Chợ giá – Trong khi Mỹ và phương Tây đang cạnh tranh quyết liệt trong cuộc đua trí tuệ nhân tạo (AI) ở góc độ sáng tạo nội dung, thì mô hình ngôn ngữ và siêu trí tuệ tổng quát, Trung Quốc lại âm thầm định hình một tầm nhìn hoàn toàn khác về AI – một tầm nhìn đang tạo sức ảnh hưởng mạnh mẽ tới các quốc gia đang phát triển ở châu Á, châu Phi và Mỹ Latinh.
Trái ngược với quan điểm phổ biến tại Washington hay Thung lũng Silicon – nơi AI được xem là “bộ não tự chủ” thiết kế để viết văn bản, sáng tạo hình ảnh hoặc tự động hóa trí tuệ, Bắc Kinh lại coi AI như một hệ thần kinh kỹ thuật số kết nối trực tiếp với kinh tế thực (nông nghiệp, giao thông, năng lượng, chuỗi cung ứng).
DeepSeek gây tiếng vang, nhưng thế giới đang phát triển quan tâm điều gì?
Hiện, sự chú ý gần đây của cộng đồng AI quốc tế đều tập trung vào DeepSeek-Toán V2 – mô hình AI mã nguồn mở đầu tiên đạt thành tích tương đương huy chương vàng Olympic Toán Quốc tế. Đây là cột mốc cho thấy năng lực AI Trung Quốc đang tiến rất gần với các mô hình cao cấp phương Tây, đặc biệt là về lập luận logic.
Tuy nhiên, theo đánh giá của nhiều viện nghiên cứu công nghệ tại ASEAN và châu Phi cho biết, những thành tựu như DeepSeek-V2 “dù đáng nể nhưng không phải điều quan trọng nhất”.
Trong khi California quan tâm đến điểm số bài kiểm tra AI, thì Jakarta, Nairobi hay Lima lại đặt câu hỏi khác:
- AI có giúp tối ưu hóa phân bón trong mùa hạn hán kéo dài hay không?
- AI có giúp cân bằng lưới điện vốn thiếu ổn định?
- AI có hỗ trợ dự báo lũ quét, sạt lở đất ở vùng núi không?
- AI có cải thiện hệ thống y tế và phân bổ thuốc men ở nông thôn?
Chính khả năng ứng dụng trực tiếp vào kinh tế thực mới khiến AI Trung Quốc trở nên hấp dẫn.
AI Trung Quốc phù hợp với triết lý công nghệ của các nước đang phát triển
Một trong những sai lầm phổ biến của nhiều nhà quan sát phương Tây là cho rằng, các quốc gia đang phát triển lựa chọn công nghệ AI của Trung Quốc chỉ vì chi phí thấp, tiêu chuẩn dữ liệu bớt khắt khe hoặc yêu cầu giấy phép – bản quyền đơn giản hơn. Tuy nhiên, nhiều học giả công nghệ lại nhận định cách nhìn này “quá đơn giản và mang tính định kiến”.
Theo họ, lý do sâu xa bắt nguồn từ sự tương đồng trong triết lý phát triển. Nhiều quốc gia đang phát triển lựa chọn cách tiếp cận “thực dụng vật chất” giống Trung Quốc, ưu tiên những công nghệ mang lại tác động hữu hình thay vì theo đuổi các mô hình siêu trí tuệ vẫn còn khá xa rời đời sống thực tế.
Được biết, Bắc Kinh từ lâu vận dụng triết lý cổ điển “Đạo – Khí hợp nhất”. Trong đó, “Đạo” tượng trưng cho nguyên tắc, tư duy và logic, còn “Khí” là công cụ, thiết bị và hạ tầng. Theo triết lý này, công nghệ phải vừa có định hướng tư tưởng, vừa trở thành công cụ thực tiễn để cải thiện đời sống và nâng cao năng lực sản xuất.
Hai triết lý AI đối nghịch
Triết lý đó đã hình thành một mô hình phát triển AI hoàn toàn khác với phương Tây.
Phương Tây – AI là bộ não sáng tạo
Theo cách tiếp cận của nhiều nước phương Tây, AI được xem như một “bộ não sáng tạo” với trọng tâm đặt vào khả năng sinh văn bản, hình ảnh và phát triển các mô hình có thể đọc – hiểu – viết.
