Chợ giá – Giá các mặt hàng nông sản trên thị trường thế giới đang leo lên mức cao nhất kể từ cuối năm 2023, trong khi xung đột địa chính trị kéo dài và điều kiện thời tiết ngày càng khắc nghiệt. Diễn biến này được cảnh báo có thể làm gia tăng áp lực lạm phát lương thực trên phạm vi toàn cầu trong thời gian tới.
Xung đột và năng lượng đẩy chi phí sản xuất tăng cao
Chỉ số Bloomberg Agriculture Spot Index (theo dõi 10 mặt hàng nông sản được giao dịch nhiều nhất thế giới) đã tăng tháng thứ ba liên tiếp và chạm mức cao nhất trong gần hai năm, đánh dấu sự đảo chiều rõ rệt so với giai đoạn trước khi nguồn cung dồi dào và mùa vụ thuận lợi giúp giá duy trì ở mức thấp.
Được biết, đà tăng này chủ yếu xuất phát từ tác động dây chuyền của xung đột tại Trung Đông, đặc biệt liên quan đến khu vực Eo biển Hormuz (tuyến vận tải năng lượng trọng yếu của toàn cầu). Sự gián đoạn tại đây đã đẩy giá dầu thô đi lên, kéo theo chi phí phân bón và vận tải leo thang, trong khi đây đều là những yếu tố đầu vào thiết yếu của sản xuất nông nghiệp.
Theo ông Kang Wei Cheang – chuyên gia môi giới nông sản tại StoneX (Singapore) nhận định, xung đột đã làm thay đổi đáng kể cán cân cung – cầu toàn cầu, đặc biệt thông qua các kênh năng lượng, phân bón và logistics.
Giá lúa mì, ngô tăng mạnh do áp lực kép
Các loại ngũ cốc chủ lực như lúa mì và ngô đang chịu tác động rõ rệt nhất từ làn sóng tăng giá. Trên Sở Giao dịch Hàng hóa Chicago, giá lúa mì kỳ hạn đã tăng khoảng 12% kể từ cuối tháng 2, lên mức cao nhất trong gần hai năm. Trong khi đó, giá ngô cũng tăng khoảng 6% trong vòng hai tháng, chạm đỉnh cao nhất trong một năm.
Áp lực nguồn cung ngày càng gia tăng khi tình trạng hạn hán kéo dài tại khu vực Đại Bình nguyên của Mỹ, cùng với dự báo thời tiết bất lợi tại các quốc gia sản xuất lớn như Úc và Nga. Trong khi chi phí đầu vào leo thang, nhiều nông dân buộc phải cắt giảm diện tích gieo trồng.
Tại châu Âu, xu hướng tăng giá cũng diễn ra rõ nét khi giá ngô giao dịch tại Paris vọt lên mức cao nhất trong 14 tháng, trong khi nông dân Pháp thu hẹp sản xuất do chi phí nhiên liệu và phân bón tăng mạnh.
Rủi ro thời tiết đe dọa nguồn cung nông sản toàn cầu
Bên cạnh yếu tố địa chính trị, thời tiết đang nổi lên như rủi ro lớn thứ hai đối với thị trường nông sản. Các chuyên gia cảnh báo hiện tượng El Niño có thể quay trở lại vào cuối năm nay, đe dọa nghiêm trọng đến các loại cây trồng chủ lực như đậu nành, ngô và dầu cọ.
Những biến động như nhiệt độ cao hoặc lượng mưa bất thường trong các giai đoạn sinh trưởng quan trọng có thể khiến sản lượng sụt giảm nhanh chóng, qua đó làm thắt chặt nguồn cung trên phạm vi toàn cầu.
Không chỉ dừng lại ở nhóm ngũ cốc, thị trường dầu thực vật cũng ghi nhận mức tăng đáng kể. Được biết, giá dầu đậu nành tại Chicago đã tăng khoảng 50% từ đầu năm, lên mức cao nhất kể từ năm 2022, trong khi nhu cầu nhiên liệu sinh học gia tăng.
Trong khi đó, giá dầu cọ cũng tăng hơn 13% khi các quốc gia sản xuất lớn như Indonesia, Malaysia và Thái Lan đẩy mạnh sử dụng cho sản xuất năng lượng.
Thực phẩm thiết yếu đứng trước làn sóng tăng giá mới
Ông Oscar Tjakra – chuyên gia phân tích cấp cao tại Rabobank, cảnh báo xung đột có thể khiến lạm phát lương thực tăng thêm vài điểm phần trăm trong vòng 6 đến 18 tháng tới nếu kéo dài.
Theo ông, tác động từ giá năng lượng, phân bón và vận chuyển thường có độ trễ nhưng phạm vi ảnh hưởng rất rộng, khiến người tiêu dùng toàn cầu dần phải đối mặt với chi phí thực phẩm leo thang, đặc biệt ở các mặt hàng thiết yếu như bánh mì, mì ống và dầu ăn.
Không chỉ dừng lại ở nhóm lương thực cơ bản, giá nhiều loại hàng hóa nông nghiệp khác như cà phê, bông và đường cũng đang chịu áp lực tăng do chi phí vận chuyển và nhiên liệu đi lên.
Đáng chú ý, thị trường bông cũng ghi nhận sự quan tâm trở lại từ các quỹ đầu cơ khi giá dầu tăng làm các loại sợi tổng hợp như polyester trở nên đắt đỏ hơn, qua đó nâng cao sức cạnh tranh của sợi tự nhiên.
Giá cao có thể duy trì dài hạn
Theo các chuyên gia nhận định, ngay cả khi nguồn cung hiện tại chưa rơi vào tình trạng thiếu hụt nghiêm trọng, việc chi phí sản xuất và logistics liên tục leo thang đang dần thiết lập một “mặt bằng giá mới” cho thị trường nông sản.
Trong khi xung đột vẫn chưa có dấu hiệu hạ nhiệt, cùng với rủi ro thời tiết ngày càng gia tăng, giá lương thực được dự báo sẽ tiếp tục duy trì ở mức cao trong thời gian tới, qua đó đặt ra thách thức đáng kể đối với an ninh lương thực cũng như sự ổn định của kinh tế toàn cầu.
