Chợ giá – Các cuộc thanh tra của cơ quan hải quan Mỹ tại một số nhà máy có liên kết với doanh nghiệp Trung Quốc ở Việt Nam đang làm dấy lên lo ngại Washington có thể mở rộng các biện pháp thuế quan, trong khi hai nước vẫn chưa đạt được thỏa thuận thương mại toàn diện.
Mỹ thanh tra nguồn gốc hàng hóa tại các nhà máy ở Việt Nam
Theo các nguồn tin, các quan chức hải quan Mỹ đã tiến hành nhiều cuộc kiểm tra đột xuất tại những nhà máy có liên kết với doanh nghiệp Trung Quốc đang hoạt động tại Việt Nam. Nội dung kiểm tra tập trung vào hồ sơ sản xuất, nguồn gốc nguyên vật liệu và tỷ lệ giá trị gia tăng được tạo ra tại Việt Nam trước khi hàng hóa được xuất khẩu sang thị trường Mỹ.
Bên cạnh đó, đoàn thanh tra cũng xem xét việc sử dụng phần mềm trong doanh nghiệp nhằm đánh giá nguy cơ vi phạm quyền sở hữu trí tuệ.
Các nguồn tin cũng cho biết, dù các cuộc thanh tra làm dấy lên lo ngại về khả năng Mỹ có thể áp dụng thêm các biện pháp thuế đối với hàng hóa từ Việt Nam, Washington đến nay vẫn chưa đưa ra được bằng chứng đáng kể cho thấy có tình trạng hàng hóa Trung Quốc được trung chuyển trái phép qua Việt Nam với quy mô đủ để làm cơ sở áp dụng các biện pháp trừng phạt mới.
Hiện, Cơ quan Hải quan và Bảo vệ Biên giới Mỹ (CBP) chưa đưa ra bình luận chính thức về các cuộc kiểm tra này.
Việt Nam tăng cường chống hàng giả, đàm phán thương mại với Mỹ còn vướng mắc
Trong khi Mỹ liên tục bày tỏ quan ngại về tình trạng gian lận thương mại, dư thừa năng lực sản xuất công nghiệp và bảo hộ quyền sở hữu trí tuệ, Chính phủ Việt Nam đã triển khai nhiều biện pháp nhằm tăng cường thực thi pháp luật.
Đáng chú ý, cơ quan chức năng đã công bố thu giữ khoảng 50.000 đôi giày giả mạo thương hiệu Nike, cho thấy nỗ lực siết chặt công tác kiểm soát hàng giả và các hành vi xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ.
Ở một diễn biến khác, Việt Nam và Mỹ vẫn tiếp tục đàm phán nhằm hoàn thiện khuôn khổ thương mại đã đạt được từ tháng 10/2025. Tuy nhiên, theo các nguồn tin, tiến trình đàm phán đang gặp nhiều khó khăn khi hai bên vẫn chưa tìm được tiếng nói chung về nhiều nội dung quan trọng, đặc biệt là vấn đề trung chuyển hàng hóa và các rào cản phi thuế quan.
Và một trong những vấn đề được Washington đặc biệt quan tâm chính là nguy cơ hàng hóa có xuất xứ Trung Quốc được đưa sang Việt Nam để thay đổi nhãn mác trước khi xuất khẩu sang Mỹ hoặc chỉ trải qua quá trình gia công với giá trị gia tăng rất thấp nhưng vẫn được ghi nhận là “Made in Vietnam”. Đây được xem là một trong những trọng tâm trong chính sách thương mại của chính quyền Tổng thống Donald Trump nhằm siết chặt kiểm soát chuỗi cung ứng và ngăn chặn hành vi lẩn tránh thuế quan.
Đầu tháng 7, Đại diện Thương mại Mỹ – Jamieson Greer tiếp tục nhấn mạnh quan điểm của Washington khi cho rằng vẫn tồn tại các lô hàng “được chuyển tới Việt Nam rồi dán nhãn ‘Sản xuất tại Việt Nam'” trước khi xuất khẩu sang thị trường Mỹ. Tuy nhiên, cho đến nay đến nay phía Mỹ vẫn chưa công bố bằng chứng mới đủ sức thuyết phục để chứng minh tình trạng này diễn ra trên diện rộng.
