Chợ giá – Việc Tổng thống Mỹ – Donald Trump áp thuế nhập khẩu 100% đối với các loại dược phẩm có thương hiệu từ ngày 1/10 không chỉ làm chao đảo thị trường tài chính mà còn đặt ra nguy cơ lớn cho hệ thống y tế thế giới, đặc biệt là tại các nước đang phát triển.
Thị trường dược phẩm toàn cầu “chao đảo” ngay sau quyết định gây sốc
Ngay sau thông báo của Tổng thống Trump, các cổ phiếu của nhiều tập đoàn dược phẩm lớn trên thế giới lao dốc mạnh. Tại Nhật Bản, Sumitomo Pharma đã giảm hơn 4% giá trị vốn hóa; tập đoàn CSL của Úc rơi xuống mức thấp nhất trong 6 năm. Những “ông lớn” dược phẩm Ấn Độ như Sun Pharma và Wockhardt cũng chịu áp lực giảm giá không nhỏ.
Theo các chuyên gia, đây là dấu hiệu rõ ràng cho thấy thị trường dược phẩm Mỹ (vốn là thị trường lớn và có sức ảnh hưởng toàn cầu) sẽ trở nên khó tiếp cận hơn bao giờ hết, làm xáo trộn chuỗi cung ứng thuốc vốn đã gắn bó chặt chẽ với nhiều quốc gia.
Thuốc không thể thay thế như một món hàng hóa
Đáng lo ngại hơn, thiệt hại không chỉ dừng lại ở mức độ tài chính của các doanh nghiệp mà còn ảnh hưởng trực tiếp đến sức khỏe người dân. Thuốc men không thể xem như một món hàng hóa bình thường mà có thể dễ dàng thay thế hoặc tạm dừng cung ứng.
Theo chuyên gia kinh tế y tế – Lisa Warren thuộc Đại học Johns Hopkins nhận định: “Thuốc men đòi hỏi thời gian nghiên cứu kéo dài hàng thập kỷ, quy trình sản xuất nghiêm ngặt theo tiêu chuẩn FDA, không thể nhanh chóng thay thế hay chuyển đổi như các sản phẩm khác”.
Với mức thuế 100%, giá thuốc có thể sẽ tăng đột biến, dẫn tới tình trạng khan hiếm nguồn cung, đặc biệt là các loại thuốc điều trị ung thư, HIV, bệnh hiếm gặp và các bệnh tự miễn – những nhóm thuốc chủ yếu được nhập khẩu từ nước ngoài.
Thiệt hại vượt khỏi biên giới Mỹ
Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) cũng từng khẳng định khả năng tiếp cận thuốc men là quyền cơ bản của con người. Vì vậy, việc áp thuế quan cao sẽ làm tăng bất bình đẳng y tế trên toàn cầu, gây ra những hậu quả nghiêm trọng nhất tại các nước đang phát triển.
Nhiều quốc gia không có hệ thống bảo hiểm y tế toàn diện hoặc ngân sách y tế hạn chế sẽ phải đối mặt với nguy cơ tăng tỉ lệ tử vong do người dân không thể mua thuốc điều trị kịp thời.
Ở Đông Nam Á, rủi ro càng trở nên nghiêm trọng hơn khi các quốc gia như Malaysia, Thái Lan hay Singapore hiện đang đóng vai trò trung tâm trong chuỗi cung ứng dược phẩm toàn cầu – từ sản xuất, đóng gói đến hậu cần và phân phối.
Chuyên gia chuỗi cung ứng Benjamin Lee cũng cảnh báo: “Một mắt xích bị đứt gãy sẽ gây ra hiệu ứng dây chuyền, ảnh hưởng đến toàn bộ hệ thống y tế khu vực.”
Rủi ro từ chính sách “chính trị hóa” thương mại dược phẩm
Được biết, việc áp thuế dược phẩm này nằm trong chuỗi chính sách “Nước Mỹ trên hết” của ông Trump. Bên cạnh đó, ông cũng tuyên bố sẽ tăng thuế với các mặt hàng như xe tải và đồ nội thất nhập khẩu, khiến dư luận lo ngại về nguy cơ khơi mào một cuộc chiến thương mại toàn cầu mới.
Trong báo cáo của tổ chức RAND Corporation (Mỹ) cũng nhấn mạnh: “Ngành dược phẩm là một hệ sinh thái toàn cầu với nguyên liệu hoạt chất sản xuất tại Trung Quốc, thử nghiệm lâm sàng tại Ấn Độ và nghiên cứu tại Châu Âu. Chính sách thuế đơn phương sẽ gây xáo trộn nghiêm trọng và đe dọa sự ổn định ngành.”
Kêu gọi hành động cấp khu vực và toàn cầu
Trong khi Hội nghị Thượng đỉnh Đông Á sắp diễn ra tại Kuala Lumpur vào tháng 11, thì nhiều ý kiến cho rằng ASEAN nên tiên phong đề xuất miễn trừ dược phẩm khỏi tranh chấp thương mại quốc tế, nhằm bảo vệ sức khỏe cộng đồng.
Ông Ahmad Zaki – Cố vấn chính sách y tế Malaysia, cũng nhấn mạnh: “Sức khỏe con người cần được đặt ngang hàng với an ninh năng lượng và an ninh lương thực. Thuốc men không thể trở thành con tin của chính trị thương mại.”
