Chợ giá – Sau khi căng thẳng tại Trung Đông hạ nhiệt, giới đầu tư kỳ vọng nhu cầu nhập khẩu dầu của Trung Quốc sẽ nhanh chóng phục hồi, qua đó hỗ trợ giá dầu thế giới. Tuy nhiên, nhiều tín hiệu cho thấy Bắc Kinh vẫn duy trì chiến lược mua vào thận trọng, làm dấy lên khả năng thị trường dầu mỏ bước vào một giai đoạn dư cung kéo dài.
Trung Quốc trở thành “nhân tố quyết định” của thị trường dầu mỏ
Thị trường năng lượng toàn cầu đang bước vào giai đoạn điều chỉnh mới sau khi căng thẳng giữa Mỹ, Israel và Iran có nhiều biều biến động. Mặc dù nguy cơ gián đoạn nguồn cung qua eo biển Hormuz (tuyến vận tải huyết mạch vận chuyển khoảng 20% lượng dầu giao dịch trên thế giới) đã giảm đáng kể, giá dầu vẫn chưa ghi nhận đà phục hồi mạnh như nhiều chuyên gia từng dự báo.
Theo các nhà phân tích cho rằng, nguyên nhân chủ yếu đến từ Trung Quốc, quốc gia nhập khẩu dầu thô lớn nhất thế giới. Trong giai đoạn căng thẳng địa chính trị leo thang, nước này đã cắt giảm mạnh lượng dầu nhập khẩu, qua đó làm giảm áp lực cầu trên thị trường quốc tế và góp phần kìm hãm đà tăng của giá dầu, thay vì leo lên các kịch bản cực đoan 150-200 USD/thùng như nhiều tổ chức từng cảnh báo.
Diễn biến này cũng khiến giới đầu tư đặc biệt quan tâm đến việc liệu động thái cắt giảm nhập khẩu của Trung Quốc chỉ mang tính tạm thời hay phản ánh sự thay đổi mang tính cấu trúc trong nhu cầu năng lượng của nền kinh tế lớn thứ hai thế giới.
Nếu Trung Quốc chưa vội mua trở lại, giá dầu có thể tiếp tục chịu áp lực
Trong suốt nhiều năm qua, mỗi khi giá dầu giảm sâu, Trung Quốc thường tận dụng cơ hội để đẩy mạnh bổ sung kho dự trữ dầu chiến lược và kho thương mại với quy mô lớn. Tuy nhiên, diễn biến lần này lại cho thấy một bức tranh khác. Dữ liệu theo dõi vận tải dầu bằng đường biển cho thấy, lượng dầu nhập khẩu của nước này vẫn thấp hơn đáng kể so với giai đoạn trước khi xung đột tại Trung Đông bùng phát.
Theo ước tính của công ty phân tích thị trường hàng hóa Vortexa, lượng dầu nhập khẩu bằng đường biển của Trung Quốc trong tháng trước chỉ đạt khoảng 5,9 triệu thùng/ngày, mức thấp nhất trong gần một thập kỷ và giảm khoảng 50% so với thời điểm trước khi căng thẳng leo thang.
Dữ liệu sơ bộ trong tháng 7 cũng cho thấy, hoạt động nhập khẩu đã có dấu hiệu phục hồi, song vẫn thấp hơn khoảng 25% so với mức thông thường. Trong khi đó, các dự báo ban đầu đối với tháng 8 cho thấy lượng dầu nhập khẩu nhiều khả năng chỉ dao động trong khoảng 9-10 triệu thùng/ngày, thấp hơn đáng kể so với mức phổ biến 11,5-12 triệu thùng/ngày trước đây. Diễn biến này làm gia tăng nhận định rằng thị trường dầu mỏ có thể đang dần chuyển từ trạng thái thiếu cung sang dư cung nhẹ trong trung hạn.
Nhiều chuyên gia cho rằng, nếu Trung Quốc tiếp tục duy trì tốc độ nhập khẩu hiện nay, giá dầu Brent có thể dao động trong vùng 60-65 USD/thùng vào cuối năm 2026 hoặc năm 2027. Ngược lại, nếu Bắc Kinh bất ngờ tăng mạnh hoạt động mua vào, giá dầu hoàn toàn có thể quay trở lại vùng 80 USD/thùng.
Vì sao Trung Quốc giảm nhập khẩu dầu?
Việc đánh giá chính xác nhu cầu dầu của Trung Quốc từ lâu luôn là bài toán khó đối với thị trường, khi nước này không công bố đầy đủ dữ liệu về kho dự trữ dầu chiến lược. Vì vậy, các tổ chức nghiên cứu phải dựa vào dữ liệu vệ tinh, hoạt động theo dõi tàu chở dầu, tình hình tại các cảng biển cùng thông tin từ ngành lọc hóa dầu để đưa ra các ước tính. Hiện nay, có hai giả thuyết chính được đưa ra.
