Chợ giá – Ngành công nghiệp ô tô Nhật Bản đang đối mặt với tình trạng thiếu hụt nhân lực trầm trọng, mở ra cơ hội việc làm chưa từng có cho thợ máy ô tô và kỹ thuật viên bảo dưỡng. Đây được xem là hệ quả trực tiếp từ dân số già và tỷ lệ sinh giảm mạnh, gây áp lực lên lực lượng lao động trẻ trong các ngành kỹ thuật.
Tỷ lệ tuyển dụng vượt xa mức trung bình
Theo dữ liệu mới công bố từ Bộ Y tế, Lao động và Phúc lợi Nhật Bản, trong năm tài chính 2024, tỷ lệ việc làm cần tuyển dụng so với số người tìm việc trong lĩnh vực thợ máy ô tô và kỹ thuật bảo dưỡng đã đạt 5,09, nghĩa là cứ 100 người tìm việc có tới 509 vị trí đang chờ.
Và con số này cao gấp hơn 4 lần mức trung bình toàn quốc (1,14), tăng 0,10 điểm so với năm trước. Đây cũng là mức cao nhất kể từ khi Bộ bắt đầu thu thập dữ liệu vào năm 2020.
Nguyên nhân chủ yếu được cho là lực lượng lao động trẻ giảm nhanh và ngành kỹ thuật ô tô vốn đòi hỏi thời gian đào tạo lâu, kinh nghiệm chuyên môn sâu.
Khủng hoảng nhân lực đẩy nhiều doanh nghiệp tới bờ phá sản
Theo Teikoku Databank Ltd. cho biết, trong năm tài chính 2024, Nhật Bản đã ghi nhận 455 doanh nghiệp dịch vụ ô tô phải đóng cửa, giải thể hoặc phá sản – mức cao nhất từ trước đến nay. Nhiều doanh nghiệp cũng buộc phải trì hoãn giao xe, từ chối đơn hàng mới hoặc cắt giảm quy mô hoạt động do thiếu nhân lực kỹ thuật.
Tình trạng thiếu hụt này không chỉ gây thiệt hại về kinh tế mà còn tiềm ẩn rủi ro về an toàn giao thông. Trước đó, vào năm 2021, một số đại lý Toyota bị phát hiện gian lận quy trình kiểm định xe do thiếu kỹ thuật viên, buộc tập đoàn phải cam kết giảm tải công việc cho nhân viên.
Doanh nghiệp sáng tạo để thu hút nhân lực
Để đối phó với khủng hoảng nhân lực, nhiều doanh nghiệp đã áp dụng các giải pháp sáng tạo. Theo đó, NTP Nagoya Toyopet Corp. – một trong những đại lý lớn ở vùng Chubu, đã triển khai chương trình thưởng nội bộ lên tới 100.000 yên (khoảng 650 USD) cho nhân viên giới thiệu thành công đồng nghiệp mới. Và từ năm tài chính 2022, chương trình này đã giúp công ty tuyển thêm 9 kỹ thuật viên.
Trong khi đó, Nal Net Communications lại áp dụng số hóa quy trình bảo dưỡng tại các xưởng sửa chữa đối tác, giúp giảm khối lượng công việc thủ công, duy trì năng suất ngay cả khi thiếu nhân sự.
Thế hệ trẻ ngày càng “quay lưng” với nghề sửa ô tô
Theo hiệp hội Xúc tiến Dịch vụ Ô tô Nhật Bản (JASPA) cho biết, số người nộp đơn xin cấp giấy phép hành nghề thợ máy ô tô trong năm tài chính 2024 chỉ còn 35.504 người, giảm 51,1% so với mức đỉnh năm 2004.
Chuyên gia Hiroshi Tanaka thuộc Viện Nghiên cứu Lao động Nhật Bản (JILPT), cũng nhận định: “Ngành dịch vụ ô tô đang chịu tác động kép từ dân số già và sự thay đổi trong thị hiếu nghề nghiệp của giới trẻ. Nếu không cải thiện môi trường làm việc và tăng cường tự động hóa, tình trạng thiếu hụt sẽ ngày càng nghiêm trọng.”
Hiện tại, mức lương trung bình của kỹ thuật viên ô tô mới vào nghề chỉ khoảng 3 triệu yên/năm (tương đương 19.500 USD), thấp hơn nhiều so với các ngành kỹ thuật khác như điện tử hay cơ khí chế tạo. Đây được xem là một trong những nguyên nhân khiến giới trẻ không mặn mà với nghề.
Tương lai của ngành ô tô tại Nhật Bản
Theo giới chuyên gia cảnh báo rằng, nếu không có các biện pháp dài hạn để thu hút lao động trẻ, đầu tư vào tự động hóa và nâng cao chất lượng đào tạo, ngành ô tô Nhật Bản sẽ phải đối mặt với nguy cơ gián đoạn dịch vụ, giảm an toàn giao thông và chất lượng bảo dưỡng.
Những doanh nghiệp thành công trong việc thu hút nhân lực và áp dụng công nghệ sẽ trở thành “người chiến thắng” trong lúc cạnh tranh gay gắt, đồng thời tạo cơ hội việc làm chưa từng có cho những thợ máy ô tô có tay nghề cao và đam mê nghề nghiệp.
