Chợ giá – Chi phí vận chuyển dầu thô trên thị trường toàn cầu đang tăng vọt lên mức cao nhất trong vòng 6 năm, khi các nhà giao dịch đồng loạt đẩy mạnh thuê tàu chở dầu xuất phát từ Trung Đông. Động thái này diễn ra trong khi nguy cơ căng thẳng quân sự giữa Mỹ và Iran leo thang, làm dấy lên những lo ngại sâu sắc về khả năng gián đoạn nguồn cung đi qua eo biển Hormuz – “yết hầu” của dòng chảy năng lượng thế giới.
Giá thuê tàu VLCC tăng gấp ba lần từ đầu năm
Theo dữ liệu từ LSEG cho biết, giá thuê một tàu chở dầu thô siêu lớn (VLCC – Very Large Crude Carrier) vận chuyển tối đa 2 triệu thùng dầu từ Trung Đông sang Trung Quốc đã tăng hơn gấp ba lần kể từ đầu năm, vượt mốc 170.000 USD/ngày trong phiên giao dịch ngày 24/2 – mức cao nhất kể từ tháng 4/2020.
Được biết, VLCC là loại tàu chủ lực trong vận tải dầu thô đường dài, đặc biệt trên tuyến Trung Đông – châu Á. Việc giá thuê tăng mạnh phản ánh sự mất cân đối cung – cầu trên thị trường tàu chở dầu, trong khi các hãng lọc dầu và nhà giao dịch đẩy nhanh việc chốt lịch vận chuyển để tránh rủi ro địa chính trị.
Bên cạnh đó, các dữ liệu từ công ty phân tích vận tải biển Kpler cũng cho thấy, xuất khẩu dầu thô Trung Đông trong tháng 2 đã vượt 19 triệu thùng/ngày – mức cao nhất kể từ tháng 4/2020. Dẫn đầu là Ả Rập Xê Út, UAE và Iran. Đáng chú ý, nhu cầu từ Ấn Độ tăng mạnh sau khi nước này cắt giảm nhập khẩu dầu từ Nga.
Tác động dây chuyền từ thị trường “tàu bóng tối”
Theo bà June Goh – nhà phân tích cấp cao tại Sparta Commodities, thị trường tàu chở dầu siêu lớn VLCC đang được nâng đỡ bởi hàng loạt yếu tố nền tảng tích cực. Trong đó có việc sản lượng OPEC+ gia tăng, nhu cầu lọc dầu duy trì ở mức cao tại châu Á, cùng với sự trở lại của một phần dòng chảy dầu thô từ Venezuela và Iran qua các kênh vận chuyển hợp pháp, thay vì phụ thuộc vào “đội tàu bóng tối” như trước.
Bên cạnh đó, bà Goh cũng cho rằng những tác động tích cực từ phân khúc VLCC nhiều khả năng sẽ sớm lan sang thị trường Suezmax và Aframax – các dòng tàu nhỏ hơn chuyên vận chuyển dầu thô và nhiên liệu.
Trong những năm gần đây, hàng trăm tàu chở dầu cũ đã được chuyển sang “đội tàu bóng tối” – nhóm tàu có cơ chế bảo hiểm thiếu minh bạch, chuyên vận chuyển dầu bị trừng phạt từ Iran và Nga. Tuy nhiên, các tập đoàn dầu khí lớn cùng nhiều ngân hàng quốc tế không chấp nhận sử dụng các tàu này, khiến nguồn cung tàu hợp pháp ngày càng trở nên khan hiếm.
Giới phân tích cũng dự báo phải mất ít nhất 2 – 3 năm để đội tàu mới có thể đủ lớn nhằm bù đắp sự thiếu hụt hiện nay, trong khi thời gian đóng mới VLCC kéo dài và chi phí đầu tư ở mức cao.
