Chợ giá – Cuộc bầu cử giữa nhiệm kỳ Mỹ ngày 3/11/2026 đang trở thành phép thử quan trọng đối với Tổng thống Donald Trump và đảng Cộng hòa, trong khi tỷ lệ ủng hộ ông suy giảm, giá cả tăng cao và đảng Dân chủ quyết tâm giành lại quyền kiểm soát Quốc hội. Với hàng loạt ghế tại Quốc hội, vị trí thống đốc và cơ quan lập pháp cấp bang được đưa ra bầu chọn, kết quả lần này có thể tác động đáng kể đến cục diện chính trị Mỹ.
Và hoạt động bỏ phiếu sớm đã diễn ra trong nhiều tuần trước ngày bầu cử. Theo Reuters, nếu tỷ lệ cử tri tham gia tương đương cuộc bầu cử giữa nhiệm kỳ năm 2022, hơn 100 triệu người có thể đi bỏ phiếu trong năm nay. Sức nóng của cuộc đua còn thể hiện qua mức chi kỷ lục 3,8 tỷ USD cho quảng cáo chính trị tính đến ngày 12/10, theo công ty theo dõi quảng cáo AdImpact. Đáng chú ý, tỷ phú Elon Musk đã chi khoảng 366 triệu USD để hỗ trợ đảng Cộng hòa duy trì quyền kiểm soát Quốc hội.
Được biết, chi tiêu quảng cáo tập trung đáng kể vào các cuộc đua Thượng viện tại những bang cạnh tranh quyết liệt như Texas, Ohio và Michigan. Dù vậy, bầu cử giữa nhiệm kỳ thường thu hút ít cử tri hơn bầu cử tổng thống, vốn ghi nhận hơn 155 triệu phiếu được bỏ trong năm 2024.
Đảng Dân chủ tìm cách giành lại Quốc hội
Và quyền kiểm soát Quốc hội là một trong những vấn đề then chốt của cuộc bầu cử giữa nhiệm kỳ năm nay tại Mỹ. Đảng Cộng hòa hiện đang nắm đa số sít sao tại cả Hạ viện và Thượng viện, trong khi đảng Dân chủ đặt mục tiêu giành lại quyền kiểm soát cả hai viện, qua đó gia tăng ảnh hưởng đối với chương trình nghị sự của chính quyền Tổng thống Trump.
Tại Hạ viện, đảng Cộng hòa đang có 218 ghế, so với 214 ghế của đảng Dân chủ. Ngoài ra, cơ quan này còn hai ghế đang bỏ trống và một nghị sĩ độc lập liên minh với đảng Cộng hòa. Để giành quyền kiểm soát Hạ viện, phe Dân chủ cần giành thêm ít nhất 4 ghế.
Ở Thượng viện, đảng Cộng hòa nắm 53 ghế, trong khi đảng Dân chủ có 47 ghế. Và phe Dân chủ cũng cần giành thêm 4 ghế để đạt mục tiêu kiểm soát viện này. Có khoảng 10 cuộc đua Thượng viện được đánh giá có ý nghĩa quyết định, trong đó có các bang Maine, Ohio, North Carolina, Iowa và Georgia.
Kết quả bầu cử sẽ ảnh hưởng trực tiếp đến khả năng triển khai chính sách của chính quyền ông Trump. Nếu đảng Dân chủ giành quyền kiểm soát một hoặc cả hai viện, Tổng thống Mỹ có thể đối mặt với nhiều trở ngại hơn trong việc thúc đẩy chương trình nghị sự. Ngược lại, nếu đảng Cộng hòa duy trì được thế đa số, ông Trump sẽ có thêm điều kiện thuận lợi để tiếp tục thực hiện các chính sách của mình.
Tỷ lệ ủng hộ ông Trump suy giảm
Các cuộc bầu cử giữa nhiệm kỳ tại Mỹ thường bất lợi cho đảng đang kiểm soát Nhà Trắng và Quốc hội. Trong năm nay, Tổng thống Donald Trump cùng đảng Cộng hòa phải đối mặt với sức ép ngày càng lớn từ những lo ngại về kinh tế và chi phí sinh hoạt, những vấn đề có thể tác động đáng kể đến lựa chọn của cử tri.
