Chợ giá – Xung đột quân sự giữa Mỹ, Israel và Iran đang gây ra những gián đoạn nghiêm trọng đối với thị trường dầu khí toàn cầu. Có thời điểm, giá dầu thô đã vượt mốc 100 USD/thùng, đánh dấu lần đầu tiên kể từ năm 2022 đạt ngưỡng này, trong khi hoạt động vận chuyển năng lượng qua Eo biển Hormuz gần như tê liệt. Và những diễn biến này đã làm dấy lên những lo ngại về nguy cơ xuất hiện một cú sốc năng lượng mới trên phạm vi toàn cầu.
Thị trường năng lượng toàn cầu chao đảo
Căng thẳng tại Trung Đông leo thang sau các cuộc tấn công của Mỹ và Israel nhằm vào Iran, cùng những đòn đáp trả bằng tên lửa và máy bay không người lái từ Tehran, đang khiến thị trường năng lượng toàn cầu rơi vào trạng thái biến động mạnh.
Trong khi đó, giá dầu thô quốc tế đã từng có thời điểm vượt ngưỡng 100 USD/thùng, đánh dấu mức cao nhất kể từ sau cuộc khủng hoảng năng lượng năm 2022 khi Nga tiến hành chiến dịch quân sự tại Ukraine.
Theo các chuyên gia kinh tế cho rằng, đà tăng mạnh của giá năng lượng có thể kéo theo nhiều hệ lụy đối với kinh tế toàn cầu, bao gồm việc làm gia tăng áp lực lạm phát, kìm hãm đà tăng trưởng và làm dấy lên nguy cơ “đình lạm” – tình trạng kinh tế tăng trưởng chậm nhưng giá cả vẫn tiếp tục leo thang.
Eo biển Hormuz – điểm nghẽn của thị trường dầu mỏ
Một trong những yếu tố khiến thị trường lo ngại nhất hiện nay chính là tình trạng tắc nghẽn tại eo biển Hormuz – tuyến vận tải năng lượng quan trọng bậc nhất thế giới. Được biết, tuyến đường thủy hẹp này đảm nhiệm việc vận chuyển khoảng 25% lượng dầu giao dịch bằng đường biển toàn cầu, đồng thời là con đường trung chuyển của khoảng 20% nguồn cung khí tự nhiên hóa lỏng (LNG) trên thế giới.
Tuy nhiên, các cuộc tấn công nhằm vào tàu chở dầu cùng nguy cơ xung đột quân sự trong khu vực đã khiến nhiều hãng vận tải và thủy thủ đoàn tỏ ra dè dặt, không dám đi qua tuyến đường này.
Trên truyền hình nhà nước, một cố vấn cấp cao của Lực lượng Vệ binh Cách mạng Hồi giáo Iran (Islamic Revolutionary Guard Corps) đã tuyên bố lực lượng này “sẽ không cho phép một giọt dầu nào rời khỏi khu vực”. Trong khi đó, lưu lượng tàu chở dầu đi qua eo biển Hormuz gần như rơi vào tình trạng đình trệ.
Các nước sản xuất dầu buộc phải giảm sản lượng
Khi hoạt động vận chuyển qua khu vực bị gián đoạn, nhiều quốc gia sản xuất dầu tại vùng Vịnh buộc phải cắt giảm sản lượng do không thể xuất khẩu bình thường. Ả Rập Xê Út và Các Tiểu vương quốc Ả Rập Thống nhất vẫn có khả năng chuyển một phần dầu thông qua các tuyến đường ống nhằm tránh eo biển Hormuz.
Tuy nhiên, nhiều quốc gia khác như Kuwait, Qatar và Bahrain gần như không có tuyến xuất khẩu thay thế, khiến lượng dầu đưa ra thị trường quốc tế bị hạn chế đáng kể.
Trong khi đó, Iraq cũng đã tạm ngừng xuất khẩu dầu qua đường ống dẫn tới cảng Ceyhan của Thổ Nhĩ Kỳ như một biện pháp phòng ngừa, trong bối cảnh lo ngại xung đột có thể lan rộng trong khu vực.
Mỹ cân nhắc hộ tống tàu chở dầu
Trước nguy cơ khủng hoảng năng lượng toàn cầu, Tổng thống Mỹ – Donald Trump cho biết, Washington đang xem xét một số biện pháp nhằm đảm bảo an toàn cho hoạt động vận chuyển dầu mỏ tại khu vực Vịnh Ba Tư. Theo đó, Mỹ có thể cung cấp bảo hiểm cho các tàu chở dầu đi qua khu vực này, đồng thời sẵn sàng triển khai lực lượng hải quân hộ tống nếu cần thiết.
Tuy nhiên, các chi tiết cụ thể của kế hoạch vẫn chưa được công bố rõ ràng. Theo nhiều nhà phân tích nhận định rằng, ngay cả khi các biện pháp được triển khai, thị trường vẫn có thể phải mất vài tuần để dòng chảy thương mại dầu mỏ được khôi phục đáng kể.
Trong khi đó, một số quốc gia cũng đang cân nhắc khả năng giải phóng dầu từ kho dự trữ chiến lược nhằm góp phần ổn định thị trường năng lượng.
