CHỢ GIÁ – Tồn kho diesel tại Mỹ, châu Âu và một số trung tâm nhiên liệu ở châu Á đang ở mức thấp, trong khi xung đột tại Trung Đông và Ukraine tiếp tục gây gián đoạn nguồn cung. Các nhà phân tích cũng cảnh báo thị trường nhiên liệu chưng cất có thể còn chịu áp lực trong nhiều tháng tới, dù sản lượng lọc dầu gia tăng và nguồn cung từ Trung Quốc có thể phần nào giúp giảm căng thẳng.
Tồn kho Mỹ xuống mức thấp hiếm thấy
Theo Cơ quan Thông tin Năng lượng Mỹ (EIA), tồn kho nhiên liệu chưng cất của Mỹ, nhóm sản phẩm bao gồm diesel, đạt khoảng 107,9 triệu thùng trong tuần kết thúc ngày 11/9/2026.
Đây là mức thấp nhất từng ghi nhận vào cùng thời điểm trong chuỗi số liệu kéo dài nhiều thập kỷ. Tồn kho nhiên liệu chưng cất cũng thấp hơn khoảng 13% so với mức trung bình 5 năm theo mùa.
Đáng chú ý, lượng tồn kho thấp xuất hiện ngay cả khi các nhà máy lọc dầu Mỹ đang hoạt động ở cường độ cao. Trong tuần kết thúc ngày 11/9, công suất lọc dầu được sử dụng tại Mỹ đạt khoảng 97%. Sản lượng nhiên liệu chưng cất trong 8 tháng đầu năm đạt trung bình khoảng 5,1 triệu thùng/ngày, mức cao nhất kể từ năm 2019.
Điều này cho thấy vấn đề không đơn thuần nằm ở việc các nhà máy lọc dầu Mỹ sản xuất quá ít diesel. Một phần sản lượng đang được đưa ra thị trường quốc tế trong bối cảnh nguồn cung toàn cầu thiếu hụt.
Theo EIA, xuất khẩu ròng nhiên liệu chưng cất của Mỹ duy trì ở mức cao kể từ đầu năm, góp phần khiến lượng tồn kho trong nước giảm. Khi nguồn cung được hút ra thị trường quốc tế trong khi tồn kho nội địa đã ở mức thấp, dư địa để thị trường Mỹ hấp thụ thêm các cú sốc nguồn cung cũng trở nên hạn chế hơn.
Vì sao thị trường diesel lại căng thẳng?
Diesel là một trong những sản phẩm chủ lực của các nhà máy lọc dầu. Dù vậy, việc tăng sản lượng diesel không đơn giản chỉ bằng cách đưa thêm dầu thô vào chế biến.
Các nhà máy phải cân đối giữa diesel, xăng, nhiên liệu máy bay và nhiều sản phẩm khác. Khi một khu vực thiếu nhiên liệu chưng cất, nguồn hàng có thể được điều chuyển từ nơi khác, nhưng quá trình này cần thêm tàu vận chuyển, thời gian và chi phí logistics.
Trong năm nay, các cuộc xung đột tại Trung Đông và Ukraine càng khiến nguồn cung diesel trên thị trường quốc tế trở nên phức tạp.
Tại Nga, các cuộc tấn công bằng UAV của Ukraine đã gây thiệt hại cho một số cơ sở lọc dầu, làm gián đoạn hoạt động sản xuất nhiên liệu. Moscow cũng áp dụng các biện pháp hạn chế xuất khẩu nhằm ưu tiên nguồn cung cho thị trường trong nước.
Nga từng là một trong những nước xuất khẩu diesel lớn nhất thế giới. Vì vậy, bất kỳ sự sụt giảm đáng kể nào trong nguồn cung từ nước này đều có thể tác động đến thị trường quốc tế.
Được biết, Nga đã gia hạn lệnh cấm xuất khẩu diesel đến ngày 30/9/2026, trong khi một số biện pháp hạn chế khác đối với xuất khẩu nhiên liệu được áp dụng trong thời gian dài hơn.