Theo khảo sát của Reuters vào hồi tháng 9, tỷ lệ ủng hộ ông Trump đã giảm xuống 32%, mức thấp kỷ lục trong nhiệm kỳ được đề cập trong khảo sát. Và giá tiêu dùng tăng cao, đặc biệt là chi phí nhiên liệu, có nguy cơ làm suy giảm niềm tin của cử tri, gây bất lợi cho đảng Cộng hòa.
Trong khi đó, các khảo sát cho thấy cử tri đảng Dân chủ có mức độ nhiệt tình với việc đi bỏ phiếu cao hơn cử tri Cộng hòa. Nếu khoảng cách này tiếp tục được duy trì, phe Dân chủ có thể giành lợi thế trong ngày bầu cử.
Bên cạnh đó, một bộ phận cử tri gốc Latinh từng ủng hộ ông Trump trong cuộc bầu cử năm 2024 cũng có dấu hiệu quay lại với đảng Dân chủ do thất vọng về tình hình kinh tế và một số biện pháp thực thi luật nhập cư của chính quyền.
Dù vậy, khả năng đảng Dân chủ giành chiến thắng áp đảo vẫn chưa được bảo đảm. Đảng Cộng hòa có thể tận dụng sự hoài nghi của một bộ phận cử tri đối với phe Dân chủ, lợi thế về chi tiêu vận động tranh cử và những lo ngại của cử tri ôn hòa trước các ứng viên có quan điểm thiên tả. Những yếu tố này khiến cuộc đua giành quyền kiểm soát Quốc hội vẫn khó đoán định.
Bài học từ những kỳ bầu cử trước
Lịch sử các cuộc bầu cử giữa nhiệm kỳ tại Mỹ cũng cho thấy tương quan quyền lực ở Washington có thể thay đổi đáng kể, tạo ra những thách thức lớn đối với chính quyền đương nhiệm.
Năm 2010, dưới thời Tổng thống Dân chủ – Barack Obama, đảng Cộng hòa giành thêm 63 ghế tại Hạ viện, qua đó giành quyền kiểm soát viện này từ tay đảng Dân chủ. Kết quả diễn ra trong khi kinh tế Mỹ hoạt động kém hiệu quả và đạo luật cải cách chăm sóc sức khỏe của ông Obama chưa nhận được sự ủng hộ rộng rãi. Dù mất 6 ghế, đảng Dân chủ vẫn duy trì được thế đa số tại Thượng viện.
Ông Obama khi đó mô tả kết quả bầu cử là một thất bại nặng nề. Sau cuộc bầu cử, ông cũng phải đối mặt với sức ép từ đảng Cộng hòa về việc cắt giảm đáng kể chi tiêu ngoài lĩnh vực quốc phòng.
Và đến năm 2018, khi ông Donald Trump giữ cương vị tổng thống, đảng Dân chủ giành thêm tổng cộng 40 ghế tại Hạ viện, trong khi mất 2 ghế tại Thượng viện. Kết quả này tiếp tục cho thấy bầu cử giữa nhiệm kỳ có thể làm thay đổi cán cân quyền lực tại Quốc hội, ngay cả khi đảng của tổng thống vẫn duy trì được lợi thế ở một viện.
Ngoài Quốc hội liên bang, cuộc bầu cử năm nay còn bao gồm các cuộc đua thống đốc tại 36 bang và bầu cử cơ quan lập pháp ở hầu hết các bang.
Theo Ballotpedia, đảng Cộng hòa hiện kiểm soát 55% tổng số ghế lập pháp cấp bang trên toàn nước Mỹ, trong khi tỷ lệ của đảng Dân chủ là 43,8%. Đây cũng là một mặt trận quan trọng trong cuộc cạnh tranh quyền lực giữa hai đảng tại Mỹ.