Việt Nam đối mặt nhiều sức ép từ các cuộc điều tra thương mại
Việt Nam hiện là một trong khoảng 60 nền kinh tế bị Mỹ áp dụng các biện pháp thuế mới với lý do chưa đáp ứng đầy đủ các yêu cầu liên quan đến phòng chống lao động cưỡng bức trong chuỗi cung ứng.
Phản hồi về quyết định này, Bộ Ngoại giao Việt Nam cho rằng, đánh giá của phía Mỹ chưa phản ánh đầy đủ những nỗ lực của Việt Nam trong việc ngăn ngừa, giảm thiểu và tiến tới xóa bỏ lao động cưỡng bức, đồng thời khẳng định Việt Nam đã cấm nhập khẩu các sản phẩm được sản xuất bằng lao động cưỡng bức.
Trong lĩnh vực sở hữu trí tuệ, Việt Nam cho biết đã tăng cường đáng kể công tác thực thi pháp luật. Trong báo cáo gửi Văn phòng Đại diện Thương mại Mỹ (USTR) sau khi bị đưa vào danh sách theo dõi về sở hữu trí tuệ, Việt Nam cho biết các cơ quan chức năng đã xử lý gần 20.000 vụ vi phạm trong giai đoạn 2021-2025.
Bên cạnh đó, Việt Nam cũng nằm trong nhóm các quốc gia bị Mỹ điều tra liên quan đến tình trạng dư thừa năng lực sản xuất công nghiệp và hiện là quốc gia duy nhất phải đồng thời đối mặt với ba cuộc điều tra theo Điều 301 của luật thương mại Mỹ.
Đàm phán thương mại còn nhiều trở ngại
Được biết, mục tiêu của Washington không chỉ dừng lại ở việc thu hẹp thâm hụt thương mại song phương mà còn hướng tới việc yêu cầu Việt Nam tiếp tục mở cửa thị trường, giảm các rào cản phi thuế quan, tăng cường hợp tác về an ninh kinh tế, kiểm soát hoạt động trung chuyển hàng hóa và nâng cao mức độ bảo hộ quyền sở hữu trí tuệ.
Đánh giá về tiến trình đàm phán, bà Laura Schwartz – chuyên gia phân tích cấp cao về châu Á tại Verisk Maplecroft cho rằng, việc chuyển từ khuôn khổ hợp tác hiện nay sang một hiệp định thương mại toàn diện giữa Washington và Hà Nội sẽ gặp nhiều khó khăn do tầm quan trọng đặc biệt của thỏa thuận này đối với Việt Nam.
Theo bà Schwartz, vấn đề trung chuyển hàng hóa vẫn là nội dung nhạy cảm nhất trên bàn đàm phán. Sức ép đối với tiến trình đàm phán có thể gia tăng nếu các cuộc điều tra hiện nay dẫn tới việc Mỹ áp dụng thêm các mức thuế mới.
Việt Nam giữ vai trò ngày càng quan trọng trong chuỗi cung ứng toàn cầu
Trong những năm gần đây, Việt Nam đã trở thành một trung tâm sản xuất quan trọng của nhiều tập đoàn công nghệ và hàng tiêu dùng lớn của Mỹ khi các doanh nghiệp đẩy mạnh chiến lược đa dạng hóa chuỗi cung ứng ngoài Trung Quốc.
Hiện, Nike sản xuất hơn một nửa sản lượng giày toàn cầu tại Việt Nam, trong khi Apple cũng đã chuyển phần lớn hoạt động sản xuất nhiều dòng sản phẩm ngoài iPhone, bao gồm AirPods và máy tính xách tay, sang Việt Nam.
Sự mở rộng nhanh chóng của hoạt động sản xuất đã góp phần làm thay đổi đáng kể cán cân thương mại giữa hai nước. Theo số liệu mới nhất của Mỹ tính đến tháng 5, Việt Nam đã vượt Đài Loan (Trung Quốc) để trở thành đối tác có mức thâm hụt thương mại hàng tháng lớn nhất của Mỹ.
Theo giới quan sát nhận định, trong khi chính quyền Tổng thống Trump tiếp tục theo đuổi chính sách tái cân bằng thương mại và bảo vệ sản xuất trong nước, các cuộc điều tra liên quan đến xuất xứ hàng hóa, hoạt động trung chuyển thương mại và quyền sở hữu trí tuệ nhiều khả năng sẽ tiếp tục là những nội dung trọng tâm trong quan hệ thương mại giữa Washington và Hà Nội trong thời gian tới.