Châu Á chuyển hướng tìm nguồn dầu mới
Trước nguy cơ gián đoạn nguồn cung từ Trung Đông, các quốc gia Châu Á đang khẩn trương tìm kiếm các nguồn dầu thay thế nhằm đảm bảo an ninh năng lượng. Được biết, người mua trong khu vực đã gia tăng nhập khẩu dầu từ Mỹ, khiến chi phí vận chuyển dầu thô của nước này tăng lên mức kỷ lục.
Bên cạnh đó, các nhà máy lọc dầu tại Ấn Độ cũng quay trở lại mua dầu từ Nga sau khi Washington tạm thời nới lỏng một số hạn chế đối với các lô dầu Nga đang trên đường biển.
Không chỉ dầu thô, nguồn cung các sản phẩm dầu tinh chế cũng chịu tác động đáng kể. Nhà máy lọc dầu Ras Tanura – cơ sở lọc dầu lớn nhất của Saudi Aramco tại Ả Rập Xê Út, đã phải tạm dừng hoạt động sau một cuộc tấn công bằng máy bay không người lái.
Diễn biến này đã khiến giá nhiều loại nhiên liệu tăng mạnh, bao gồm dầu diesel, xăng, nhiên liệu máy bay và naphtha – nguyên liệu quan trọng trong sản xuất nhựa và nhiên liệu.
Trong khi đó, giá xăng tăng tại Mỹ cũng có thể tạo thêm áp lực chính trị đối với Tổng thống Trump, khi chi phí sinh hoạt được dự báo sẽ trở thành một trong những vấn đề trọng tâm trong cuộc bầu cử giữa nhiệm kỳ sắp tới.
Thị trường khí đốt đối mặt cú sốc mới
Không chỉ thị trường dầu mỏ, lĩnh vực khí đốt toàn cầu cũng đang chịu tác động nghiêm trọng từ căng thẳng tại Trung Đông. Được biết, giá khí đốt tại Châu Âu đã tăng gần gấp đôi kể từ khi xung đột liên quan đến Iran bùng phát, lên mức cao nhất kể từ năm 2023.
Một trong những nguyên nhân chính là việc cơ sở LNG lớn tại Ras Laffan của QatarEnergy phải tạm dừng hoạt động sau các cuộc tấn công bằng máy bay không người lái. Hiện, cơ sở này đang chiếm khoảng 20% nguồn cung khí tự nhiên hóa lỏng (LNG) toàn cầu, nên bất kỳ sự gián đoạn nào cũng có thể tạo ra tác động lớn đối với thị trường.
Theo các chuyên gia cảnh báo rằng, nếu nguồn LNG từ Trung Đông bị gián đoạn trong thời gian dài, các quốc gia Châu Á sẽ phải cạnh tranh mạnh hơn để mua khí đốt từ Mỹ hoặc các nhà cung cấp khác, qua đó có thể đẩy giá năng lượng tăng cao trên phạm vi toàn cầu.
Châu Âu chạy đua tích trữ khí đốt trước mùa đông
Đối với Châu Âu, diễn biến hiện nay được đánh giá là đặc biệt đáng lo ngại. Kể từ khi nguồn cung khí đốt từ Nga giảm mạnh từ năm 2022, khu vực này ngày càng phụ thuộc vào khí tự nhiên hóa lỏng (LNG) nhập khẩu để đảm bảo nhu cầu năng lượng.
Trong khi đó, mức dự trữ khí đốt tại Châu Âu hiện đang thấp hơn bình thường, buộc các quốc gia phải tăng cường nhập khẩu LNG trong mùa hè nhằm chuẩn bị cho nhu cầu tiêu thụ cao vào mùa đông. Trước tình hình này, nếu các nước Châu Á đẩy mạnh cạnh tranh để mua LNG trên thị trường quốc tế, chi phí năng lượng của Châu Âu có thể tăng lên đáng kể.
Vai trò của Iran trên thị trường năng lượng
Mặc dù đang chịu nhiều lệnh trừng phạt quốc tế, Iran vẫn được xem là một nhà sản xuất dầu quan trọng trên thị trường năng lượng toàn cầu. Là thành viên của Tổ chức Các nước Xuất khẩu Dầu mỏ (OPEC), quốc gia này hiện sản xuất khoảng 3 triệu thùng dầu mỗi ngày, tương đương khoảng 3% tổng sản lượng dầu toàn cầu.
Được biết, phần lớn lượng dầu xuất khẩu của Iran (khoảng 90%) được bán cho Trung Quốc, chủ yếu thông qua các nhà máy lọc dầu độc lập mua dầu với mức giá chiết khấu.
Theo các chuyên gia cho rằng, nếu xung đột tại Trung Đông kéo dài, thị trường năng lượng toàn cầu có thể phải đối mặt với cú sốc nguồn cung lớn nhất kể từ năm 2022.
Trong khi nhu cầu năng lượng vẫn duy trì ở mức cao, bất kỳ sự gián đoạn nào tại Trung Đông (khu vực được xem là trung tâm năng lượng của thế giới) đều có thể gây ra những tác động sâu rộng đối với lạm phát, tăng trưởng kinh tế cũng như an ninh năng lượng toàn cầu.