Ai có thể trở thành Chủ tịch Hạ viện?
Nếu đảng Dân chủ giành lại quyền kiểm soát Hạ viện, Hạ nghị sĩ Hakeem Jeffries (đại diện bang New York và là lãnh đạo phe Dân chủ tại viện này) được đánh giá sẽ là ứng viên sáng giá cho vị trí Chủ tịch Hạ viện.
Trên cương vị này, ông Jeffries có thể chỉ đạo các ủy ban Hạ viện mở các cuộc điều tra về những hoạt động gây tranh cãi của Tổng thống Donald Trump và các cộng sự. Được biết, ông cũng nhiều lần tuyên bố đảng Dân chủ sẽ điều tra những gì ông mô tả là tình trạng tham nhũng chưa từng có trong chính quyền Trump.
Về chương trình nghị sự, ông Jeffries cho biết đảng Dân chủ sẽ tập trung vào việc giảm chi phí chăm sóc sức khỏe, thực phẩm, nhà ở, năng lượng cùng các khoản chi thiết yếu khác, nhằm giảm gánh nặng tài chính cho người dân.
Ngược lại, nếu đảng Cộng hòa tiếp tục giữ đa số tại Hạ viện, vị trí Chủ tịch nhiều khả năng vẫn thuộc về đảng này. Đương kim Chủ tịch Mike Johnson hoặc một ứng viên Cộng hòa khác có thể tiếp tục đảm nhiệm vai trò trên. Các ưu tiên của đảng Cộng hòa dự kiến bao gồm tiếp tục cắt giảm thuế, tăng chi tiêu quốc phòng và giảm thêm một số khoản phúc lợi xã hội, nối tiếp chương trình chính sách được thông qua năm 2025.
Những cuộc đua đáng chú ý và nguy cơ tranh chấp bầu cử
Một số cuộc đua tại Hạ viện được dự báo sẽ thu hút sự chú ý khi có thể tác động đến cán cân quyền lực giữa hai đảng. Đáng chú ý là nỗ lực tái tranh cử của Hạ nghị sĩ Cộng hòa Mike Lawler tại một khu vực thuộc bang New York, nơi bà Kamala Harris từng giành chiến thắng trong cuộc bầu cử tổng thống năm 2024.
Một ghế Hạ viện còn bỏ trống tại khu vực có ý nghĩa quan trọng ở Nebraska cũng nằm trong tâm điểm chú ý. Cuộc đua diễn ra khi nông dân và tài xế xe tải phải đối mặt với áp lực từ giá nhiên liệu tăng do cuộc chiến giữa Mỹ và Iran. Trong khi đó, đảng Dân chủ đặt mục tiêu giành thêm ghế từ đảng Cộng hòa tại một số khu vực, trong đó có Pennsylvania và New Jersey.
Ngoài kết quả bỏ phiếu, khả năng chính quyền Tổng thống Donald Trump can thiệp vào quá trình tổ chức hoặc kiểm phiếu cũng là vấn đề được quan tâm. Kể từ năm 2020, ông Trump nhiều lần cáo buộc xảy ra tình trạng gian lận phổ biến trong các cuộc bầu cử tại Mỹ, dù những cáo buộc này thiếu bằng chứng.
Trước nguy cơ phát sinh tranh chấp, các quan chức bầu cử cấp bang và nghị sĩ Dân chủ đã chuẩn bị cho khả năng phải tiến hành các thủ tục pháp lý nếu chính quyền có động thái tác động đến cuộc bầu cử. Do hệ thống bầu cử Mỹ được quản lý riêng tại từng bang, những tranh chấp như vậy có thể trở thành vấn đề đáng chú ý sau ngày bỏ phiếu.
Và kết quả bầu cử ngày 3/11 không chỉ quyết định tương quan lực lượng tại Quốc hội trong phần còn lại của nhiệm kỳ Tổng thống Trump, mà còn có thể định hình chiến lược của hai đảng trước cuộc bầu cử tổng thống năm 2028.
