Chợ giá – Giá dầu diesel, nhiên liệu máy bay cùng hàng loạt sản phẩm lọc dầu đồng loạt tăng vọt trong phiên giao dịch đầu tuần, khi xung đột tại Trung Đông leo thang khiến hoạt động vận chuyển qua eo biển Hormuz gần như tê liệt. Điều này làm gia tăng mạnh mẽ lo ngại về nguy cơ gián đoạn nguồn cung năng lượng trên phạm vi toàn cầu.
Diesel tăng mạnh hơn dầu thô
Theo ghi nhận trên sàn Intercontinental Exchange (ICE), giá dầu diesel (gasoil) kỳ hạn đã bật tăng mạnh ngay khi mở cửa phiên giao dịch ngày 2/3, có thời điểm vọt tới 17% và chạm mức cao nhất trong vòng hai năm, trước khi hạ nhiệt nhẹ. Đà tăng này thậm chí vượt xa mức tăng khoảng 13% của dầu Brent trong cùng thời điểm.
Không chỉ riêng dầu diesel, giá nhiên liệu máy bay, dầu nhiên liệu cùng nhiều sản phẩm hóa dầu khác cũng đồng loạt đi lên mạnh mẽ, cho thấy tâm lý lo ngại đang lan rộng trên thị trường năng lượng quốc tế.
Theo đánh giá của các chuyên gia, việc nhóm sản phẩm lọc dầu tăng giá nhanh hơn dầu thô phản ánh mối quan ngại lớn của thị trường về nguy cơ thiếu hụt nguồn cung thành phẩm, thay vì chỉ dừng lại ở lo lắng đối với nguồn cung dầu thô đầu vào.
Eo biển Hormuz gần như tê liệt
Tình hình căng thẳng khu vực bùng phát sau các cuộc không kích của Mỹ và Israel nhằm vào Iran, kéo theo những đòn đáp trả từ Tehran. Trả lời phỏng vấn The New York Times, Tổng thống Trump cho biết, chiến dịch quân sự có thể kéo dài “bốn hoặc năm tuần”, qua đó làm gia tăng đáng kể rủi ro địa chính trị tại khu vực Trung Đông.
Trong khi đó, các hoạt động vận chuyển dầu bằng tàu qua eo biển Hormuz – một trong những tuyến hàng hải chiến lược bậc nhất thế giới, gần như bị đình trệ. Đây được xem là tuyến trung chuyển năng lượng then chốt nối Vịnh Ba Tư với thị trường toàn cầu, giữ vai trò đặc biệt quan trọng trong chuỗi cung ứng dầu mỏ quốc tế.
Theo dữ liệu từ công ty phân tích vận tải biển Kpler cho thấy, có khoảng 10% nguồn cung dầu diesel và 20% nhiên liệu máy bay toàn cầu được vận chuyển qua eo biển Hormuz. Điều này đồng nghĩa với việc bất kỳ sự gián đoạn nào tại khu vực này đều có thể lập tức tạo ra tác động dây chuyền lên giá năng lượng thế giới.
Không chỉ là các nhà xuất khẩu dầu thô lớn, Ả Rập Xê Út, UAE và Kuwait còn sở hữu những tổ hợp lọc hóa dầu hiện đại, cung cấp khối lượng đáng kể dầu diesel, nhiên liệu máy bay và sản phẩm hóa dầu cho thị trường quốc tế. Trong khi đó, Iran được xem là một trong những nhà cung cấp dầu nhiên liệu lớn nhất thế giới, khiến khu vực này càng trở nên nhạy cảm trước các biến động địa chính trị.
Thị trường năng lượng chao đảo, chênh lệch giá tăng vọt
Một diễn biến đáng chú ý khác là cấu trúc giá nhiên liệu máy bay đã rơi sâu hơn vào trạng thái nghịch đảo (backwardation), tức giá giao ngay cao hơn giá giao sau. Được biết, mức chênh lệch gần như tăng gấp đôi, từ 1,57 USD/thùng vào cuối tuần trước lên khoảng 3 USD/thùng sau các cuộc tấn công, phản ánh áp lực nguồn cung ngắn hạn ngày càng rõ nét.
Tình trạng tương tự cũng xuất hiện trên thị trường dầu nhiên liệu. Iran hiện đang là một trong những nhà xuất khẩu lớn dầu nhiên liệu hàm lượng lưu huỳnh cao (HSFO), trong khi nhà máy lọc dầu Al-Zour của Kuwait giữ vai trò quan trọng trong việc cung cấp dầu nhiên liệu lưu huỳnh rất thấp (VLSFO) cho ngành vận tải biển toàn cầu. Điều này khiến thị trường đặc biệt nhạy cảm trước các biến động liên quan đến khu vực.
Không dừng lại ở đó, giá khí dầu mỏ hóa lỏng (LPG), methanol và bitum cũng đồng loạt tăng mạnh, cho thấy áp lực đang lan rộng sang nhiều phân khúc khác trong chuỗi cung ứng năng lượng và hóa chất.
Xuất khẩu qua Hormuz đạt 3,5 triệu thùng/ngày
Theo báo cáo của Goldman Sachs Group, xuất khẩu các sản phẩm lọc dầu qua eo biển Hormuz đạt trung bình 3,5 triệu thùng/ngày trong năm ngoái, cho thấy mức độ phụ thuộc rất lớn của thị trường toàn cầu vào tuyến vận tải mang tính chiến lược này.
Dù vậy, đến nay vẫn chưa có báo cáo chính thức nào ghi nhận thiệt hại nghiêm trọng tại các nhà máy lọc dầu lớn ở Trung Đông. Điều này đồng nghĩa với việc rủi ro hiện tại chủ yếu tập trung ở khâu vận chuyển và vấn đề an ninh hàng hải, thay vì xuất phát từ năng lực sản xuất của khu vực.
Các chuyên gia cũng cảnh báo, nếu căng thẳng tiếp tục kéo dài, đà tăng của giá nhiên liệu có thể đẩy chi phí vận tải, hàng không và logistics leo thang, qua đó tạo áp lực lạm phát lên nhiều nền kinh tế, đặc biệt là các quốc gia nhập khẩu năng lượng ròng.
