Trong bối cảnh mạng xã hội trở thành không gian giao tiếp phổ biến, việc xây dựng chuẩn mực ứng xử văn minh trên môi trường số đang được đặt ra cấp thiết. Bộ Quy tắc ứng xử văn hóa trên môi trường số vừa được ban hành nhằm định hướng hành vi của cộng đồng, góp phần hình thành một không gian mạng lành mạnh và giàu bản sắc văn hóa.
Không gian số – “xã hội thứ hai” của đời sống hiện đại
Theo Bộ Quy tắc do Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch ban hành, môi trường số ngày nay không chỉ là nơi chia sẻ thông tin mà đã trở thành một không gian văn hóa mới của xã hội.
Hàng chục triệu người Việt sử dụng Internet và mạng xã hội mỗi ngày để trao đổi thông tin, bày tỏ quan điểm và kết nối cộng đồng. Tuy nhiên, đi cùng với sự phát triển đó là nhiều vấn đề như tin giả, phát ngôn kích động, xúc phạm cá nhân hay lan truyền nội dung phản cảm.
Bộ Quy tắc được xây dựng nhằm định hướng hành vi của cá nhân và tổ chức trên môi trường số theo chuẩn mực văn hóa, đạo đức và pháp luật Việt Nam, đồng thời khuyến khích lan tỏa các giá trị tích cực và sáng tạo trong cộng đồng.
Văn bản này áp dụng cho 5 nhóm đối tượng chính, gồm: cá nhân sử dụng Internet; doanh nghiệp cung cấp nền tảng số và mạng xã hội; nhà cung cấp dịch vụ Internet; cơ quan báo chí – truyền thông; cùng các tổ chức, doanh nghiệp hoạt động trên môi trường số.
Ứng xử văn minh – nền tảng của văn hóa số
Theo Bộ Quy tắc, mọi hoạt động trên môi trường số cần tuân thủ bốn nguyên tắc cơ bản.
Trước hết là tuân thủ pháp luật, đảm bảo các nội dung chia sẻ không vi phạm quy định của Nhà nước và không xâm phạm quyền lợi hợp pháp của tổ chức, cá nhân.
Thứ hai là tôn trọng chuẩn mực văn hóa và đạo đức xã hội. Người dùng Internet được khuyến khích giao tiếp lịch sự, tránh sử dụng ngôn từ kích động, công kích hay xúc phạm người khác.
Thứ ba là tôn trọng sự đa dạng văn hóa, bao gồm sự khác biệt về vùng miền, tôn giáo, dân tộc và quan điểm cá nhân.
Cuối cùng, mỗi người cần chịu trách nhiệm về nội dung mình đăng tải và chia sẻ, đồng thời chủ động phối hợp với cơ quan chức năng khi phát hiện thông tin sai lệch hoặc vi phạm pháp luật.
Các chuyên gia truyền thông cho rằng những nguyên tắc này đóng vai trò quan trọng trong việc hình thành “văn hóa số” – yếu tố ngày càng ảnh hưởng mạnh đến đời sống xã hội.
Người dùng mạng cần tỉnh táo trước thông tin
Một trong những nội dung đáng chú ý của Bộ Quy tắc là yêu cầu người dùng mạng xã hội phải cân nhắc và kiểm chứng thông tin trước khi chia sẻ.
Theo đó, cá nhân khi tham gia môi trường số nên:
-
Sử dụng danh tính thật hoặc thương hiệu hợp pháp khi hoạt động trực tuyến
-
Tìm hiểu và tuân thủ quy định của pháp luật cũng như tiêu chuẩn cộng đồng của nền tảng
-
Tôn trọng quyền riêng tư của người khác, đặc biệt là trẻ em
-
Không lan truyền thông tin sai sự thật hoặc nội dung chưa được kiểm chứng
Ngoài ra, người dùng được khuyến khích lan tỏa các nội dung tích cực, mang giá trị giáo dục, văn hóa và sáng tạo, góp phần xây dựng cộng đồng mạng lành mạnh.
Người có ảnh hưởng cần có trách nhiệm lớn hơn
Bộ Quy tắc cũng đề cập tới vai trò của những cá nhân có ảnh hưởng trên mạng xã hội – thường được gọi là influencer hoặc KOL.
Với lượng người theo dõi lớn, các cá nhân này có khả năng định hướng dư luận và tác động mạnh tới hành vi của cộng đồng. Vì vậy, họ cần đảm bảo tính chính xác của thông tin, tránh đăng tải nội dung gây hiểu lầm hoặc phản cảm.
Một chuyên gia truyền thông số cho rằng:
“Người có ảnh hưởng trên mạng không chỉ đại diện cho hình ảnh cá nhân mà còn tác động đến hàng nghìn, thậm chí hàng triệu người. Vì vậy, trách nhiệm của họ trong việc lan tỏa thông tin chuẩn mực là rất lớn”.
Chung tay xây dựng môi trường mạng lành mạnh
Trong kỷ nguyên số, mỗi bình luận, mỗi lượt chia sẻ hay mỗi bài đăng đều có thể lan tỏa rộng rãi trong cộng đồng. Điều này khiến trách nhiệm của mỗi người dùng Internet trở nên quan trọng hơn bao giờ hết.
Theo các chuyên gia, xây dựng văn hóa số không chỉ là nhiệm vụ của cơ quan quản lý hay doanh nghiệp công nghệ, mà cần sự tham gia của toàn xã hội.
“Mỗi người dùng Internet nên coi mình là một ‘người gác cổng thông tin’. Khi biết chọn lọc và chia sẻ những nội dung tích cực, môi trường mạng sẽ trở thành nơi lan tỏa tri thức, sáng tạo và giá trị văn hóa”, một chuyên gia nhận định.
Bộ Quy tắc ứng xử văn hóa trên môi trường số được kỳ vọng sẽ góp phần định hình thói quen ứng xử văn minh trên mạng, từ đó xây dựng một không gian số an toàn, lành mạnh và giàu bản sắc văn hóa Việt Nam.
