Chợ giá – Gần đây, không khí tại các khu phố kinh doanh kim hoàn ở TPHCM đã trở nên trầm lắng hơn thường ngày. Thay vì đến các cửa hàng để tìm kiếm nhẫn đính hôn, dây chuyền hay những món trang sức cao cấp, nhiều khách hàng xuất hiện với hóa đơn mua hàng, giấy chứng nhận kiểm định và mong muốn tìm lời giải đáp cho một vấn đề quan trọng: Liệu viên kim cương họ đang sở hữu có thực sự đúng với giá trị được cam kết ban đầu?
Và sự thay đổi trong tâm lý người mua xuất phát từ cuộc điều tra liên quan đến một trong những vụ buôn lậu kim cương lớn nhất từng được phát hiện tại Việt Nam.
Hơn 30.000 viên kim cương bị nghi nhập lậu vào Việt Nam
Theo thông tin từ cơ quan điều tra, hơn 30.000 viên kim cương với tổng giá trị ước tính trên 1.500 tỷ đồng (khoảng 57 triệu USD) đã được đưa vào Việt Nam trong vòng hai năm qua.
Số kim cương này được cho là thu mua từ Ấn Độ, sau đó vận chuyển qua Hồng Kông trước khi đưa vào Việt Nam bằng nhiều phương thức khác nhau, trong đó có việc cất giấu trong hành lý, giày dép và quần áo.
Điểm đáng chú ý, trong vụ việc là nghi vấn một số viên kim cương có thể đã bị can thiệp trong quá trình chứng nhận. Theo cảnh sát, tại một số phòng thí nghiệm đá quý, dòng khắc laser ban đầu của Viện Đá quý Hoa Kỳ (GIA) có khả năng đã bị xóa trước khi được khắc lại, đồng thời các báo cáo đánh giá chất lượng cao hơn thực tế được cấp ra.
Nếu được xác nhận, hành vi này có thể khiến giá trị thương mại của những viên đá bị đẩy lên cao hơn nhiều so với giá trị thực, gây thiệt hại cho người mua và ảnh hưởng nghiêm trọng đến uy tín của thị trường.
Hiện, các cơ quan chức năng vẫn tiếp tục điều tra phạm vi lan rộng của số kim cương này trên thị trường. Trong thời gian chờ kết quả, nhiều cửa hàng trang sức đã tạm thời đóng cửa để phục vụ quá trình kiểm tra.
Người mua lo lắng, thị trường kim cương chao đảo
Thanh Hằng – một chủ cửa hàng kinh doanh trực tuyến tại TPHCM cho biết, cô cảm thấy bất an sau khi biết viên kim cương trên chiếc nhẫn mình mua từng được kiểm định bởi Phòng thí nghiệm PNJ (đơn vị đang nằm trong diện bị điều tra). Cô chia sẻ: “Tôi thực sự lo lắng”.
Được biết, cô đã tìm đến cửa hàng để yêu cầu hoàn tiền nhưng lại phát hiện chi nhánh này đã đóng cửa. Sau đó, khi liên hệ với doanh nghiệp, cô nhận được thông tin rằng việc thanh toán có thể phải chờ đến năm sau.
Tại Việt Nam, chính sách thu mua lại trang sức từ khách hàng lâu nay được xem là một yếu tố quan trọng giúp doanh nghiệp xây dựng niềm tin với người mua. Không chỉ được xem là món đồ sử dụng, trang sức còn được nhiều khách hàng coi là tài sản có khả năng chuyển đổi thành tiền khi cần thiết.
Vì vậy, khi khả năng thu hồi giá trị của sản phẩm bị đặt dấu hỏi, tâm lý người tiêu dùng cũng nhanh chóng thay đổi.
PNJ chịu ảnh hưởng, ngành kim hoàn đối mặt khủng hoảng niềm tin
Và vụ việc này đã gây tác động mạnh khi liên quan đến hai thương hiệu trang sức lớn tại Việt Nam.
