Chợ giá – Cuộc xung đột leo thang liên quan đến Iran đang đẩy thị trường năng lượng toàn cầu đến sát “lằn ranh đỏ”, khi nguy cơ gián đoạn nguồn cung dầu mỏ ngày càng rõ nét. Theo các chuyên gia cảnh báo, chỉ trong vòng vài tuần tới, nếu eo biển Hormuz không được khai thông, thế giới có thể đối mặt với một cú sốc dầu mỏ mới với hệ lụy sâu rộng đối với kinh tế toàn cầu.
“Thời điểm quyết định” của thị trường năng lượng
Theo đánh giá của các nhà điều hành và chuyên gia phân tích trong ngành dầu khí, giai đoạn từ 1 – 3 tuần tới sẽ mang tính quyết định đối với diễn biến thị trường năng lượng. Nếu hoạt động vận chuyển qua eo biển Hormuz (tuyến trung chuyển khoảng 20% nguồn cung dầu toàn cầu) không sớm được khôi phục, giá năng lượng có thể bước vào một đợt tăng mạnh và kéo dài.
Dù vậy, một nghịch lý đáng chú ý là nhiều thị trường tài chính hiện vẫn chưa phản ánh đầy đủ các rủi ro này. Giá dầu Brent và thị trường chứng khoán toàn cầu tiếp tục duy trì trạng thái tương đối ổn định, phần nào nhờ các biện pháp can thiệp tạm thời từ chính phủ.
Cụ thể, Mỹ và một số quốc gia đã giải phóng khoảng 400 triệu thùng dầu từ kho dự trữ chiến lược – mức lớn chưa từng có, đồng thời nới lỏng một số hạn chế đối với nguồn cung từ Nga và Iran nhằm hạ nhiệt thị trường.
Tuy nhiên, theo cảnh báo của giới chuyên gia, đây chỉ là giải pháp ngắn hạn. Khi lượng dự trữ này dần cạn vào giữa tháng 4, dư địa can thiệp sẽ bị thu hẹp đáng kể, làm gia tăng nguy cơ biến động mạnh trở lại trên thị trường năng lượng.
Eo biển Hormuz tê liệt, nguồn cung toàn cầu bị bóp nghẹt
Diễn biến trên thị trường vật chất đã cho thấy mức độ gián đoạn đang ngày càng nghiêm trọng. Các cuộc tấn công nhằm vào tàu dân sự và cơ sở hạ tầng năng lượng đã khiến hoạt động lưu thông qua eo biển Hormuz gần như tê liệt.
Dù một phần nguồn cung được chuyển hướng qua các tuyến đường ống, năng lực vận chuyển thay thế vẫn rất hạn chế. Đáng lo ngại, nhiều nhà sản xuất tại Trung Đông buộc phải cắt giảm sản lượng do không đủ khả năng lưu trữ lượng dầu không thể xuất khẩu.
Theo lãnh đạo ngành năng lượng Kuwait, quá trình khôi phục hoàn toàn sản lượng sau khi xung đột kết thúc có thể kéo dài từ 3 – 4 tháng, qua đó làm gia tăng và kéo dài các tác động tiêu cực lên thị trường năng lượng toàn cầu.
Khoảng cách giữa “giá giấy” và “giá thực”
Một điểm đáng chú ý chính là sự chênh lệch ngày càng lớn giữa giá dầu trên thị trường tài chính và giá giao dịch thực tế. Trong khi giá dầu Brent kỳ hạn chỉ tăng khoảng 36% kể từ trước khi xung đột bùng phát, thì giá dầu giao ngay tại Trung Đông (chuẩn Dubai) đã tăng tới 76%, phản ánh rõ tình trạng khan hiếm nguồn cung, đặc biệt tại khu vực châu Á.
Theo các chuyên gia cho rằng, những phát biểu mang tính trấn an về khả năng hạ nhiệt xung đột đã phần nào kìm hãm đà tăng trên thị trường “giấy”. Tuy nhiên, áp lực từ thị trường vật chất đang gia tăng và ngày càng trở nên khó có thể bỏ qua.
Nguy cơ lan rộng sang toàn bộ nền kinh tế
Tác động của cuộc khủng hoảng không chỉ giới hạn ở dầu mỏ mà còn lan rộng sang nhiều thị trường năng lượng và nguyên liệu khác. Được biết, giá khí tự nhiên hóa lỏng (LNG) tại châu Á đã tăng gần 50%, trong khi chi phí nhiên liệu hàng không và hàng loạt nguyên liệu công nghiệp cũng đồng loạt leo thang.
Nếu xu hướng này tiếp diễn, lạm phát toàn cầu có nguy cơ gia tăng mạnh, buộc các ngân hàng trung ương phải duy trì chính sách tiền tệ thắt chặt trong thời gian dài hơn, qua đó gây sức ép lên tăng trưởng kinh tế.
Thị trường tài chính cũng đã bắt đầu phản ứng trước những rủi ro này: chỉ số S&P 500 giảm mạnh trong các phiên gần đây, trong khi lợi suất trái phiếu chính phủ Mỹ kỳ hạn 10 năm tăng lên khoảng 4,4%, phản ánh rõ lo ngại về lạm phát và triển vọng lãi suất.
Nguy cơ khủng hoảng nguồn cung vào giữa tháng 4
Theo ước tính của các chuyên gia, thế giới hiện đã mất khoảng 4,5 – 5 triệu thùng dầu mỗi ngày, tương đương khoảng 5% nguồn cung toàn cầu. Và con số này thậm chí có thể tăng gấp đôi trong thời gian ngắn, tạo ra cú sốc lớn nhất đối với thị trường dầu mỏ trong nhiều năm trở lại đây.
Trong khi các nguồn bổ sung từ kho dự trữ chiến lược và các nguồn cung tạm thời dần cạn kiệt, thị trường sẽ ngày càng phụ thuộc vào khả năng khôi phục dòng chảy dầu từ Trung Đông – yếu tố hiện vẫn tiềm ẩn nhiều bất định.
Kịch bản nào cho thị trường?
Theo giới phân tích cho rằng, thị trường hiện vẫn đang đặt cược vào các kịch bản tích cực, như xung đột sớm hạ nhiệt hoặc các biện pháp quân sự giúp khôi phục hoạt động vận chuyển qua eo biển Hormuz.
Tuy nhiên, nếu những kỳ vọng này không trở thành hiện thực, giá năng lượng có thể tăng đột biến, kéo theo một làn sóng lạm phát mới và làm gia tăng nguy cơ suy thoái kinh tế toàn cầu.
Trong khi đó, mỗi ngày eo biển Hormuz tiếp tục bị gián đoạn đều khiến áp lực trên thị trường gia tăng, đồng thời thu hẹp dần “cửa sổ” để ngăn chặn một cuộc khủng hoảng toàn diện.
Các chuyên gia cũng cho rằng, vài tuần tới sẽ then chốt với triển vọng kinh tế toàn cầu năm 2026. Khôi phục dòng chảy năng lượng sẽ giúp ổn định giá dầu, kiểm soát lạm phát và duy trì tăng trưởng. Ngược lại, nếu gián đoạn kéo dài, thế giới có thể bước vào chu kỳ bất ổn mới, với năng lượng là “điểm nghẽn” lớn nhất.