Diesel Mỹ có thể thiếu “vùng đệm” trong năm 2027
Một yếu tố khác khiến thị trường diesel trở nên khó dự đoán chính là xung đột tại Trung Đông. Những gián đoạn liên quan đến dầu thô và các sản phẩm lọc dầu trong khu vực đã đẩy chi phí vận chuyển lên cao, đồng thời buộc các nhà giao dịch phải tái định tuyến nguồn hàng.
Theo Reuters đưa tin, nguồn cung dầu và nhiên liệu từ Trung Đông đã chịu nhiều cú sốc trong những tháng gần đây, trong khi hoạt động vận chuyển qua các tuyến đường quan trọng cũng bị ảnh hưởng.
Đáng chú ý, thị trường diesel có thể phản ứng mạnh ngay cả khi nguồn cung dầu thô toàn cầu chưa thực sự cạn kiệt. Được biết, nguyên nhân là diesel không chỉ phụ thuộc vào lượng dầu thô được khai thác, mà còn chịu ảnh hưởng bởi công suất lọc dầu, cơ cấu sản phẩm của các nhà máy và khả năng vận chuyển.
Triển vọng tại Mỹ cũng cho thấy tình trạng căng thẳng trên thị trường nhiên liệu chưng cất có thể chưa nhanh chóng chấm dứt.
Trong dự báo tháng 9, EIA cho biết tồn kho nhiên liệu chưng cất của Mỹ có thể giảm xuống dưới 100 triệu thùng trong thời gian tới và duy trì dưới mức thấp nhất của khoảng 5 năm trong phần lớn năm 2027. Dù vậy, điều này không có nghĩa EIA dự báo Mỹ sẽ thiếu diesel vật chất trong suốt năm 2027.
Cơ quan này đồng thời dự báo sản lượng dầu toàn cầu sẽ phục hồi, tồn kho dầu bắt đầu được bổ sung và giá dầu Brent bình quân năm 2027 có thể giảm xuống khoảng 74 USD/thùng, thấp hơn đáng kể so với mức dự kiến trong nửa cuối năm 2026.
Giá diesel bán lẻ bình quân tại Mỹ được EIA dự báo ở mức khoảng 4,40 USD/gallon trong năm 2027, so với 5,55 USD/gallon trong quý IV/2026.
Nói cách khác, ngay cả khi giá nhiên liệu bắt đầu hạ nhiệt, thị trường vẫn có thể phải đối mặt với tình trạng tồn kho thấp và thiếu dư địa an toàn để ứng phó với những cú sốc nguồn cung.
Đây cũng là điểm khác biệt quan trọng giữa một thị trường có tồn kho thấp và một cuộc khủng hoảng thiếu nhiên liệu thực sự.
Giá diesel tăng gây sức ép lên nhiều nền kinh tế
Tuy nhiên, Mỹ không phải thị trường duy nhất đối mặt với áp lực nguồn cung diesel.
Tại châu Âu, lượng nhiên liệu chưng cất tại các trung tâm giao dịch lớn cũng đang ở mức thấp. Trong khi đó, các thị trường châu Á phải cạnh tranh để thu hút nguồn hàng từ các nhà cung cấp quốc tế.
Singapore – một trung tâm giao dịch và lưu trữ nhiên liệu quan trọng của châu Á, cũng chứng kiến lượng dự trữ nhiên liệu chưng cất thấp hơn mức trung bình của năm trước.
Tình trạng này đặc biệt đáng chú ý với các nền kinh tế mới nổi tại châu Á, nơi diesel giữ vai trò quan trọng trong vận tải, công nghiệp và sản xuất nông nghiệp. Xe tải sử dụng diesel để vận chuyển hàng hóa, máy kéo phục vụ thu hoạch nông sản, trong khi máy móc công trường, tàu đánh cá và nhiều thiết bị công nghiệp cũng phụ thuộc vào loại nhiên liệu này.
