Chi phí năng lượng và lãi suất tăng vọt do chiến sự Mỹ – Iran đã khiến mỗi hộ gia đình Mỹ phải trả thêm khoảng 1.760 USD tính đến ngày 18/9, theo phân tích của Moody’s Analytics, trong đó hơn một nửa đến từ giá xăng dầu leo thang.
Diễn biến này tạo thành cú đấm bồi hai mặt lên túi tiền người dân Mỹ: một bên là hoá đơn xăng dầu phình to mỗi lần đổ đầy bình, bên còn lại là chi phí vay mua nhà, mua xe leo thang theo lãi suất trái phiếu. Cả hai cùng lúc siết vào ngân sách hộ gia đình vốn đã eo hẹp sau nhiều năm lạm phát cao.
Giá dầu thô đã tăng tốc trở lại trong vài tuần qua khi giao tranh giữa Mỹ và Iran bùng lên mạnh hơn, kéo giá bán lẻ xăng dầu tại các trạm bơm đi lên theo. Cùng lúc đó, lãi suất trái phiếu kho bạc Mỹ kỳ hạn 10 năm tuần này vọt lên mức cao nhất trong 19 năm, đe doạ đẩy chi phí vay mua nhà và mua xe lên cao hơn nữa.
“Người tiêu dùng đang chịu áp lực tài chính rất lớn”, kinh tế trưởng Moody’s Analytics Mark Zandi nói.
Theo phân tích của Moody’s Analytics tính đến ngày 18/9, tổng hoá đơn phát sinh với mỗi hộ gia đình Mỹ kể từ khi xung đột Mỹ – Iran nổ ra vào khoảng 1.760 USD. Đây là con số cộng dồn từ ba nhóm chi phí: năng lượng, lãi suất và chi tiêu quân sự.
Ông Zandi cho biết 930 USD, tức hơn một nửa tổng hoá đơn, đến từ chi phí năng lượng tăng cao, bao gồm áp lực giá từ xăng, dầu diesel và nhiên liệu máy bay. Tính luỹ kế, Moody’s ước tính người tiêu dùng Mỹ đã chi thêm hơn 121 tỷ USD cho năng lượng kể từ khi chiến sự bắt đầu.
Phần còn lại gồm 425 USD đến từ lãi suất tăng cao kể từ khi chiến sự nổ ra, và 405 USD từ chi tiêu quân sự gia tăng. Theo ông Zandi, khoản chi quân sự này rốt cuộc vẫn do người dân gánh, thông qua nợ công phình to hoặc thuế tăng trong tương lai.
Giá dầu thô Mỹ vượt 102 USD một thùng trong phiên thứ năm, mức đóng cửa cao nhất kể từ giữa tháng 5. Đà tăng này diễn ra bất chấp trấn an của Bộ trưởng Năng lượng Mỹ Chris Wright với CNBC rằng việc đóng cửa một đường ống dẫn dầu của Arab Saudi chỉ kéo dài vài ngày.
Giá xăng bình quân tại Mỹ vượt 4,32 USD một gallon trong phiên thứ Ba, tăng 6% so với tháng trước và 36% so với cùng kỳ năm ngoái, theo AAA. Người dân đi lại dịp lễ Lao động đầu tháng này phải trả mức giá xăng cao kỷ lục cho một kỳ nghỉ lễ.
Giá dầu diesel những ngày gần đây lập đỉnh lịch sử, vượt 6 USD một gallon và cao hơn khoảng 70% so với cùng kỳ năm ngoái, theo AAA. Giới kinh tế học cảnh báo các doanh nghiệp vận tải, vốn dùng diesel để chở hàng hoá và thực phẩm, có thể chuyển phần chi phí tăng thêm này sang người tiêu dùng.
Hơn 29% người được hỏi trong khảo sát tâm lý tiêu dùng của Đại học Michigan nhắc đến giá xăng khi trả lời trong tháng 9, tăng mạnh so với mức khoảng 12% và 6% ghi nhận cùng kỳ năm 2024 và 2025.
Deloitte ước tính cứ mỗi 20% giá dầu thô tăng thêm sẽ kéo lạm phát tăng khoảng 0,3 điểm phần trăm. Con số này chưa tính đến tác động lan toả sang giá vé máy bay hay thực phẩm, những khoản có thể khiến mức tăng giá chung còn cao hơn, hãng tư vấn này cho biết trong báo cáo hồi tháng 5.
Giá vé máy bay là một trong những nhóm hàng tăng nhanh nhất trong chỉ số giá tiêu dùng (CPI) của Cục Thống kê Lao động Mỹ kể từ khi chiến sự nổ ra. Giá vé tháng 8 tăng hơn 23% so với cùng kỳ năm trước, theo dữ liệu CPI công bố tuần trước.
Diễn biến giá dầu thế giới cũng là một trong các yếu tố đầu vào để tính giá cơ sở xăng dầu trong nước, do liên bộ Công Thương – Tài chính điều hành theo chu kỳ. Vì vậy, đà tăng của dầu thô và diesel tại Mỹ được giới phân tích trong nước theo dõi sát như một tín hiệu sớm cho các kỳ điều chỉnh giá xăng dầu tiếp theo.
Lãi suất trái phiếu kho bạc Mỹ kỳ hạn 10 năm leo lên mức cao nhất kể từ năm 2007 trong phiên thứ Ba, cao hơn khoảng 1 điểm phần trăm so với cùng kỳ năm ngoái. Đây là loại lãi suất tham chiếu cho các khoản vay tiêu dùng và huy động vốn doanh nghiệp.
Đà tăng lợi suất chủ yếu xuất phát từ lo ngại của giới đầu tư trái phiếu về tác động của chiến sự lên lạm phát, cùng khả năng Chính phủ Mỹ trang trải khối nợ công ngày càng phình to. Lãi suất cao hơn có thể dội gáo nước lạnh vào khả năng và niềm tin mua sắm các món hàng giá trị lớn của người tiêu dùng.
Khảo sát của Đại học Michigan cho thấy 44% người được hỏi hồi tháng 7 dự báo chi phí vay sẽ tăng trong năm tới, cao hơn 10 điểm phần trăm so với một năm trước đó. Nhiều người cũng cho rằng đây không phải thời điểm tốt để mua ôtô, với tỷ lệ nêu lý do lãi suất cao và điều kiện tín dụng thắt chặt ngày càng tăng.
Nếu Mỹ và Iran tìm được lối thoát ngoại giao hoặc giao tranh hạ nhiệt, phần bù rủi ro địa chính trị trong giá dầu và diesel có thể dần thu hẹp, giúp hoá đơn năng lượng của các hộ gia đình Mỹ bớt phình to và giảm áp lực lên lạm phát chung.
Ngược lại, nếu xung đột leo thang hoặc nguồn cung dầu từ Trung Đông tiếp tục bị gián đoạn như vụ đóng cửa đường ống tại Arab Saudi, giá dầu và diesel nhiều khả năng neo cao lâu hơn dự kiến. Khi đó, lợi suất trái phiếu khó hạ nhiệt do lo ngại lạm phát dai dẳng, khiến chi phí vay mua nhà, mua xe của người Mỹ tiếp tục bị siết chặt.
Hoài Nam (theo CNBC)
Nguồn tin quốc tế tham khảo: CNBC – Economy
