Chợ giá – Trước áp lực suy yếu kéo dài của đồng yên trong khi giá năng lượng leo thang, Chính phủ Nhật Bản đang cân nhắc một biện pháp hiếm thấy, đó là tác động vào thị trường dầu mỏ nhằm gián tiếp ổn định tỷ giá. Tuy nhiên, cách tiếp cận này được đánh giá là táo bạo nhưng cũng tiềm ẩn nhiều rủi ro.
Áp lực từ giá dầu đè nặng lên đồng yên
Nhật Bản là một trong những nền kinh tế phụ thuộc lớn nhất thế giới vào nguồn năng lượng nhập khẩu, khi gần như toàn bộ nhu cầu dầu mỏ phải mua từ nước ngoài, trong đó hơn 90% đến từ Trung Đông.
Trong khi xung đột địa chính trị tại khu vực này leo thang, giá dầu thô tăng mạnh đã kéo theo chi phí nhiên liệu, điện và thực phẩm tại Nhật Bản đồng loạt leo thang. Áp lực chi phí gia tăng cũng đã buộc nước này phải chi nhiều USD hơn cho nhập khẩu, qua đó gây sức ép giảm giá lên đồng yên.
Để giảm thiểu tác động, chính phủ Nhật Bản đã bắt đầu giải phóng khoảng 80 triệu thùng dầu từ kho dự trữ quốc gia. Tuy nhiên, theo đánh giá của các chuyên gia, đây chỉ là giải pháp mang tính ngắn hạn, trong khi xu hướng giá năng lượng toàn cầu vẫn tiềm ẩn nhiều biến động khó lường.
Ý tưởng can thiệp thị trường dầu mỏ
Trong khi áp lực gia tăng, Bộ Tài chính Nhật Bản phát tín hiệu sẵn sàng sử dụng “mọi biện pháp có thể”, bao gồm cả khả năng can thiệp vào thị trường dầu mỏ – một động thái hiếm thấy đối với một nền kinh tế lớn.
Theo các nguồn tin cho biết, một phương án đang được cân nhắc là bán khống hợp đồng tương lai dầu thô nhằm tạo áp lực hạ nhiệt giá trên thị trường quốc tế. Nếu giá dầu giảm, nhu cầu USD phục vụ nhập khẩu năng lượng cũng sẽ đi xuống, qua đó góp phần hỗ trợ đồng yên.
Cách tiếp cận này được đánh giá mang tính gián tiếp nhưng có thể tạo hiệu ứng kép, vừa góp phần kiềm chế lạm phát trong nước, vừa giảm áp lực lên tỷ giá. Chính phủ Nhật Bản cũng được cho là đã tham khảo ý kiến từ các ngân hàng lớn tại Tokyo có hoạt động trong lĩnh vực năng lượng để đánh giá tính khả thi của phương án.
Quy mô can thiệp có thể hạn chế
Dù được đánh giá là táo bạo, quy mô can thiệp lần này nhiều khả năng sẽ khiêm tốn hơn đáng kể so với các chiến dịch hỗ trợ tiền tệ trước đây.
Trước đó, vào tháng 4/2024, Nhật Bản đã từng chi khoảng 5,9 nghìn tỷ yên (tương đương 37 tỷ USD) để can thiệp trực tiếp vào thị trường ngoại hối, qua đó giúp đồng yên tăng hơn 5 yên so với USD – mức can thiệp lớn nhất trong lịch sử.
Tuy nhiên, việc áp dụng một nguồn lực tương tự vào thị trường dầu mỏ – vốn có quy mô khổng lồ và cấu trúc phức tạp, được cho là khó xảy ra, đặc biệt khi đây vẫn là phương pháp chưa được kiểm chứng.
Thế giới hiếm khi can thiệp vào thị trường dầu vì mục tiêu tiền tệ
Trên thực tế, rất ít quốc gia sử dụng thị trường dầu mỏ như một công cụ điều hành kinh tế vĩ mô. Và Mexico là một trong những trường hợp hiếm hoi khi áp dụng chiến lược phòng hộ giá dầu ở cấp quốc gia, sử dụng các công cụ phái sinh nhằm bảo vệ nguồn thu ngân sách trước rủi ro giá giảm.
Tương tự, Malaysia – thông qua tập đoàn dầu khí quốc gia Petronas, cũng triển khai các biện pháp phòng hộ để hạn chế tác động từ biến động giá.
Tuy nhiên, các chiến lược này chủ yếu hướng tới mục tiêu bảo vệ doanh thu, thay vì tác động đến tỷ giá hay thị trường tiền tệ như cách tiếp cận mà Nhật Bản đang cân nhắc. Ngay cả Mỹ cũng từng xem xét khả năng can thiệp vào thị trường dầu trong khi giá năng lượng leo thang, song cuối cùng chưa triển khai phương án này.
Rủi ro lớn và sự hoài nghi từ giới chuyên gia
Theo các chuyên gia cảnh báo rằng, việc bán khống dầu mỏ có thể khiến Nhật Bản đối mặt với rủi ro thua lỗ lớn nếu giá tiếp tục đi lên, đặc biệt trong khi thị trường biến động mạnh bởi các yếu tố địa chính trị.
Bên cạnh đó, hiệu quả của biện pháp này đối với tỷ giá đồng yên vẫn chưa được kiểm chứng; nếu không đạt mục tiêu, uy tín của chính phủ có thể bị ảnh hưởng, trong khi các khoản lỗ từ giao dịch lại làm gia tăng gánh nặng cho nền kinh tế.
Tuy nhiên, một số ý kiến lại tỏ ra hoài nghi về khả năng triển khai. Theo ông Junya Tanase (chiến lược gia tại JPMorgan) nhận định, khả năng Nhật Bản can thiệp vào thị trường dầu tương lai là “cực kỳ thấp, ít nhất trong ngắn hạn”.
Dù chưa có động thái cụ thể, việc phát tín hiệu sẵn sàng can thiệp cũng có thể được xem là một chiến lược tác động đến tâm lý thị trường, khi những cảnh báo bằng lời nói kết hợp với hoạt động tham vấn các tổ chức tài chính có thể khiến giới đầu cơ thận trọng hơn với các cược vào xu hướng giảm giá của đồng yên.
