sự đẩy mạnh sản lượng, nguồn cung bổ sung này có thể góp phần làm giảm áp lực giá đối với các quốc gia nhập khẩu dầu lớn trong khu vực.
Thị trường bước vào giai đoạn tái cấu trúc
Quyết định rời OPEC của UAE không đơn thuần chỉ mang tính kỹ thuật, mà còn được nhìn nhận như một dấu hiệu cho thấy xu hướng tái cấu trúc sâu rộng đang diễn ra trên thị trường năng lượng toàn cầu.
Trong khi nhu cầu năng lượng đang chuyển dịch, cạnh tranh giữa các quốc gia ngày càng gia tăng, cùng với những rủi ro địa chính trị kéo dài, vai trò của các liên minh như OPEC được dự báo sẽ tiếp tục đối mặt với nhiều thách thức.
Dù tác động trong ngắn hạn vẫn còn hạn chế, nhưng về dài hạn, động thái này có thể trở thành bước khởi đầu cho một trật tự dầu mỏ mới, nơi quyền lực không còn tập trung vào một nhóm quốc gia, mà được phân tán rộng hơn theo năng lực sản xuất và chiến lược riêng của từng nước.
