Chợ giá – Những biến động tại Trung Đông đang tạo sức ép rõ rệt lên đời sống của hàng triệu hộ gia đình tại Đông Nam Á khi giá nhiên liệu, thực phẩm và nhiều chi phí sinh hoạt đồng loạt tăng mạnh. Từ Philippines, Indonesia, Singapore, Thái Lan đến Việt Nam, người dân buộc phải thắt chặt chi tiêu, trong khi sức mua suy yếu ngày càng trở thành một thách thức lớn đối với quá trình phục hồi kinh tế của khu vực.
Cuộc chiến ở Trung Đông tạo hiệu ứng lan rộng đến Đông Nam Á
Dù cách tâm điểm xung đột hàng nghìn km, nhưng nhiều quốc gia Đông Nam Á vẫn đang cảm nhận rõ những tác động lan tỏa từ các biến động tại Trung Đông.
Cuộc xung đột giữa Mỹ, Israel và Iran từ cuối tháng 2 đã làm gián đoạn nguồn cung dầu mỏ, khí tự nhiên cùng nhiều nguyên liệu công nghiệp, kéo theo những hệ lụy đối với thị trường năng lượng toàn cầu. Đặc biệt, việc hoạt động hàng hải qua eo biển Hormuz (tuyến vận chuyển khoảng 20% lượng dầu giao dịch bằng đường biển của thế giới) bị ảnh hưởng đã đẩy giá năng lượng tăng mạnh trong nhiều tháng.
Mặc dù giá dầu thế giới hiện đã giảm về quanh ngưỡng 70 USD/thùng sau khi Mỹ và Iran đạt được thỏa thuận hòa bình sơ bộ, các chuyên gia phân tích nhận định những tác động từ giai đoạn giá năng lượng tăng cao vẫn chưa kết thúc. Chi phí vận tải, sản xuất và nhập khẩu tiếp tục duy trì ở mức cao, tạo thêm áp lực lên lạm phát và làm suy yếu sức mua của người dân.
Đối với các nền kinh tế phụ thuộc nhiều vào nhập khẩu năng lượng như Philippines, Indonesia và Việt Nam, áp lực càng lớn hơn khi đồng nội tệ suy yếu khiến chi phí nhập khẩu tiếp tục gia tăng.
Những bữa ăn ngày càng “nhẹ” hơn
Tại thành phố Taguig, thuộc vùng đô thị Manila (Philippines), ông Ed delos Santos (45 tuổi) – một nhân viên bảo vệ có thu nhập khoảng 30.000 peso (gần 490 USD) mỗi tháng, cho biết gia đình bốn người của ông đã buộc phải điều chỉnh thói quen chi tiêu trước áp lực giá cả leo thang.
Nếu trước đây ông thường mua một kg thịt cho cả gia đình, thì nay chỉ còn mua một nửa. Ông nói: “Mọi thứ đều đắt đỏ hơn trong khi thu nhập không thay đổi”.
Tình cảnh tương tự cũng đang diễn ra tại Indonesia. Nurafnia, sống tại thị trấn Solok, tỉnh Tây Sumatra cũng cho biết, giá trứng, thịt gà và thịt bò đã liên tục tăng từ đầu năm, đặc biệt sau khi Tập đoàn năng lượng quốc doanh Pertamina điều chỉnh giá nhiên liệu vào tháng 6. Chi phí xăng xe, điện và thực phẩm hiện chiếm gần hết thu nhập, khiến cô phải từ bỏ những chuyến lái xe kéo dài ba tiếng đến thành phố Padang để mua sắm hoặc xem phim vào dịp cuối tuần.
Theo Nurafnia chia sẻ: “Trước đây tôi vẫn lái xe ba tiếng đến thành phố Padang để mua sắm hoặc xem phim vào cuối tuần. Giờ đây tiền xăng, tiền điện và tiền thực phẩm đã chiếm gần hết thu nhập”.
Người tiêu dùng chuyển sang các sản phẩm giá rẻ
Không chỉ cắt giảm các khoản chi tiêu không thiết yếu, nhiều hộ gia đình còn thay đổi thói quen mua sắm để thích ứng với áp lực giá cả.
Theo ông Steven Cua – Chủ tịch Hiệp hội Siêu thị Hợp nhất Philippines, người tiêu dùng ngày càng tập trung vào các mặt hàng thiết yếu, đồng thời chuyển từ những thương hiệu tầm trung sang các sản phẩm có giá thấp hơn. Bên cạnh đó, nhu cầu đối với các gói hàng kích cỡ nhỏ, dùng một lần cũng tiếp tục gia tăng nhằm giảm số tiền phải chi cho mỗi lần mua.
Tại Indonesia, ông Budiharjo Iduansjah – Chủ tịch Hiệp hội Các nhà bán lẻ và Chủ trung tâm thương mại cho rằng, nhóm người có thu nhập thấp là đối tượng chịu ảnh hưởng nặng nề nhất. Theo ông, nhiều gia đình buộc phải lựa chọn các sản phẩm có giá rẻ hơn, chất lượng thấp hơn hoặc cắt giảm số lượng hàng hóa trong mỗi lần đi chợ.
Trong khi đó, ông Adhi Lukman – Chủ tịch Hiệp hội Các nhà sản xuất thực phẩm và đồ uống Indonesia, cho biết nhiều hộ gia đình hiện chỉ ưu tiên mua các nhu yếu phẩm cơ bản, còn những sản phẩm khác chỉ được lựa chọn vào các dịp đặc biệt.