Tập đoàn Vàng bạc Đá quý Phú Nhuận (PNJ) – doanh nghiệp kim hoàn niêm yết lớn nhất trong nước, khẳng định không có kim cương giả hoặc kim cương bị làm sai lệch được đưa vào hệ thống bán lẻ của công ty.
Theo PNJ cho biết, các cáo buộc hiện nay liên quan đến một cựu lãnh đạo tại công ty con phụ trách chứng nhận đá quý, không phản ánh hoạt động của toàn bộ doanh nghiệp. Tuy nhiên, Tổng giám đốc PNJ – Phan Quốc Công thừa nhận những diễn biến này đã trở thành “thời điểm khủng hoảng đối với toàn ngành”.
Ngay sau khi thông tin vụ việc xuất hiện, giá trị vốn hóa thị trường của PNJ giảm mạnh, mất gần một nửa giá trị. Các cơ quan quản lý cũng mở rộng hoạt động kiểm tra đối với lĩnh vực kinh doanh trang sức, tập trung vào nguồn gốc sản phẩm và quy trình ghi nhãn.
Tại TPHCM, nơi tập trung phần lớn hoạt động mua bán đá quý của cả nước, nhiều doanh nghiệp ghi nhận lượng khách hàng quay lại kiểm tra hoặc yêu cầu đổi trả tăng đột biến.
Giám đốc Tam Luxury Diamond cho biết, có thời điểm cửa hàng tiếp nhận khoảng 100 khách hàng mỗi ngày đến tìm hiểu về tình trạng những viên đá họ đã mua. Trong khi đó, lượng khách hàng mới giảm mạnh.
SJC cũng chịu sức ép từ cuộc điều tra
Một doanh nghiệp lớn khác trong ngành kim hoàn là Công ty Vàng bạc Đá quý Sài Gòn (SJC) cũng chịu ảnh hưởng sau khi cảnh sát bắt giữ thêm bốn người liên quan đến một đường dây bị cáo buộc cung cấp hơn 3.400 viên kim cương chất lượng thấp cho hệ thống bán lẻ của công ty này trong giai đoạn 2022-2024.
Số kim cương trên được cho là có giá trị khoảng 500 tỷ đồng. Tính đến nay, SJC vẫn chưa đưa ra thông báo công khai về vụ việc và chưa phản hồi yêu cầu bình luận.
Trong khi thị trường biến động, Bộ Công Thương dự kiến triển khai cuộc kiểm tra kéo dài một tháng đối với lĩnh vực đá quý và kim loại quý trong tháng 8, tập trung vào xuất xứ hàng hóa, tiêu chuẩn sản phẩm và việc ghi nhãn.
Một số cửa hàng trang sức lớn, trong đó có Kim Ly Jewelry, cũng đã tạm dừng hoạt động sau làn sóng kiểm tra và bắt giữ các chủ doanh nghiệp trong ngành.
Chuyên gia đề xuất xây dựng cơ chế chứng nhận độc lập
Ông Huỳnh Trung Khánh – Phó Chủ tịch Hiệp hội Kinh doanh Vàng Việt Nam cho rằng, vụ việc cho thấy thị trường kim cương Việt Nam cần một khung pháp lý rõ ràng hơn.
Theo ông, Việt Nam cần xây dựng một cơ quan chứng nhận đá quý độc lập nhằm tăng cường giám sát, nâng cao tính minh bạch và tạo trách nhiệm giải trình cho các bên tham gia thị trường.
Bên cạnh đó, ông cũng nhận định: “Thị trường kim cương cần một hệ thống chứng nhận đáng tin cậy để bảo vệ người tiêu dùng và giúp doanh nghiệp hoạt động minh bạch hơn”.
Trong thời gian chờ các giải pháp quản lý mới, tâm lý thận trọng của khách hàng được dự báo sẽ tiếp tục kéo dài.
