Chợ giá – Trong những năm tới, ly cà phê đến từ Brazil (quốc gia xuất khẩu cà phê lớn nhất thế giới) có thể sẽ mang một hương vị hơi khác biệt. Không phải vì người Brazil muốn thay đổi truyền thống, mà vì họ buộc phải thích ứng để tồn tại trong kỷ nguyên khí hậu ngày càng khắc nghiệt.
Brazil vốn là “vương quốc” của arabica – loại cà phê có hương thơm tinh tế, vị chua nhẹ, lâu nay được coi là chuẩn mực trong ngành rang xay chất lượng cao. Thế nhưng, sự ấm lên toàn cầu đang làm thay đổi toàn bộ cấu trúc ngành cà phê nước này.
Arabica gặp hạn, robusta lên ngôi
Trong suốt thập kỷ qua, những vùng trồng arabica truyền thống tại bang Minas Gerais hay Sao Paulo liên tục hứng chịu hạn hán kéo dài, nắng nóng kỷ lục và sự biến động thời tiết khó dự đoán. Và các đợt sương giá cực đoan năm 2021 đã khiến hàng trăm nghìn hecta cà phê bị ảnh hưởng, khiến nông dân thiệt hại nặng nề.
Theo Bộ Nông nghiệp Mỹ (USDA) cho biết, sản lượng robusta của Brazil đã tăng hơn 81% trong vòng 10 năm – tốc độ vượt xa arabica. Được biết, loại cà phê này có vị đắng mạnh hơn, hàm lượng caffeine cao hơn, nhưng lại chịu nhiệt tốt, chống sâu bệnh mạnh và dễ canh tác hơn trong điều kiện khí hậu mới.
Ông Fernando Maximiliano – Giám đốc Thông tin thị trường cà phê tại StoneX, nhận định: “Sự tăng trưởng của robusta không xuất phát từ nhu cầu mà đến từ áp lực khí hậu và tổn thất arabica. Đó là cách để Brazil duy trì vị thế nhà cung cấp cà phê số một thế giới trong tương lai.”
Trên thực tế, trong ba năm gần đây, sản lượng arabica chỉ tăng khoảng 2 – 2,5%/năm, trong khi robusta lại tăng gần 4,8%/năm. Riêng trong mùa vụ năm nay, robusta đã tăng tới 22%, lập kỷ lục mới nhờ điều kiện thời tiết phù hợp hơn và biên lợi nhuận hấp dẫn.
Dù thường rẻ hơn arabica, nhưng giá cà phê robusta năm nay vẫn tăng mạnh và thậm chí lập mức cao nhất lịch sử do nhu cầu tăng và nguồn cung thắt chặt từ Việt Nam vì hiện tượng El Niño.
Theo ông Alexsandro Teixeira – chuyên gia tại Tổng công ty nghiên cứu nông nghiệp Brazil, cho biết: “Robusta ngày càng có chất lượng tốt, dễ canh tác, mang lại lợi nhuận cao hơn. Điều đó khiến nông dân có động lực mở rộng diện tích.”
Nông dân thay đổi chiến lược canh tác
Trước tình hình khí hậu hiện tại, nhiều vùng đang dần chuyển sang trồng cà phê robusta. Và các mô hình nông – lâm kết hợp (trồng cà phê dưới tán rừng) ở vùng Amazon đang chứng minh hiệu quả rõ rệt.
Theo ông Jonatas Machado (giám đốc thương mại Café Apuí) cho biết, trồng robusta dưới bóng cây bản địa giúp duy trì độ ẩm, giảm nhiệt độ bề mặt đất và ổn định năng suất: “Cây cà phê được bảo vệ tốt hơn, hạt ít bị khô hay phân hủy. Đây là hướng đi bền vững cho tương lai.”
Nhiều nhà nghiên cứu cũng đánh giá các giống robusta lai mới (còn gọi là Conilon) hiện có năng suất gấp đôi arabica, giúp nông dân có lợi nhuận ổn định hơn trước rủi ro khí hậu.
Luật chống phá rừng tại Châu Âu thúc đẩy robusta
Một yếu tố quan trọng khác giúp robusta tăng tốc là quy định chống phá rừng (EUDR) của Liên minh Châu Âu. Theo đó, các sản phẩm nông nghiệp nhập khẩu vào EU phải chứng minh không xuất phát từ đất rừng bị phá hoặc suy thoái.
Đáng chú ý, cà phê hòa tan – vốn chủ yếu dùng robusta, lại nằm ngoài phạm vi áp dụng EUDR. Điều này có thể làm tăng nhu cầu robusta vào EU trong thời gian tới. Hiện Châu Âu đang chiếm gần 50% doanh thu cà phê hòa tan toàn cầu.
Cà phê thế giới bước vào giai đoạn “tái cấu trúc”
Các chuyên gia dự báo trong 10 – 20 năm tới, tình trạng biến đổi khí hậu có thể khiến hàng trăm nghìn hecta trồng arabica tại Brazil, Colombia và khu vực Trung Mỹ không còn phù hợp, đẩy ngành cà phê toàn cầu vào áp lực phải thích ứng.
Trước thách thức này, nhiều giải pháp đang được đặt ra như phát triển các giống arabica chịu nhiệt, chuyển dần sang robusta hoặc các giống lai, đẩy mạnh mô hình nông nghiệp bền vững và tái cấu trúc lại các vùng trồng.
Theo giới phân tích cho rằng, xu hướng Brazil dịch chuyển từ arabica sang robusta hiện mới chỉ là bước khởi đầu cho những thay đổi lớn hơn trong tương lai của ngành cà phê thế giới.
