Chợ giá – Trong những tuần gần đây, thị trường khoáng sản đất hiếm toàn cầu đã ghi nhận làn sóng tăng giá chưa từng có, khi nhiều nguyên tố quan trọng đạt mức cao kỷ lục. Được biết, nguyên nhân chủ yếu đến từ nhu cầu ngày càng gia tăng của ngành công nghiệp quốc phòng, xe điện, thiết bị y tế, cùng với việc Trung Quốc (quốc gia chi phối phần lớn nguồn cung đất hiếm thế giới) áp đặt các biện pháp hạn chế xuất khẩu sang Nhật Bản.
Theo dữ liệu từ công ty nghiên cứu Argus Media (Anh), tại thị trường châu Âu, giá dysprosium đã vọt lên 960 USD/kg, trong khi terbium (một nguyên tố đặc biệt quan trọng trong sản xuất nam châm hiệu suất cao cho xe điện) được giao dịch ở mức khoảng 4.000 USD/kg. Đáng chú ý, trong hai tuần liên tiếp, cả dysprosium và terbium đều thiết lập mức giá cao nhất kể từ khi dữ liệu được ghi nhận vào năm 2015.
Không dừng lại ở đó, yttrium (vật liệu có tính siêu dẫn, được sử dụng trong thiết bị y tế, công nghệ chiếu sáng LED và điện tử cao cấp) cũng tăng mạnh, từ mức 260 USD/kg vào cuối tháng 12 lên khoảng 425 USD/kg trong tuần qua. Kim loại gallium, vốn đóng vai trò then chốt trong sản xuất radar, đầu dò tên lửa và nhiều hệ thống quốc phòng hiện đại, đang giao dịch quanh ngưỡng 1.600 USD/kg.
Theo giới phân tích nhận định, làn sóng tăng giá này diễn ra trong khi tình hình căng thẳng địa chính trị tại châu Á – Thái Bình Dương tiếp tục leo thang. Vào hồi đầu tháng 1, chính phủ Trung Quốc đã tuyên bố siết chặt kiểm soát xuất khẩu đối với các mặt hàng lưỡng dụng (vừa có mục đích dân sự, vừa có khả năng sử dụng trong quân sự) sang Nhật Bản. Động thái này được cho là nhằm đáp trả những phát biểu của Thủ tướng Nhật Bản – Sanae Takaichi hồi tháng 11 năm ngoái liên quan đến nguy cơ xảy ra khủng hoảng tại eo biển Đài Loan.
Hiện nay, Trung Quốc vẫn đang là quốc gia sản xuất và tinh luyện phần lớn các nguyên tố đất hiếm trên thế giới, nắm giữ vai trò then chốt trong chuỗi cung ứng toàn cầu. Trước đó, sau các cuộc đàm phán thương mại với Mỹ, Bắc Kinh từng trì hoãn kế hoạch áp đặt các hạn chế xuất khẩu đất hiếm vào mùa thu năm ngoái, khiến giá cả thị trường phần nào ổn định trở lại vào cuối năm 2025. Tuy nhiên, những biện pháp kiểm soát mới đối với Nhật Bản đã nhanh chóng đảo ngược xu hướng này.
Theo một nguồn tin từ công ty thương mại chuyên ngành đất hiếm cho biết: “Một số doanh nghiệp dường như đang gấp rút tích trữ và đảm bảo nguồn cung, do lo ngại các hạn chế xuất khẩu sẽ tiếp tục được mở rộng”.
Bên cạnh các yếu tố địa chính trị, sự gia tăng mạnh mẽ chi tiêu quốc phòng trên phạm vi toàn cầu cũng đang tạo áp lực lớn lên thị trường. Theo bà Maeve Flaherty – phóng viên chuyên theo dõi lĩnh vực đất hiếm của Argus Media, nhu cầu đối với yttrium và nhiều nguyên tố khác đang đặc biệt cao trong ngành quốc phòng và điện tử, trong khi nguồn cung lại hạn chế, khiến giá khó có thể hạ nhiệt trong ngắn hạn.
Chia sẻ với giới truyền thông, ông Yoshikiyo Shimamine – chuyên gia cao cấp tại Viện Nghiên cứu Dai-ichi Life (Nhật Bản), nhận định: “Giá các loại đất hiếm nhiều khả năng sẽ tiếp tục biến động mạnh và duy trì ở mức cao trong thời gian tới, đặc biệt nếu căng thẳng thương mại và địa chính trị không sớm được tháo gỡ”.
Điều này hiện đang đặt ra thách thức lớn đối với các nền kinh tế phụ thuộc nhiều vào đất hiếm, đồng thời cũng thúc đẩy các quốc gia tăng tốc tìm kiếm nguồn cung thay thế, đẩy mạnh tái chế và đầu tư vào công nghệ khai thác mới nhằm giảm sự lệ thuộc vào một thị trường duy nhất.
