Chợ giá – Cuộc xung đột tại Trung Đông đang tạo ra một “liệu pháp sốc” chưa từng có, buộc nhiều nền kinh tế Châu Á phụ thuộc vào dầu mỏ phải đẩy nhanh quá trình chuyển đổi sang năng lượng tái tạo. Từ các mái nhà phủ kín pin mặt trời tại Thái Lan đến những chính sách cấp bách của các chính phủ, an ninh năng lượng giờ đây không còn là lựa chọn mà đã trở thành vấn đề sống còn.
Giá dầu leo thang, Châu Á “thức tỉnh”
Cuộc xung đột tại Iran cùng những gián đoạn nghiêm trọng ở eo biển Hormuz (tuyến vận chuyển gần 80% dầu thô tới Châu Á) đang đẩy khu vực này vào trạng thái dễ tổn thương chưa từng có. Giá dầu Brent đã từng có thời điểm tiệm cận mốc 120 USD/thùng, gây áp lực lớn lên lạm phát, chuỗi cung ứng và đời sống người dân.
Trong khi đó, các nền kinh tế Châu Á vốn phụ thuộc nặng nề vào nhập khẩu năng lượng buộc phải đối mặt với thực tế khắc nghiệt, khi nguồn cung có thể bị gián đoạn bất cứ lúc nào bởi những biến động địa chính trị.
Tại Philippines, tình trạng khẩn cấp năng lượng đã được ban bố khi nhiều ngư dân phải nằm bờ, còn tài xế gặp khó khăn trong việc duy trì hoạt động do chi phí nhiên liệu tăng cao. Cùng lúc đó, các hãng hàng không trong khu vực buộc phải tăng giá vé, thậm chí cắt giảm chuyến bay để ứng phó với áp lực chi phí.
Năng lượng tái tạo trở thành “phao cứu sinh” giữa khủng hoảng năng lượng
Trong khi áp lực năng lượng gia tăng, năng lượng tái tạo đang chuyển mình từ một mục tiêu dài hạn thành giải pháp cấp bách đối với nhiều quốc gia trong khu vực. Hàng loạt chính phủ Đông Nam Á đã nhanh chóng điều chỉnh chính sách nhằm thúc đẩy quá trình chuyển đổi.
Theo đó, Thái Lan đang triển khai ưu đãi thuế lên tới 200.000 baht cho các hộ gia đình lắp đặt điện mặt trời, trong khi Philippines đẩy nhanh 22 dự án năng lượng tái tạo với tổng công suất 1,47 GW. Indonesia và Malaysia đồng thời cũng nhấn mạnh tự chủ năng lượng là ưu tiên chiến lược, còn Ấn Độ nâng tỷ trọng năng lượng tái tạo lên hơn 50% tổng công suất lắp đặt.
Tại Thái Lan, nhu cầu lắp đặt điện mặt trời đang tăng bùng nổ. Các doanh nghiệp trong ngành cho biết không thể tuyển đủ nhân lực để đáp ứng tốc độ mở rộng của thị trường. Với thời gian hoàn vốn chỉ khoảng 2 – 3 năm đối với một hệ thống điện mặt trời hộ gia đình, sức hấp dẫn về kinh tế đang trở thành động lực quan trọng thúc đẩy làn sóng chuyển đổi năng lượng diễn ra mạnh mẽ.
Việt Nam nổi lên như điểm sáng khu vực
Trong bức tranh chung của Đông Nam Á, Việt Nam được đánh giá là một trong những quốc gia đi trước trong quá trình chuyển dịch năng lượng. Theo các tổ chức nghiên cứu, khoảng 13% sản lượng điện của Việt Nam hiện đến từ năng lượng mặt trời và gió – cao hơn đáng kể so với mức trung bình của khu vực.
Nhờ nền tảng này, Việt Nam đã phần nào giảm bớt áp lực chi phí nhập khẩu nhiên liệu hóa thạch trong giai đoạn khủng hoảng, đồng thời nâng cao khả năng chống chịu trước những biến động của giá năng lượng toàn cầu.
Song song với đó, các tập đoàn lớn trong nước cũng đang điều chỉnh chiến lược, với xu hướng chuyển dịch từ điện khí sang năng lượng tái tạo ngày càng rõ nét, cho thấy sự linh hoạt của khu vực tư nhân trong bối cảnh mới.