Theo Andrea Pescatori, Phó giám đốc bộ phận châu Á – Thái Bình Dương của Quỹ Tiền tệ Quốc tế (IMF), cho biết nhiều thị trường mới nổi trong khu vực đã chịu tác động đáng kể từ cú sốc nhiên liệu hiện nay.
Và tác động của giá diesel không chỉ dừng lại ở các trạm bán lẻ. Khi nhiên liệu tăng giá, chi phí vận tải, sản xuất nông nghiệp, xây dựng và nhiều hoạt động công nghiệp cũng có thể tăng theo, từ đó tạo sức ép lên nhiều tầng của nền kinh tế.
Tại Mỹ, giá diesel đã vượt 6 USD/gallon, gây sức ép lên các doanh nghiệp vận tải và nông dân. Reuters cho biết giá diesel đã tăng mạnh hơn nhiều so với xăng trong năm qua.
Đối với các doanh nghiệp vận tải có biên lợi nhuận thấp, nhiên liệu đắt đỏ có thể nhanh chóng làm giảm lợi nhuận.
Theo David Garrigus, chủ doanh nghiệp quản lý chất thải EcoBox Dumpsters, cho biết công ty đang tìm cách giảm tiêu thụ nhiên liệu bằng việc sử dụng xe tải nhỏ hơn khi có thể, gộp các chuyến giao nhận và hạn chế những chuyến đi không cần thiết.
Ông nói: “Mỗi lần xe tải di chuyển không cần thiết giờ đây đều tốn kém hơn rất nhiều”.
Đây là một ví dụ cho thấy cú sốc diesel không chỉ tác động đến giá nhiên liệu, mà còn buộc doanh nghiệp phải thay đổi cách vận hành để kiểm soát chi phí.
Kho diesel trống nhiều hơn, thị trường lại thiếu hàng
Và một trong những tín hiệu đáng chú ý nhất của thị trường diesel lại đến từ hoạt động lưu trữ.
Theo dữ liệu của Tank Tiger, dung lượng kho chứa dầu diesel có thể cho thuê tại Bắc Mỹ và vùng Caribbean đã tăng lên khoảng 13 triệu thùng trong tháng 10, từ mức 11 triệu thùng hồi tháng 6.
Con số này đặt ra một nghịch lý, nếu thị trường đang thiếu diesel, tại sao lại có thêm nhiều bể chứa trống?
Theo Steven Barsamian – Giám đốc điều hành Tank Tiger cho rằng, chính diễn biến này có thể phản ánh tình trạng thiếu nguồn hàng. Khi không có đủ nhiên liệu để đưa vào kho, các doanh nghiệp sẽ không muốn tiếp tục thuê thêm bể chứa.
Chính vì vậy, dung lượng kho trống tăng không nhất thiết đồng nghĩa với nguồn cung dồi dào. Ngược lại, đây có thể là dấu hiệu cho thấy thị trường đang thiếu nhiên liệu để lấp đầy các bể chứa và doanh nghiệp đang chuẩn bị cho khả năng nguồn cung tiếp tục căng thẳng trong những tháng tới.
Nói cách khác, trong trường hợp này, những bể chứa trống không phản ánh lượng diesel dư thừa, mà có thể cho thấy thị trường không có đủ hàng để đưa vào kho.
Biên lợi nhuận lọc dầu có thể cứu thị trường?
Không phải tất cả tín hiệu trên thị trường diesel đều tiêu cực.
Một yếu tố có thể giúp thị trường cân bằng trở lại là biên lợi nhuận lọc dầu diesel đang ở mức rất cao. Khi lợi nhuận từ việc sản xuất diesel tăng, các nhà máy lọc dầu sẽ có thêm động lực duy trì hoặc nâng công suất đối với sản phẩm này.
Chênh lệch giữa giá diesel siêu ít lưu huỳnh và dầu thô Mỹ đã tăng lên mức kỷ lục, tạo động lực mạnh để các nhà máy lọc dầu tối đa hóa sản lượng những sản phẩm có giá trị cao.
