CHỢ GIÁ – Tổng thống Donald Trump ngày 23/5 cho biết, Mỹ và Iran đã “đàm phán gần xong” một bản ghi nhớ hòa bình, qua đó làm dấy lên kỳ vọng về bước ngoặt lớn trong cuộc xung đột kéo dài suốt ba tháng qua giữa Washington, Tehran và đồng minh Israel.
Trong bài đăng trên nền tảng Truth Social, ông Trump khẳng định thỏa thuận sắp đạt được sẽ giúp mở lại Eo biển Hormuz – tuyến vận tải năng lượng huyết mạch của thế giới vốn bị gián đoạn nghiêm trọng kể từ khi chiến tranh bùng phát hồi cuối tháng 2. Ông Trump viết: “Các khía cạnh và chi tiết cuối cùng của thỏa thuận hiện đang được thảo luận và sẽ sớm được công bố”.
Thị trường kỳ vọng bước ngoặt lớn
Theo nhiều hãng truyền thông Mỹ và Iran cho biết, bản ghi nhớ hòa bình đang được đàm phán có thể thiết lập một khuôn khổ theo từng giai đoạn nhằm chấm dứt chiến sự, khôi phục hoạt động lưu thông hàng hải qua eo biển Hormuz và từng bước tháo gỡ các biện pháp phong tỏa mà Mỹ áp đặt đối với Iran.
Một số nguồn tin cũng cho biết, những nội dung nhạy cảm nhất, đặc biệt là số phận kho uranium làm giàu của Tehran, sẽ tiếp tục được thảo luận trong khoảng 30-60 ngày sau khi thỏa thuận khung được ký kết.
Trong chuyến thăm Ấn Độ, Ngoại trưởng Mỹ – Marco Rubio cũng ám chỉ khả năng sắp xuất hiện “tin tích cực” liên quan đến eo biển Hormuz trong vài giờ tới.
Hiện, diễn biến đàm phán đang được giới đầu tư quốc tế theo dõi sát sao, trong khi việc phong tỏa Hormuz suốt nhiều tháng qua đã gây ra cú sốc năng lượng toàn cầu, đẩy giá dầu, khí đốt, phân bón và nhựa tăng mạnh.
Tuy vậy, các chuyên gia cảnh báo, ngay cả khi chiến tranh kết thúc ngay lập tức, chuỗi cung ứng dầu khí toàn cầu cũng khó có thể phục hồi hoàn toàn trước năm 2027. Trước đó, lãnh đạo tập đoàn dầu khí quốc doanh Adnoc cũng nhận định lưu lượng vận tải dầu qua Hormuz sẽ cần thêm nhiều quý để trở lại trạng thái bình thường.
Mỹ có thể nới phong tỏa, Iran cam kết không phát triển vũ khí hạt nhân
Theo hãng tin Axios, dự thảo thỏa thuận giữa Mỹ và Iran hiện bao gồm nhiều nhượng bộ quan trọng từ cả hai phía. Cụ thể, Iran được cho là sẽ cho phép tàu thuyền đi qua eo biển Hormuz mà không áp phí, đồng thời được tự do nối lại hoạt động xuất khẩu dầu mỏ. Đổi lại, Mỹ sẽ dỡ bỏ lệnh phong tỏa đối với các cảng biển của Iran và nới lỏng một phần các lệnh trừng phạt nhằm vào ngành dầu khí của Tehran.
Dự thảo cũng được cho là bao gồm cam kết từ phía Iran rằng nước này sẽ không phát triển vũ khí hạt nhân, đồng thời sẵn sàng đàm phán về việc đình chỉ chương trình làm giàu uranium cũng như phương án xử lý kho uranium làm giàu cấp độ cao hiện nay.
Trong nhiều suốt tháng qua, Tổng thống Trump đã liên tục khẳng định mục tiêu của Mỹ là ngăn Iran sở hữu vũ khí hạt nhân, trong khi Tehran bác bỏ cáo buộc này và nhấn mạnh chương trình hạt nhân của họ chỉ phục vụ mục đích dân sự.
Theo hãng thông tấn Fars News Agency, dự thảo còn quy định Mỹ và các đồng minh sẽ không tiến hành tấn công Iran hoặc các lực lượng đồng minh của Tehran, đổi lại Iran cam kết không thực hiện bất kỳ cuộc tấn công phủ đầu nào nhằm vào Mỹ hay các đối tác của Washington.