Theo giả thuyết thứ nhất, Trung Quốc đang ưu tiên sử dụng lượng dầu đã tích trữ trong những năm trước thay vì tiếp tục gia tăng nhập khẩu. Trong khi đó, giả thuyết còn lại cho rằng nhu cầu dầu thực tế của nước này đang suy giảm khi quá trình chuyển đổi năng lượng diễn ra nhanh hơn dự kiến. Nhiều chuyên gia nhận định thực tế có thể là sự kết hợp của cả hai yếu tố.
Trong giai đoạn 2024 – 2026, Trung Quốc được cho là đã nhập khẩu vượt nhu cầu thực tế khoảng 1,5 triệu thùng/ngày để bổ sung vào kho dự trữ, tương đương mức tiêu thụ dầu hằng ngày của cả nước Pháp. Lượng dầu tích trữ lớn này được đánh giá đã tạo thêm dư địa để Bắc Kinh linh hoạt điều tiết hoạt động nhập khẩu mà không gây ảnh hưởng đáng kể đến sản xuất hay tiêu dùng trong nước.
Nhu cầu dầu của Trung Quốc chậm lại, tác động lan rộng đến kinh tế toàn cầu
Một trong những nguyên nhân quan trọng khiến nhu cầu dầu của Trung Quốc tăng chậm lại chính là sự phát triển mạnh mẽ của ngành xe điện.
Là thị trường xe điện lớn nhất thế giới, đồng thời giữ vai trò dẫn đầu trong lĩnh vực sản xuất pin và chuỗi cung ứng năng lượng mới, Trung Quốc đang chứng kiến ngày càng nhiều ô tô, xe buýt và xe tải chuyển sang sử dụng điện, qua đó làm giảm đáng kể nhu cầu đối với các loại nhiên liệu truyền thống.
Bên cạnh đó, nước này cũng đang đẩy mạnh phát triển ngành công nghiệp hóa chất sử dụng than làm nguyên liệu đầu vào, góp phần giảm sự phụ thuộc vào dầu thô trong một số lĩnh vực sản xuất. Những chuyển biến này khiến nhiều chuyên gia nhận định tăng trưởng nhu cầu dầu của Trung Quốc trong những năm tới sẽ chậm lại đáng kể so với giai đoạn bùng nổ trước đây.
Và xu hướng nhập khẩu dầu của Trung Quốc không chỉ tác động đến các quốc gia xuất khẩu dầu mà còn ảnh hưởng trực tiếp đến lạm phát và chính sách tiền tệ trên phạm vi toàn cầu.
Việc giá dầu duy trì ở mức thấp giúp giảm chi phí vận tải và sản xuất, qua đó góp phần hạ nhiệt lạm phát tại nhiều nền kinh tế lớn. Đây cũng là yếu tố tạo thêm dư địa để các ngân hàng trung ương, trong đó có Cục Dự trữ Liên bang Mỹ (Fed), cân nhắc nới lỏng chính sách tiền tệ nếu các điều kiện kinh tế khác cho phép.
Ngược lại, mặt bằng giá dầu thấp sẽ gây áp lực lên nguồn thu ngân sách của nhiều quốc gia xuất khẩu dầu lớn như Saudi Arabia, Nga và một số thành viên khác của OPEC+, buộc nhóm này có thể tiếp tục điều chỉnh chính sách sản lượng nhằm hỗ trợ giá dầu.
Giá dầu khó xuất hiện những kịch bản cực đoan
Theo giới phân tích cho rằng, khả năng giá dầu nhanh chóng quay trở lại mốc 100 USD/thùng được đánh giá là không cao nếu nguồn cung từ Trung Đông tiếp tục ổn định và Trung Quốc chưa đẩy mạnh hoạt động nhập khẩu.
Ở chiều ngược lại, kịch bản giá dầu giảm sâu xuống 50 USD/thùng cũng khó xảy ra, bởi Bắc Kinh nhiều khả năng sẽ tận dụng cơ hội gia tăng mua vào nếu giá lùi về vùng 60-65 USD/thùng, qua đó tạo lực đỡ cho thị trường.
Trước tình hình này, Trung Quốc được xem là “người mua cuối cùng”, đóng vai trò quan trọng trong việc cân bằng cung – cầu trên thị trường dầu mỏ toàn cầu. Vì vậy, chiến lược nhập khẩu thận trọng của Bắc Kinh trong những tháng tới được cho là sẽ trở thành yếu tố then chốt chi phối xu hướng giá dầu cũng như triển vọng của thị trường năng lượng thế giới trong giai đoạn 2026 – 2027.