Trước sức mua suy giảm, nhiều doanh nghiệp thực phẩm cũng đã điều chỉnh chiến lược sản xuất bằng cách sử dụng bao bì có chi phí thấp hơn và thu nhỏ kích thước sản phẩm để duy trì mức giá phù hợp với khả năng chi trả của người tiêu dùng.
Lạm phát tăng trở lại, sức mua tại Đông Nam Á suy yếu
Áp lực giá cả đang lan rộng trên khắp Đông Nam Á, khi nhiều nền kinh tế trong khu vực ghi nhận lạm phát ở mức cao và sức mua của người dân tiếp tục suy yếu. Tại Philippines, lạm phát trong tháng 5 đạt 6,8%, giảm nhẹ so với mức 7,2% của tháng trước nhưng vẫn cao hơn đáng kể so với cùng kỳ năm ngoái.
Indonesia cũng ghi nhận lạm phát tăng lên 3,1%, bất chấp việc chính phủ vẫn duy trì chính sách trợ giá nhiên liệu. Trong khi đó, chỉ số giá tiêu dùng (CPI) của Việt Nam trong tháng 5 tăng 5,6% so với cùng kỳ năm trước, mức cao nhất kể từ đầu năm 2020. Giá vận tải, nhà ở, vật liệu xây dựng và nhiều mặt hàng tiêu dùng đồng loạt tăng do chi phí năng lượng và logistics leo thang.
Tại Malaysia, lạm phát đạt 2% – mức cao nhất trong gần hai năm. Bên cạnh đó, Thái Lan cũng đã chấm dứt chuỗi giảm phát kéo dài khi giá nhiên liệu sinh học và thực phẩm tăng mạnh. Ngay cả Singapore, nền kinh tế có thu nhập bình quân đầu người cao nhất khu vực, cũng đang đối mặt với những dấu hiệu suy giảm sức mua.
Theo số liệu của Cục Thống kê Singapore, tốc độ tăng nợ hộ gia đình đã vượt tốc độ tăng tài sản trong hai quý liên tiếp, cho thấy nhiều người phải vay mượn nhiều hơn để duy trì mức sống.
Không chỉ tiêu dùng hộ gia đình chịu sức ép, nhiều ngành kinh tế tại Đông Nam Á cũng đang bị ảnh hưởng bởi đà tăng của giá năng lượng. Tại Thái Lan, chính phủ đã phải hạ mục tiêu đón khách quốc tế năm 2026 từ 36 triệu xuống còn khoảng 30-34 triệu lượt, khi giá vé máy bay tăng mạnh làm suy yếu nhu cầu du lịch quốc tế.
Trong khi đó, các doanh nghiệp vận tải, hàng không và logistics trên toàn khu vực tiếp tục đối mặt với chi phí nhiên liệu ở mức cao, khiến mặt bằng giá dịch vụ khó có thể giảm trong ngắn hạn.
Nguy cơ tăng trưởng chậm lại
Ngân hàng Phát triển châu Á (ADB) mới đây đã cảnh báo, các nền kinh tế châu Á có nguy cơ rơi vào tình trạng “lạm phát đình trệ”, khi giá cả tiếp tục tăng trong lúc tốc độ tăng trưởng kinh tế chậm lại.
Theo dự báo cập nhật của ADB, tăng trưởng kinh tế của các nước đang phát triển ở Đông Nam Á trong năm 2026 chỉ đạt khoảng 4,7%, thấp hơn năm trước. Dự báo này được xây dựng trên giả định căng thẳng tại Trung Đông sớm hạ nhiệt. Tuy nhiên, nếu xung đột kéo dài hoặc giá dầu tăng trở lại, triển vọng tăng trưởng của khu vực có thể tiếp tục bị điều chỉnh giảm.
Bên cạnh đó, giáo sư kinh tế Rahma Gafmi – Đại học Airlangga (Indonesia) cũng nhận định, sức mua của người dân khó có thể phục hồi trong thời gian ngắn, bởi nhiều doanh nghiệp vẫn phải sử dụng lượng nguyên liệu nhập khẩu với chi phí cao trong nhiều tháng tới. Theo bà, ngay cả khi giá dầu thế giới đã hạ nhiệt, quá trình chi phí được chuyển vào giá bán lẻ thường có độ trễ đáng kể.
Niềm tin tiêu dùng sẽ quyết định tốc độ phục hồi
Dù vậy, một số chuyên gia cho rằng triển vọng tiêu dùng tại Đông Nam Á vẫn chưa hoàn toàn bi quan. Ông Robert Dan Roces – chuyên gia kinh tế của SM Group (Philippines) nhận định, thu nhập của người dân nhìn chung chưa sụt giảm đáng kể, trong khi lượng kiều hối vẫn được duy trì ổn định.
Theo ông, nguyên nhân khiến người tiêu dùng hạn chế chi tiêu không hoàn toàn xuất phát từ việc thiếu nguồn tài chính, mà chủ yếu do tâm lý thận trọng trước những bất ổn của kinh tế thế giới. Ông cho rằng, nếu giá dầu tiếp tục ổn định và niềm tin của người tiêu dùng được cải thiện, phần chi tiêu đang bị trì hoãn có thể sẽ sớm quay trở lại.
Tuy nhiên, trong ngắn hạn, giới phân tích cũng nhận định, các hộ gia đình tại Đông Nam Á nhiều khả năng vẫn sẽ ưu tiên tiết kiệm, cắt giảm những khoản chi không thiết yếu và duy trì xu hướng tiêu dùng thận trọng cho đến khi lạm phát thực sự được kiểm soát.
