Chợ giá – Việt Nam đang từng bước định hình tương lai với khát vọng trở thành một “con hổ kinh tế” mới của Châu Á. Những cải cách mạnh mẽ về kinh tế, thể chế và hạ tầng đang được triển khai nhằm đạt mục tiêu trở thành nước phát triển, thu nhập cao vào năm 2045.
Khởi đầu kỷ nguyên phát triển mới
Trong bài phát biểu vào năm 2024, Tổng Bí thư Đảng Cộng sản Việt Nam – Tô Lâm đã nhấn mạnh, sự khởi đầu của “một kỷ nguyên phát triển mới” – đánh dấu bước chuyển mình chiến lược trong chính sách phát triển quốc gia.
Tuyên bố này không chỉ mang tính biểu tượng mà còn phản ánh quyết tâm chính trị trong việc đưa Việt Nam thoát khỏi bẫy thu nhập trung bình và hội nhập sâu rộng vào chuỗi giá trị toàn cầu.
Mục tiêu không chỉ là tăng trưởng, mà còn là phát triển bền vững, đổi mới sáng tạo, ứng phó khí hậu và nâng cao chất lượng sống toàn dân.
Từ quốc gia thu nhập thấp đến trung tâm sản xuất toàn cầu
Theo số liệu vào năm 1990 cho biết, thu nhập bình quân đầu người của Việt Nam chỉ vào khoảng 1.200 USD (theo sức mua tương đương – PPP). Tính đến cuối năm 2024, con số này đã tăng hơn 13 lần, đạt khoảng 16.385 USD. Sự bùng nổ của tầng lớp trung lưu, kết cấu hạ tầng hiện đại và đô thị hóa nhanh chóng đã đưa Việt Nam trở thành điểm đến hấp dẫn cho các tập đoàn đa quốc gia.
Đặc biệt, căng thẳng thương mại giữa Mỹ và Trung Quốc cũng đã thúc đẩy làn sóng dịch chuyển chuỗi cung ứng sang Việt Nam.
Được biết, vào năm 2024, Việt Nam đã đạt thặng dư thương mại kỷ lục 123,5 tỷ USD với Mỹ – trở thành thị trường xuất khẩu lớn nhất của nước ta.
Tuy nhiên, thặng dư này cũng đi kèm thách thức, chính là việc Mỹ đe dọa áp thuế nhập khẩu cao (từng lên tới 46%), trước khi hai bên đạt đồng thuận về mức thuế 20% đối với một số mặt hàng.
Cải cách thể chế và vai trò then chốt của khu vực tư nhân
Thay vì tiếp tục phụ thuộc vào các tập đoàn nhà nước, Việt Nam đang chuyển dịch mạnh mẽ sang mô hình kinh tế thị trường định hướng XHCN hiện đại hơn. Theo đó, Nghị quyết 68 được ban hành tháng 5/2025 đã xác định khu vực kinh tế tư nhân là “lực lượng quan trọng nhất của nền kinh tế”.
Các cải cách bao gồm:
- Hợp nhất 63 tỉnh thành hiện tại thành 34 trung tâm vùng
- Tinh giản bộ máy hành chính, nâng cao hiệu quả quản trị công
- Ưu tiên nguồn vốn cho các doanh nghiệp đầu tư vào công nghệ cao, đổi mới sáng tạo
- Mở cửa các siêu dự án (như tuyến đường sắt cao tốc Bắc – Nam) cho khu vực tư nhân đấu thầu.
Hiện tại, Việt Nam cũng đang đặt mục tiêu đến năm 2030 sẽ có ít nhất 20 doanh nghiệp tư nhân đủ năng lực vươn tầm quốc tế.
Cá cược chiến lược
Theo các chuyên gia, để vượt qua bẫy thu nhập trung bình, Việt Nam cần “nhiều khoản cược lớn”, như cách Hàn Quốc đã thành công với ngành điện tử, Đài Loan với chất bán dẫn và Singapore với dịch vụ tài chính.
Việt Nam đang hướng tới các lĩnh vực công nghệ cao: bán dẫn, trí tuệ nhân tạo, năng lượng tái tạo. Song song đó, chính phủ cũng đã lên kế hoạch thành lập hai trung tâm tài chính quốc tế tại TP.HCM và Đà Nẵng, với chính sách cởi mở, ưu đãi thuế, quy trình đơn giản và cơ chế giải quyết tranh chấp hiệu quả.
Đặc biệt, tuyến đường sắt cao tốc Bắc – Nam trị giá 67 tỷ USD đang được chuẩn bị đầu tư sẽ rút ngắn thời gian di chuyển giữa Hà Nội và TP.HCM xuống còn 8 giờ, là hạ tầng then chốt kết nối vùng và thúc đẩy tăng trưởng bền vững.
Thách thức biến đổi khí hậu và dân số già
Việt Nam hiện đang được xếp vào nhóm quốc gia chịu ảnh hưởng nặng nề nhất bởi biến đổi khí hậu. Báo cáo của Ngân hàng Thế giới cảnh báo nếu không có hành động mạnh mẽ, Việt Nam có thể mất tới 14,5% GDP/năm vào năm 2050 và đẩy thêm một triệu người vào cảnh nghèo đói vào năm 2030.
Bài học từ cơn bão Yagi năm 2024 – gây thiệt hại 1,6 tỷ USD, đã thúc đẩy nhiều doanh nghiệp. Ví dụ như KCN DEEP C, cũng đã phải thay đổi chiến lược phát triển theo hướng chống chịu khí hậu và đầu tư vào hạ tầng bền vững.
Song song đó là một thách thức lớn khác – dân số Việt Nam đang bước vào giai đoạn “già hóa nhanh”. Giai đoạn dân số vàng sẽ kết thúc vào năm 2039 và lực lượng lao động đạt đỉnh vào năm 2042. Chính phủ đang từng bước mở rộng dịch vụ y tế dự phòng, tăng tuổi nghỉ hưu và thúc đẩy bình đẳng giới để thu hút thêm phụ nữ vào lực lượng lao động.