Phí bảo hiểm rủi ro chiến tranh có thể tăng đột biến
Rủi ro địa chính trị đang được xem là biến số lớn nhất đối với thị trường vận tải dầu thô. Trong kịch bản xung đột giữa Mỹ và Iran bùng phát, thì phí bảo hiểm rủi ro chiến tranh đối với các tàu đi qua eo biển Hormuz có thể tăng vọt.
Hiện, eo biển Hormuz đang là tuyến vận tải chiến lược, nơi khoảng 20% lượng dầu tiêu thụ toàn cầu được vận chuyển mỗi ngày. Vì vậy, bất kỳ sự gián đoạn nào tại khu vực này đều có thể khiến giá dầu thế giới và chi phí logistics tăng đột biến.
Theo công ty môi giới Clarksons nhận định, giá cước giao ngay của tàu VLCC có thể “nhanh chóng điều chỉnh theo mức độ rủi ro cảm nhận”, khi các chủ tàu yêu cầu phụ phí cập cảng, trong khi bên thuê tàu đẩy nhanh việc đặt chỗ nhằm tránh nguy cơ bất ổn về lịch trình.
Trong khi đó, công ty an ninh hàng hải Dryad Global cũng đưa ra những cảnh báo hoạt động thương mại tại Vịnh Oman và eo biển Hormuz đang phải đối mặt với nguy cơ gia tăng các hành vi gây nhiễu GPS và giả mạo tín hiệu AIS, được cho là có liên quan tới các cuộc tập trận quân sự của Iran.
Sinokor nổi lên như “người chơi thống lĩnh” thị trường VLCC
Một diễn biến đáng chú ý khác trên thị trường chính là sự mở rộng nhanh chóng của tập đoàn vận tải biển Hàn Quốc Sinokor Merchant Marine.
Theo ước tính từ các nhà môi giới, Sinokor hiện đang kiểm soát khoảng 78 tàu VLCC trên thị trường giao ngay và con số này có thể tăng lên ít nhất 88 tàu ngay trong quý hiện tại. Thậm chí, một số nguồn tin cho rằng đội tàu của hãng có thể đạt quy mô từ 100 đến 130 chiếc trong thời gian tới.
Báo cáo của Signal Group cũng cho biết, nếu đạt mốc 88 tàu, Sinokor sẽ nắm giữ khoảng 24% đội tàu VLCC giao ngay toàn cầu và tương đương khoảng 12% tổng đội tàu VLCC trên thế giới – mức độ tập trung chưa từng có đối với một thực thể thương mại đơn lẻ.
Do đó, việc một doanh nghiệp kiểm soát tỷ trọng lớn nguồn cung tàu trên thị trường mở được đánh giá là làm suy giảm tính thanh khoản, qua đó tạo điều kiện để giá thuê tiếp tục duy trì ở mức cao.
Cước vận tải cao có thể “bào mòn” lợi nhuận lọc dầu
Dù thị trường VLCC được dự báo còn duy trì đà tăng trong ngắn hạn, nhưng giới chuyên gia cảnh vẫn báo mức chi phí vận tải quá cao có thể tác động trực tiếp đến biên lợi nhuận của các nhà máy lọc dầu.
Bà June Goh cũng nhấn mạnh, khi cước vận tải tăng lên tới một ngưỡng nhất định, lợi nhuận lọc dầu sẽ bị thu hẹp, qua đó có thể kéo theo sự suy giảm trong nhu cầu thuê tàu.
Trong khi tình hình bất ổn địa chính trị gia tăng, nguồn cung biến động và cấu trúc đội tàu toàn cầu có nhiều thay đổi, thị trường vận tải dầu mỏ được dự báo sẽ tiếp tục trở thành tâm điểm của ngành năng lượng trong năm nay. Diễn biến tại Trung Đông cùng các quyết định chính sách từ các cường quốc được xem là những yếu tố then chốt chi phối xu hướng giá cước và giá dầu toàn cầu trong thời gian tới.