Năng lượng tái tạo tăng tốc, than đá vẫn là rào cản lớn
Dù năng lượng tái tạo đang tăng tốc mạnh mẽ, than đá vẫn được xem là “nút thắt” lớn trong quá trình chuyển dịch năng lượng của khu vực. Đây tiếp tục là nguồn điện chủ đạo tại nhiều quốc gia như Ấn Độ, Indonesia và Việt Nam.
Theo Cơ quan Năng lượng Quốc tế (IEA), nhu cầu than tại Ấn Độ có thể đạt tới 1,5 tỷ tấn vào năm 2030. Các khoản trợ cấp lên tới hàng trăm tỷ USD mỗi năm vẫn đang duy trì sức sống của ngành công nghiệp này, bất chấp những lo ngại ngày càng gia tăng về chi phí môi trường và hiệu quả kinh tế.
Đáng chú ý, tại nhiều quốc gia ASEAN, chi phí điện mặt trời đã thấp hơn so với than đá. Tuy nhiên, các hợp đồng năng lượng dài hạn cùng với những ràng buộc lợi ích khiến quá trình chuyển đổi sang các nguồn năng lượng sạch vẫn diễn ra chậm hơn so với kỳ vọng.
Công nghệ mới mở ra hướng đi bền vững
Không chỉ dừng lại ở điện mặt trời và điện gió, nhiều sáng kiến mới đang được thúc đẩy nhằm giảm sự phụ thuộc vào nhiên liệu hóa thạch.
Tại Thái Lan, các nhà khoa học hiện đang nghiên cứu phát triển nhiên liệu sinh học từ phụ phẩm nông nghiệp như rơm rạ và bã mía, hướng tới thay thế nhiên liệu hàng không truyền thống. Dù vẫn trong giai đoạn thử nghiệm, hướng đi này được đánh giá có tiềm năng lớn, đặc biệt đối với các quốc gia có nền nông nghiệp phát triển.
Hiện nay, nhiên liệu hàng không bền vững mới chỉ chiếm dưới 1% tổng sản lượng toàn cầu, song được kỳ vọng sẽ gia tăng mạnh mẽ trong thời gian tới nếu nhận được sự hỗ trợ từ chính phủ và các khoản đầu tư quy mô lớn.
Cơ hội lịch sử hay “cú sốc bị lãng quên”?
Theo các chuyên gia nhận định, cuộc khủng hoảng lần này có thể trở thành bước ngoặt đối với Châu Á, tương tự những cú sốc dầu mỏ trong quá khứ.
Tuy nhiên, kết quả cuối cùng sẽ phụ thuộc lớn vào quyết tâm chính trị cũng như mức độ đầu tư của từng quốc gia. Nếu tận dụng tốt cơ hội, khu vực có thể từng bước xây dựng một hệ thống năng lượng bền vững, giảm phụ thuộc vào bên ngoài. Ngược lại, việc tiếp tục duy trì mô hình cũ sẽ khiến Châu Á đối mặt với nhiều cú sốc tương tự trong tương lai.
Trong khi nhu cầu điện gia tăng nhanh cùng quá trình đô thị hóa và công nghiệp hóa, đảm bảo nguồn cung ổn định trở thành ưu tiên hàng đầu. Để quá trình chuyển đổi diễn ra hiệu quả, các chuyên gia cho rằng cần đẩy nhanh đầu tư vào năng lượng tái tạo và hệ thống lưu trữ, đồng thời cải cách thị trường điện, từng bước loại bỏ trợ cấp nhiên liệu hóa thạch.
Bên cạnh đó, việc xây dựng chính sách định giá carbon và lộ trình giảm nhiệt điện than cũng được xem là những giải pháp quan trọng.
Cuộc khủng hoảng năng lượng hiện nay được xem như một tín hiệu rõ ràng cho thấy thời kỳ dầu mỏ giá rẻ đã đi đến hồi kết. Trong khi đó, đối với Châu Á, chuyển đổi sang năng lượng xanh không còn là định hướng mang tính dài hạn, mà đã trở thành yêu cầu cấp thiết nhằm đảm bảo tăng trưởng bền vững và duy trì ổn định trong tương lai.