Được biết, mục tiêu dài hạn của hướng đi này là tiến tới xây dựng những hệ thống siêu trí tuệ tổng quát có khả năng sáng tạo nội dung ở mức độ cao.
Trung Quốc – AI là hạ tầng quan hệ
Trung Quốc tiếp cận AI như một dạng “hạ tầng quan hệ”, tập trung vào khả năng kết nối các hệ thống vật lý như robot, cảm biến hay lưới điện. Công nghệ này được triển khai để hỗ trợ quản lý giao thông, logistics và nông nghiệp, hướng tới mục tiêu nâng cao hiệu quả vận hành và mở rộng ứng dụng ở quy mô lớn.
Chính cách tiếp cận này đang được nhiều quốc gia đang phát triển đón nhận, bởi nó phù hợp với những nhu cầu cấp thiết như nâng cao năng suất, cải thiện hạ tầng và giảm chi phí vận hành, thay vì ưu tiên tạo ra các video hay đoạn văn bản sinh động.
Tại sao các nước đang phát triển chọn AI Trung Quốc?
Theo khảo sát của nhiều tổ chức nghiên cứu thị trường như IDC và GSMA, có 6 lý do chính khiến các nước đang phát triển lựa chọn AI Trung Quốc:
Chi phí vận hành thấp
Trung Quốc cung cấp giải pháp trọn gói từ phần cứng đến phần mềm, phù hợp với ngân sách hạn chế.
Tập trung vào ngành thiết yếu
AI Trung Quốc hiện được nhiều quốc gia đánh giá cao nhờ khả năng tập trung vào các ngành thiết yếu của nền kinh tế. Các giải pháp công nghệ của nước này thể hiện rõ ưu thế trong những lĩnh vực như nông nghiệp thông minh, quản lý thủy lợi, tối ưu hóa năng lượng và hệ thống giao thông đô thị – những mảng đóng vai trò quan trọng đối với tăng trưởng và phát triển bền vững của các nước đang phát triển.
Đáp ứng nhanh nhu cầu triển khai thực tế
Trung Quốc được biết đến với tốc độ triển khai và xây dựng hạ tầng công nghệ thuộc hàng nhanh nhất thế giới, giúp các quốc gia đối tác rút ngắn đáng kể thời gian từ thử nghiệm đến vận hành thực tế.
Ít rào cản về ngôn ngữ và địa phương hóa
Nhiều doanh nghiệp công nghệ Trung Quốc chủ động tùy chỉnh mô hình theo từng quốc gia nhằm bảo đảm khả năng vận hành phù hợp với bối cảnh sở tại.
Triết lý phát triển tương đồng
Trung Quốc ưu tiên tính hữu dụng và hiệu quả sản xuất, thay vì đặt nặng yếu tố học thuật hay các mô hình siêu trí tuệ mang tính lý thuyết.
Chuyển giao công nghệ dễ dàng hơn
Nhiều nước coi đây là cơ hội nâng cao năng lực công nghiệp trong nước.
AI Trung Quốc đã hiện diện ngày càng sâu trong kinh tế các nước đang phát triển
AI Trung Quốc đang hiện diện ngày càng sâu trong nhiều nền kinh tế đang phát triển, với loạt dự án trải rộng từ Đông Nam Á tới châu Phi và Trung Đông:
- Indonesia: Dùng AI Trung Quốc để tối ưu hóa hệ thống phân phối điện và giám sát núi lửa.
- Brazil: Đang thử nghiệm robot nông nghiệp giá rẻ nhập khẩu từ Trung Quốc.
- Kenya: Hợp tác phát triển hệ thống nhận diện vật nuôi và dự báo dịch bệnh gia súc bằng AI.
- Saudi Arabia: Sử dụng cảm biến AI do Trung Quốc sản xuất trong các dự án thành phố thông minh.
Và sự mở rộng nhanh chóng này đang biến AI thành một trong những đòn bẩy chiến lược trong chính sách đối ngoại công nghệ của Bắc Kinh, bổ trợ cho Sáng kiến Vành đai – Con đường (BRI) và chương trình “Con đường Tơ lụa Kỹ thuật số”.
