Chợ giá – Thời gian gần đây, giao lưu nhân dân giữa Trung Quốc và Nhật Bản đang ghi nhận sự sụt giảm mạnh chưa từng thấy. Khi mà hàng loạt chuyến bay từ Trung Quốc đến Nhật Bản bất ngờ bị hủy trong bối cảnh căng thẳng địa chính trị leo thang và tâm lý lo ngại trong dư luận Trung Quốc gia tăng.
Hơn 12% chuyến bay bị hủy, nhiều đường bay gần như tê liệt
Theo Hệ thống Phân tích Dữ liệu Hàng không Dân dụng Trung Quốc cho biết, tính đến ngày 24/11, có khoảng 12% chuyến bay dự kiến giữa hai nước trong giai đoạn 24/11 – 18/1 đã bị hủy, một mức cao bất thường đối với tuyến bay vốn luôn nhộn nhịp.
Đáng chú ý, nhiều tuyến có tỷ lệ hủy vượt hơn 50%, bao gồm các đường bay từ Thượng Hải, Quảng Châu và Thành Đô đi Tokyo, Osaka. Và toàn bộ 12 tuyến bay chính từ các thành phố lớn của Trung Quốc đại lục đến Nhật Bản đều ghi nhận tình trạng cắt giảm mạnh do nhu cầu lao dốc.
Từ trước đến nay, du khách Trung Quốc là nhóm khách quốc tế lớn nhất tại Nhật Bản, đóng góp gần 590 tỷ yên (tương đương 3,77 tỷ USD) cho chi tiêu du lịch chỉ trong quý III/2024. vì vậy, việc lượng khách sụt giảm đột ngột khiến nhiều doanh nghiệp lữ hành Nhật Bản rơi vào khó khăn do mùa Đông vốn là giai đoạn cao điểm du lịch suối nước nóng.
Khuyến cáo du lịch từ Bắc Kinh làm dấy lên làn sóng lo ngại
Đầu tháng 11, Bộ Ngoại giao Trung Quốc đã đưa ra khuyến cáo du lịch khuyến nghị công dân “thận trọng khi đến Nhật Bản”, sau khi tân Thủ tướng Nhật Bản – Sanae Takaichi phát biểu rằng, Tokyo “không loại trừ khả năng can thiệp quân sự” nếu xảy ra xung đột tại eo biển Đài Loan.
Phát ngôn này đã ngay lập tức gây phản ứng mạnh trong dư luận Trung Quốc. Vốn dĩ Nhật Bản là điểm đến yêu thích của nhiều người dân Trung Quốc, đặc biệt trong mùa Đông – mùa của các thị trấn onsen và lễ hội cuối năm. Tuy nhiên, không ít người dân đã thay đổi kế hoạch du lịch.
Phát biểu về Đài Loan – “lằn ranh đỏ” trong quan hệ song phương
Theo giới phân tích cho rằng, vấn đề không chỉ nằm ở khuyến cáo du lịch, mà còn liên quan đến yếu tố mang tính biểu tượng và lịch sử.
Khi Thủ tướng Takaichi gợi ý rằng một cuộc khủng hoảng tại Đài Loan có thể tạo ra “tình huống đe dọa sự sống còn” đối với Nhật Bản (điều cho phép Tokyo mở rộng phạm vi sử dụng lực lượng phòng vệ), thì bà đã chạm vào điểm nhạy cảm nhất trong quan hệ Trung – Nhật.
Trong thời kỳ Nhật Bản cai trị Đài Loan (1895 – 1945), ước tính hơn 600.000 dân thường và binh lính Đài Loan đã thiệt mạng dưới ách thực dân. Chính vì vậy, dư luận Trung Quốc cho rằng Tokyo không có “tính chính danh đạo đức” để can dự vào tương lai của Đài Loan.
Trong cuộc điện đàm gần đây giữa Chủ tịch Trung Quốc – Tập Cận Bình và Tổng thống Mỹ – Donald Trump, Bắc Kinh đã nhấn mạnh rằng, vấn đề Đài Loan là “cốt lõi của các lợi ích cốt lõi” và là một phần không thể tách rời của trật tự quốc tế hậu Thế chiến II. Ngay sau đó, Thủ tướng Nhật và ông Trump cũng có cuộc trao đổi riêng, song Tokyo không tiết lộ liệu vấn đề Đài Loan có được đề cập hay không.
Tâm lý xã hội Nhật Bản và sự khác biệt văn hóa
Một góc nhìn khác được nhắc đến trong giới học thuật liên quan đến sự thay đổi trong nhận thức của người Nhật. Nhiều nhà nghiên cứu đã dẫn lại khái niệm “văn hóa xấu hổ” của Ruth Benedict trong tác phẩm “Hoa cúc và thanh kiếm”, trong đó cho rằng hành vi của người Nhật chịu ảnh hưởng mạnh từ các chuẩn mực xã hội.
Một số học giả cũng nhận định rằng, áp lực chính trị và xã hội trong nước có thể thúc đẩy các lãnh đạo Nhật Bản đưa ra những phát ngôn cứng rắn hơn về quốc phòng. Điều này vô tình làm gia tăng khoảng cách lòng tin giữa Tokyo và Bắc Kinh, kéo theo phản ứng dây chuyền từ phía công chúng.
Kinh tế Nhật Bản đối mặt thách thức, ngành du lịch chịu tác động trực tiếp
Việc lượng khách Trung Quốc sụt giảm không chỉ đặt ra thách thức về ngoại giao mà còn tác động trực tiếp tới nền kinh tế Nhật Bản. Trước đây, du khách Trung Quốc đóng góp gần 40% tổng chi tiêu du lịch của nước này, tạo nguồn thu lớn cho nhiều ngành dịch vụ. Tuy nhiên, trong tháng 11, nhiều trung tâm mua sắm tại Tokyo và Osaka đã ghi nhận doanh thu giảm từ 20 – 30%, phản ánh rõ sự thiếu hụt nguồn khách chủ lực.
Trước tình hình này, các công ty lữ hành Nhật Bản buộc phải chuyển hướng, nỗ lực thu hút du khách từ Hàn Quốc và khu vực Đông Nam Á nhằm bù đắp phần doanh thu bị giảm sút.
