Chợ giá – Khi Mỹ tăng tốc thúc đẩy các thỏa thuận thương mại mới với hàng loạt quốc gia Châu Á như Nhật Bản, Việt Nam, Philippines và Indonesia, thì Bắc Kinh lại đang cảm nhận áp lực kinh tế rõ rệt. Đồng thời Trung Quốc được cho là sẽ buộc phải điều chỉnh chiến lược ngoại thương, đặc biệt trong bối cảnh kinh tế trong nước đang gặp nhiều thách thức.
Washington củng cố vị thế tại Châu Á bằng thương mại
Trong suốt thời gian qua, chính quyền Tổng thống – Donald Trump đã đẩy mạnh ký kết các thỏa thuận thương mại song phương với các nền kinh tế chủ chốt tại Châu Á, từ Tokyo, Manila, Hà Nội cho đến Jakarta. Theo đó, các thỏa thuận này bao gồm việc giảm thuế quan, tăng cường đầu tư và thiết lập các tiêu chuẩn thương mại có lợi cho Mỹ.
Điển hình là thỏa thuận mới nhất với Nhật Bản cho phép giảm mức thuế từ 25% xuống 15%, kèm theo cam kết đầu tư vào Mỹ lên tới 550 tỷ USD. Cùng ngày, Philippines cũng đạt thỏa thuận giảm mức thuế từ 20% xuống còn 19%, ngay sau cuộc gặp giữa Tổng thống – Ferdinand Marcos Jr. và ông Trump tại Nhà Trắng.
Tương tự đó, Việt Nam và Indonesia đã đạt được các điều khoản thương mại ưu đãi nhằm thúc đẩy dòng chảy hàng hóa và đầu tư song phương. Theo giới chuyên gia đánh giá rằng, các thỏa thuận này không chỉ có giá trị kinh tế, mà còn tăng cường vị thế chiến lược của Mỹ trong khu vực Châu Á – Thái Bình Dương.
Trung Quốc theo dõi sát từng bước đi của Washington
Việc Mỹ tăng tốc thiết lập các thỏa thuận thương mại được cho là đang muốn tạo áp lực cạnh tranh đáng kể đối với Trung Quốc, đặc biệt trong xuất khẩu – lĩnh vực then chốt đối với nền kinh tế nước này.
Các điều khoản trong một số thỏa thuận, chẳng hạn như thỏa thuận Mỹ – Việt, bao gồm các biện pháp chống “trung chuyển hàng hóa” – hành vi thường bị cáo buộc của các công ty Trung Quốc để né thuế Mỹ bằng cách vận chuyển hàng hóa qua quốc gia thứ ba như Việt Nam hay Malaysia. Những mặt hàng bị xác định là “trung chuyển” sẽ phải chịu thuế lên đến 40% – gấp đôi mức thuế cơ bản.
Điều này cũng đã khiến Trung Quốc mất đi một “van áp suất” quan trọng trong thương mại, đồng thời gây sức ép lên các nhà xuất khẩu khi phải đối mặt với chi phí tăng cao và nguy cơ mất thị phần vào tay các đối thủ được hưởng điều kiện thuận lợi hơn từ Washington.
Kinh tế trong nước gặp khó khiến Bắc Kinh buộc phải linh hoạt hơn
Trong bối cảnh nhu cầu nội địa giảm sút, đầu tư tư nhân yếu kém và lực lượng lao động già hóa, khiến Trung Quốc phải đối mặt với một loạt khó khăn kinh tế mang tính cơ cấu. Do đó, việc mất lợi thế xuất khẩu sang thị trường tiêu dùng lớn nhất thế giới – Mỹ, có thể khiến áp lực càng chồng chất.
Theo các chuyên gia kinh tế cho biết, Bắc Kinh có thể sẽ:
- Tăng cường hợp tác kinh tế với các quốc gia không thuộc phương Tây, chẳng hạn như trong khuôn khổ Sáng kiến Vành đai – Con đường.
- Tỏ ra linh hoạt hơn trong đàm phán với các đối tác truyền thống, điển hình là Liên minh Châu Âu, nơi sắp diễn ra hội nghị thượng đỉnh Trung – EU vào ngày 24/7 tại Bắc Kinh.
Nguy cơ Trung Quốc “đáp trả” bằng biện pháp trừng phạt
Nếu cảm thấy lợi ích quốc gia bị đe dọa nghiêm trọng, thì Trung Quốc có thể áp dụng các biện pháp trả đũa, chẳng hạn như:
- Hạn chế xuất khẩu các mặt hàng chiến lược mà các nước trong khu vực đang phụ thuộc.
- Áp thuế quan tương ứng với mức thuế mà Mỹ áp lên hàng hóa Trung Quốc.
- Thắt chặt quy định đầu tư và cấp phép đối với các doanh nghiệp nước ngoài trong nước.
Theo Phó Giáo sư – Hoo Tiang Boon từ Đại học Công nghệ Nanyang (NTU, Singapore) cảnh báo: “Nếu chứng minh được là gây tổn hại đến lợi ích của Trung Quốc, họ có thể áp đặt các lệnh trừng phạt có mục tiêu”.
Bên cạnh đó, các nhà quan sát cũng nhận định, những động thái thương mại dồn dập của Mỹ không chỉ mang tính kinh tế mà còn là một phần của chiến lược rộng hơn nhằm định hình lại trật tự thương mại toàn cầu, trong đó Trung Quốc – với vai trò là công xưởng thế giới, hiện đang bị đặt vào thế phòng thủ.
