Chợ giá – Trong suốt nhiều thập kỷ, đồng đô la Mỹ vẫn là “ông vua không ngai” trong thương mại toàn cầu, đặc biệt tại khu vực Châu Á – Thái Bình Dương. Tuy nhiên, những biến động kinh tế và chính trị toàn cầu gần đây đang thúc đẩy các quốc gia và doanh nghiệp trong khu vực này từng bước thay đổi điều khoản thương mại, chuyển từ thanh toán bằng đô la Mỹ sang sử dụng đồng nhân dân tệ (CNY) của Trung Quốc.
Vị thế thống trị của đồng đô la trong giao dịch xuyên biên giới đang dần bị thách thức
Trong giao dịch xuyên biên giới, đồng đô la Mỹ từ lâu đã được xem là đồng tiền trung gian nhờ vào tính ổn định và mức độ chấp nhận toàn cầu. Các doanh nghiệp vừa và nhỏ tại khu vực Châu Á – Thái Bình Dương, dù không có quan hệ thương mại trực tiếp với Mỹ, vẫn sử dụng đồng đô la để thanh toán vì tính thanh khoản cao và dễ dàng chuyển đổi.
Trước đây, một nhà sản xuất ở Thâm Quyến (Trung Quốc) muốn nhập khẩu nguyên vật liệu từ Indonesia thường phải chuyển đổi nhân dân tệ sang đô la, sau đó nhà cung cấp mới tiếp tục quy đổi thành đồng rupiah. Cách giao dịch này, dù hiệu quả về mặt hệ thống, nhưng lại làm phát sinh chi phí và rủi ro ngoại hối cho cả hai bên.
Theo số liệu của Ngân hàng Thanh toán Quốc tế (BIS) cho biết, đồng đô la hiện chiếm tới 88% giao dịch ngoại hối toàn cầu và hơn 54% các giao dịch thương mại xuyên biên giới vào năm 2022. Tuy nhiên, vị thế thống trị này lại đang dần lung lay.
Trung Quốc thúc đẩy thanh toán quốc tế bằng nhân dân tệ
Sự thay đổi bắt đầu rõ nét hơn từ sau đại dịch COVID-19 – thời điểm chuỗi cung ứng toàn cầu bị gián đoạn, lạm phát leo thang và căng thẳng địa chính trị gia tăng. Trước tình hình đó, nhiều quốc gia đã bắt đầu xem xét lại việc phụ thuộc quá mức vào đồng đô la Mỹ.
Theo Quỹ Tiền tệ Quốc tế (IMF), tỷ trọng dự trữ ngoại hối toàn cầu bằng đồng đô la đã giảm đáng kể, từ mức 71,5% (năm 2001) xuống còn khoảng 58% (năm 2024). Cùng thời điểm đó, Trung Quốc cũng đã đẩy mạnh quốc tế hóa đồng nhân dân tệ thông qua việc thiết lập mạng lưới tài chính trên toàn thế giới.
Được biết, Trung Quốc đã cấp phép cho 34 ngân hàng thanh toán bù trừ nhân dân tệ tại 32 quốc gia và vùng lãnh thổ, bao gồm nhiều nền kinh tế lớn như Đức, Anh, Singapore và Nga.
Đồng thời, Hệ thống Thanh toán Liên ngân hàng Xuyên biên giới (CIPS) – được xem là “câu trả lời” của Trung Quốc đối với hệ thống CHIPS của Mỹ, hiện đang xử lý gần 60 tỷ đô la giao dịch mỗi ngày, ghi nhận mức tăng trưởng nhanh chóng kể từ khi chính thức đi vào hoạt động vào năm 2015.
Việc sử dụng đồng nhân dân tệ trong thương mại song phương cũng đang gia tăng nhanh chóng. Điển hình là Trung Quốc và Nga – hai nền kinh tế lớn đã thực hiện gần 90% giao dịch song phương bằng đồng nội tệ tính đến cuối năm 2024, chủ yếu bằng nhân dân tệ.
Vì sao khu vực Châu Á – Thái Bình Dương lại đi đầu xu hướng này?
Theo các chuyên gia cho rằng, khu vực Châu Á – Thái Bình Dương là nơi chịu ảnh hưởng nặng nề từ bất ổn chuỗi cung ứng, chiến tranh thương mại Mỹ – Trung và các biện pháp trừng phạt kinh tế liên tục gia tăng.
Do đó, các doanh nghiệp tại đây có nhu cầu cấp thiết trong việc giảm thiểu rủi ro tỷ giá và phụ thuộc vào đồng đô la, nhất là trong giao dịch với các đối tác Trung Quốc – nền kinh tế lớn thứ hai thế giới và là đối tác thương mại hàng đầu của nhiều quốc gia trong khu vực.
Ngoài ra, sáng kiến “Vành đai và Con đường” cùng với chiến lược quốc tế hóa đồng nhân dân tệ của Trung Quốc đang mang lại các ưu đãi hấp dẫn cho các quốc gia chấp nhận thanh toán bằng nhân dân tệ như lãi suất thấp, hỗ trợ tài chính và đầu tư cơ sở hạ tầng.