Nếu các nhà máy tiếp tục duy trì hoạt động ở mức cao, trong khi sản lượng dầu thô tại những khu vực từng bị gián đoạn phục hồi, nguồn cung diesel có thể từng bước được cải thiện.
Bên cạnh đó, Trung Quốc cũng có thể đóng vai trò quan trọng hơn trong việc bổ sung nguồn cung cho thị trường quốc tế. Khi nhu cầu trong nước thay đổi và hạn ngạch xuất khẩu được điều chỉnh, lượng diesel Trung Quốc đưa ra thị trường toàn cầu có thể tăng, giúp bù đắp một phần thiếu hụt tại những khu vực đang chịu áp lực nguồn cung.
Nhưng thị trường vẫn dễ bị tổn thương
Và vấn đề lớn nhất của thị trường diesel hiện nay chính là biên an toàn quá mỏng.
Khi tồn kho ở mức cao, một nhà máy lọc dầu ngừng hoạt động hoặc một tuyến vận chuyển gặp sự cố thường chỉ gây tác động trong ngắn hạn. Nhưng khi lượng dự trữ đã xuống thấp, cùng một sự cố có thể khiến nguồn cung bị thắt chặt và giá tăng mạnh.
Đây cũng là rủi ro khiến các nhà giao dịch năng lượng đặc biệt quan tâm. Một nhà máy lọc dầu lớn bất ngờ ngừng hoạt động, một cuộc tấn công mới nhằm vào cơ sở năng lượng hoặc một đợt leo thang tại Trung Đông đều có thể khiến nguồn cung diesel chịu thêm áp lực.
Ở chiều ngược lại, nếu xung đột giảm nhiệt, các tuyến vận tải trở lại bình thường, hoạt động lọc dầu phục hồi và Trung Quốc tăng xuất khẩu, áp lực trên thị trường có thể giảm nhanh hơn dự kiến.
Chính vì vậy, triển vọng diesel trong thời gian tới sẽ phụ thuộc vào nhiều yếu tố cùng lúc, từ diễn biến địa chính trị, công suất lọc dầu, hoạt động thương mại quốc tế đến tốc độ phục hồi của lượng tồn kho.
Diesel có thể trở thành “nút thắt” mới của kinh tế toàn cầu
Thị trường dầu mỏ thường được theo dõi qua giá dầu thô Brent hoặc WTI. Nhưng trong giai đoạn hiện nay, diesel có thể là một chỉ báo đáng chú ý hơn đối với chi phí thực tế của nền kinh tế.
Dầu thô chính là nguyên liệu, còn diesel là sản phẩm đi trực tiếp vào nền kinh tế thực.
Khi giá dầu thô tăng, tác động đến người tiêu dùng có thể cần thêm thời gian để lan tỏa. Ngược lại, khi giá diesel tăng mạnh, chi phí vận chuyển, thu hoạch nông sản, xây dựng và sản xuất có thể chịu ảnh hưởng gần như ngay lập tức.
Hiện, EIA đánh giá nguồn cung nhiên liệu chưng cất toàn cầu vẫn sẽ thấp hơn năm trước trong những tháng tới, qua đó duy trì áp lực lên tồn kho và giá diesel.
Điều này khiến mùa thu và mùa đông năm nay trở thành giai đoạn quan trọng đối với thị trường. Nếu nguồn cung từ Trung Đông và Nga tiếp tục bị gián đoạn trong khi nhu cầu tăng theo mùa, giá diesel có thể tiếp tục chịu sức ép.
Ở chiều ngược lại, nếu hoạt động lọc dầu phục hồi và các tuyến vận chuyển được nối lại, thị trường có thể từng bước tái cân bằng.
Chính vì vậy, câu chuyện diesel trong năm 2027 không phải là dự báo thế giới chắc chắn sẽ “hết dầu diesel”. Vấn đề đáng chú ý hơn là thị trường có thể bước vào năm 2027 với lượng dự trữ thấp và khả năng chống chịu trước các cú sốc nguồn cung suy yếu.