PNJ cho biết, doanh nghiệp đang giới hạn số tiền dành cho hoạt động thu mua lại mỗi ngày nhằm bảo đảm thanh khoản, duy trì hoạt động kinh doanh và bảo vệ giá trị dài hạn. Công ty cũng dự kiến thuê các tổ chức quốc tế đánh giá lại kho kim cương nhằm củng cố niềm tin trên thị trường..
Kim cương và tâm lý tích trữ tài sản của người Việt
Đối với nhiều gia đình Việt Nam, kim cương không chỉ đơn thuần là món đồ xa xỉ mà còn được xem như biểu tượng của sự thành đạt, địa vị và một loại tài sản có giá trị lâu dài.
Theo số liệu hải quan, trong 6 tháng đầu năm 2026, Việt Nam đã nhập khẩu hơn 122 triệu USD kim cương, chủ yếu từ Ấn Độ và Bỉ.
Sự ưa chuộng đối với các loại tài sản hữu hình có nguồn gốc từ lịch sử kinh tế của Việt Nam, khi nhiều giai đoạn chiến tranh, lạm phát và mô hình kinh tế kế hoạch hóa từng khiến người dân hạn chế lựa chọn các kênh đầu tư tài chính.
Vàng, kim cương cùng những tài sản có khả năng cất giữ lâu dài vì thế trở thành lựa chọn quen thuộc của nhiều gia đình. Tuy nhiên, chính đặc điểm này cũng đặt ra yêu cầu về những tiêu chuẩn minh bạch hơn nhằm bảo vệ người mua trên thị trường.
Thách thức mới từ kim cương tổng hợp
Bên cạnh vấn đề buôn lậu, ngành kim cương toàn cầu còn đối mặt với sự phát triển nhanh chóng của kim cương tổng hợp, trong đó Trung Quốc hiện là một trong những nhà sản xuất lớn nhất.
Mặc dù chưa có bằng chứng cho thấy kim cương tổng hợp liên quan đến vụ việc tại Việt Nam, sự phát triển của loại đá này đang khiến việc phân biệt giữa kim cương tự nhiên và nhân tạo trở nên khó khăn hơn.
Theo Kenneth Scarratt – Phó Chủ tịch Liên đoàn Trang sức Thế giới cho biết, ngay cả những người có kinh nghiệm cũng không thể xác định sự khác biệt chỉ bằng mắt thường. Ông cho rằng: “Không có cách nào một thợ kim hoàn bình thường có thể nhìn và phân biệt chúng chỉ bằng mắt thường”.
Ông cũng cảnh báo, nếu kim cương có thể bị buôn lậu vào Việt Nam, các loại đá quý khác như ruby, sapphire hay emerald cũng có thể đối mặt với nguy cơ tương tự.
Theo bà Nguyễn Thị Trà Mỹ – chuyên gia phân tích cấp cao tại Maybank, sau vụ việc này, các doanh nghiệp trang sức sẽ phải đầu tư nhiều hơn vào yếu tố xác thực, chứng nhận và minh bạch nguồn gốc. Những doanh nghiệp nhỏ, ít thương hiệu có thể gặp nhiều khó khăn hơn trong việc duy trì lòng tin khách hàng và khả năng thanh khoản.
Trong khi đó, một bộ phận người tiêu dùng đã lựa chọn bán lại hoặc giữ nguyên trang sức thay vì tiếp tục giao dịch.
Thanh Đạt – một môi giới bất động sản tại TPHCM cho biết, anh từng đăng bán chiếc nhẫn kim cương của mình trên các nhóm Facebook với mức giảm giá 30%. Tuy nhiên, nhiều người mua liên tục yêu cầu giảm tới 60%, khiến anh cân nhắc giữ lại thay vì bán ra.
Sau vụ việc trên, câu hỏi lớn nhất đối với thị trường kim cương Việt Nam không chỉ nằm ở giá trị của từng viên đá, mà còn ở khả năng xây dựng lại niềm tin – yếu tố quyết định sự phát triển bền vững của ngành kim hoàn trong tương lai.
