Chợ giá – Lạm phát tiêu dùng đang gia tăng trên diện rộng tại Đông Nam Á trong khi tình hình căng thẳng địa chính trị tại Trung Đông làm gián đoạn nguồn cung năng lượng toàn cầu. Trong đó, Việt Nam và Philippines được xem là hai nền kinh tế chịu tác động rõ rệt nhất do phụ thuộc lớn vào nguồn nhập khẩu dầu mỏ.
Giá năng lượng tăng kéo theo làn sóng lạm phát
Theo số liệu được công bố vào tháng 3, chỉ số giá tiêu dùng (CPI) tại nhiều quốc gia ASEAN đã tăng tốc trở lại sau giai đoạn tương đối ổn định. Được biết, nguyên nhân chủ yếu được xác định là do gián đoạn vận chuyển dầu thô qua eo biển Hormuz (tuyến hàng hải chiến lược của thế giới) khiến giá nhiên liệu leo thang, đồng thời làm thắt chặt nguồn cung nguyên liệu đầu vào.
Tại Singapore – nền kinh tế có độ mở cao, CPI tháng 3 đã tăng 1,8% so với cùng kỳ năm trước, cao hơn mức 1,2% ghi nhận trong tháng 2. Cơ quan Tiền tệ Singapore (MAS) nhận định áp lực từ chi phí nhập khẩu nhiều khả năng sẽ tiếp tục gia tăng trong bối cảnh giá năng lượng và chi phí vận tải toàn cầu đồng loạt đi lên.
Bên cạnh đó, các chuyên gia cũng cho rằng, khác với châu Âu (nơi cú sốc năng lượng chủ yếu đến từ khí đốt) khu vực Đông Nam Á chịu tác động trực tiếp từ giá dầu thế giới và các sản phẩm lọc dầu. Điều này khiến chi phí sản xuất, logistics và hoạt động thương mại đồng loạt gia tăng, tạo áp lực rõ rệt lên mặt bằng giá cả trong khu vực.
Việt Nam ghi nhận mức lạm phát cao nhất 5 năm
Tại Việt Nam, chỉ số giá tiêu dùng (CPI) trong tháng 3 tăng 4,65% so với cùng kỳ năm trước, đánh dấu mức cao nhất trong vòng 5 năm. Đáng chú ý, nhóm giao thông cũng ghi nhận mức tăng mạnh nhất (trên 12%), chủ yếu do giá xăng dầu leo thang.
Không chỉ dừng ở nhiên liệu, chi phí vận tải hành khách cũng tăng nhanh, khi giá vé máy bay và đường sắt đồng loạt ghi nhận mức tăng hai chữ số. Diễn biến này tạo hiệu ứng lan tỏa, gây áp lực lên nhiều lĩnh vực khác như thực phẩm, hàng tiêu dùng và dịch vụ.
Theo các chuyên gia kinh tế, việc là quốc gia nhập khẩu ròng năng lượng khiến Việt Nam dễ bị tổn thương trước biến động của giá dầu toàn cầu. Nếu xu hướng này tiếp diễn, áp lực lên chi phí sinh hoạt và sản xuất sẽ ngày càng gia tăng, qua đó tác động không nhỏ đến triển vọng tăng trưởng kinh tế.
Philippines đối mặt rủi ro lớn nhất khu vực
Tương tự, tại Philippines, lạm phát trong tháng 3 cũng tăng lên 4,1% – mức cao nhất trong gần hai năm. Đáng chú ý, riêng lĩnh vực vận tải ghi nhận mức tăng tới 9,9%, đã phản ánh rõ tác động từ đà tăng của giá năng lượng.
Theo các nhà phân tích từ Oxford Economics, Philippines được đánh giá là nền kinh tế dễ tổn thương nhất trong ASEAN do phụ thuộc lớn vào năng lượng nhập khẩu, trong khi sản lượng dầu khí trong nước còn hạn chế.
Trước áp lực gia tăng, Chính phủ Philippines đã triển khai một loạt biện pháp khẩn cấp nhằm tiết kiệm năng lượng, như rút ngắn tuần làm việc của khu vực công xuống còn 4 ngày và yêu cầu cắt giảm 20% mức tiêu thụ điện. Tuy nhiên, dư địa tài khóa hạn chế đang khiến khả năng trợ giá của chính phủ bị thu hẹp.
Các nước ASEAN ứng phó ra sao?
Trước áp lực lạm phát gia tăng, nhiều quốc gia trong khu vực đã bắt đầu điều chỉnh chính sách nhằm ứng phó với biến động chi phí. Theo đó, Singapore đã lựa chọn thắt chặt chính sách tiền tệ, đồng thời nâng dự báo lạm phát năm 2026 lên mức 1,5 – 2,5%.
Trong khi đó, Indonesia giữ nguyên lãi suất nhưng chủ động đa dạng hóa nguồn cung dầu, chuyển hướng nhập khẩu sang Mỹ để giảm phụ thuộc. Malaysia cũng ghi nhận mức lạm phát thấp hơn, ở mức 1,7%, nhờ lợi thế về nguồn năng lượng nội địa.
Đáng chú ý, Thái Lan thậm chí ghi nhận chỉ số CPI giảm nhẹ 0,08% nhờ các biện pháp bình ổn giá nhiên liệu, dù nhu cầu tiêu dùng trong nước vẫn ở mức yếu do áp lực nợ hộ gia đình cao.
Nguy cơ “làn sóng lạm phát thứ hai”
Theo các chuyên gia cảnh báo, khu vực ASEAN có thể phải đối mặt với “làn sóng lạm phát thứ hai” trong thời gian tới. Không chỉ dừng ở giá dầu, giá phân bón (mặt hàng phụ thuộc lớn vào năng lượng) cũng đang tăng mạnh, kéo theo nguy cơ đẩy giá lương thực leo thang.
Diễn biến này đặc biệt đáng lo ngại đối với những quốc gia như Philippines và Thái Lan, nơi phụ thuộc lớn vào nhập khẩu thực phẩm và phân bón. Trong khi đó, Indonesia được đánh giá có khả năng chống chịu tốt hơn nhờ nguồn cung nội địa dồi dào.
Trong khi tình hình kinh tế toàn cầu còn nhiều bất ổn, áp lực lạm phát tại ASEAN được dự báo sẽ tiếp tục duy trì trong trung hạn. Điều này đặt ra bài toán không dễ cho các quốc gia trong khu vực trong việc cân bằng giữa kiểm soát giá cả và duy trì đà tăng trưởng kinh tế.
Về dài hạn, việc đa dạng hóa nguồn cung năng lượng, thúc đẩy phát triển năng lượng tái tạo và nâng cao năng lực sản xuất trong nước được xem là những giải pháp then chốt nhằm giảm thiểu tác động từ các cú sốc bên ngoài.