Lebanon tiếp tục là điểm nóng gây tranh cãi
Một trong những nội dung gây tranh cãi lớn nhất trong quá trình đàm phán hiện nay là khả năng đưa xung đột tại Lebanon vào khuôn khổ của thỏa thuận hòa bình.
Chính trị gia đối lập Israel – Benny Gantz cảnh báo, Tel Aviv không nên chấp nhận bất kỳ thỏa thuận nào cho phép lực lượng Hezbollah tiếp tục duy trì ảnh hưởng quân sự tại miền Nam Lebanon. Theo ông, Israel có trách nhiệm bảo đảm an ninh cho cư dân khu vực biên giới và cần bác bỏ mọi đề xuất từ phía Mỹ nếu điều đó ảnh hưởng đến lợi ích chiến lược của Tel Aviv.
Trong khi đó, Iran vẫn coi việc chấm dứt giao tranh tại Lebanon là một điều kiện quan trọng trong tiến trình hướng tới thỏa thuận hòa bình rộng lớn hơn tại khu vực.
Đàm phán có thể chia thành 3 giai đoạn
Theo các nguồn tin ngoại giao được Reuters dẫn lại, khuôn khổ hòa bình đang được xây dựng giữa Mỹ và Iran bao gồm ba giai đoạn chính:
- Chính thức chấm dứt chiến tranh
- Giải quyết khủng hoảng tại eo biển Hormuz
- Mở ra giai đoạn đàm phán kéo dài 30 ngày về một thỏa thuận toàn diện hơn, với khả năng được gia hạn
Bên cạnh đó, một nguồn tin từ Pakistan cũng cho biết, các vòng đàm phán tiếp theo có thể được nối lại sau kỳ nghỉ lễ Eid, kết thúc vào ngày 29/5. Trong suốt thời gian qua, Pakistan được xem là một trong những bên trung gian quan trọng nhằm thu hẹp khác biệt giữa Washington và Tehran.
Iran cảnh báo đáp trả mạnh nếu chiến tranh tái bùng phát
Dù các tín hiệu hòa giải giữa Mỹ và Iran đang gia tăng, giới chức Tehran vẫn phát đi nhiều cảnh báo cứng rắn trong quá trình đàm phán. Theo người phát ngôn Bộ Ngoại giao Iran – Esmail Baghaei cho biết, vẫn còn “nhiều vấn đề cần được thảo luận” thông qua các bên trung gian trong vài ngày tới.
Dựa theo các yêu cầu hiện tại, Tehran muốn Mỹ chấm dứt phong tỏa hàng hải, dỡ bỏ các lệnh trừng phạt dầu mỏ và giải phóng một phần tài sản bị đóng băng của Iran ngay trong giai đoạn đầu của thỏa thuận.
Trong khi đó, Chủ tịch Quốc hội Iran – Mohammad Baqer Qalibaf đã tuyên bố lực lượng vũ trang nước này đã khôi phục năng lực trong thời gian ngừng bắn, đồng thời cảnh báo hậu quả sẽ “mạnh mẽ và cay đắng hơn” nếu Mỹ nối lại chiến tranh.
Truyền thông Iran cũng cho biết mọi thay đổi liên quan đến việc mở cửa eo biển Hormuz sẽ phụ thuộc vào việc Washington có thực hiện đầy đủ các cam kết trong thỏa thuận hay không.
Áp lực kinh tế khiến Nhà Trắng muốn sớm đạt thỏa thuận
Theo giới phân tích nhận định, việc áp lực kinh tế và chính trị trong nước đang là một trong những yếu tố thúc đẩy Tổng thống Trump tìm kiếm giải pháp nhanh chóng cho cuộc xung đột với Iran.
Chiến sự kéo dài nhiều tháng qua đã khiến giá nhiên liệu tại Mỹ tăng mạnh, tác động trực tiếp tới người tiêu dùng và gây sức ép lên tỷ lệ ủng hộ của ông Trump trong bối cảnh cuộc bầu cử giữa nhiệm kỳ đang đến gần.
Vào ngày 22/5, Tổng thống Mỹ thậm chí còn cho biết ông sẽ ở lại Washington thay vì tham dự đám cưới của con trai để tập trung xử lý hồ sơ Iran. Giới quan sát cũng cho rằng, nếu thỏa thuận được đạt trong những ngày tới, đây có thể trở thành bước ngoặt quan trọng nhất tại Trung Đông kể từ khi xung đột bùng phát hồi tháng 2, đồng thời góp phần giảm đáng kể áp lực đối với thị trường năng lượng toàn cầu.
