Chợ giá – Trong khi nguồn cung năng lượng toàn cầu bị gián đoạn bởi xung đột tại Trung Đông, Việt Nam và Philippines đang tích cực tìm kiếm sự hỗ trợ từ Nhật Bản nhằm đảm bảo an ninh năng lượng ngắn hạn, đồng thời giảm thiểu tác động lan rộng đến nền kinh tế.
Đông Nam Á đối mặt nguy cơ thiếu hụt nhiên liệu
Cuộc xung đột liên quan đến Iran đã gây gián đoạn nghiêm trọng nguồn cung dầu mỏ toàn cầu, đẩy giá năng lượng leo thang và tạo áp lực lớn lên các quốc gia phụ thuộc nhập khẩu, trong đó có nhiều nền kinh tế Đông Nam Á.
Tại Philippines, Tổng thống – Ferdinand Marcos Jr. cho biết, chính phủ đang khẩn trương tìm kiếm các nguồn cung thay thế không bị ảnh hưởng bởi bất ổn tại Trung Đông. Hiện, quốc gia này chỉ duy trì lượng dự trữ nhiên liệu (gồm xăng, dầu diesel và dầu hỏa) đủ đáp ứng nhu cầu trong khoảng 45 ngày.
Trước tình hình cấp bách này, Manila đã tuyên bố tình trạng khẩn cấp năng lượng, đồng thời đẩy mạnh đàm phán với các đối tác như Nhật Bản, Hàn Quốc và Trung Quốc nhằm đa dạng hóa nguồn cung.
Trong khi đó, Việt Nam cũng chịu áp lực đáng kể do phụ thuộc lớn vào nhập khẩu dầu thô từ khu vực Trung Đông, đặc biệt là Kuwait. Sự gián đoạn nguồn cung đã gây khó khăn cho hoạt động phân phối, thậm chí xuất hiện tình trạng đóng cửa cục bộ tại một số trạm xăng.
Đề nghị hỗ trợ từ Nhật Bản
Trước những thách thức gia tăng, Chính phủ Việt Nam đã chủ động tìm kiếm sự hỗ trợ từ Nhật Bản nhằm đảm bảo nguồn cung năng lượng. Thủ tướng – Phạm Minh Chính đã gửi thư tới người đồng cấp Nhật Bản, đề xuất tăng cường hợp tác trong việc ổn định nguồn cung dầu thô.
Song song với đó, các cuộc làm việc cấp bộ cũng được triển khai để thảo luận khả năng chia sẻ một phần dự trữ dầu mỏ. Nhật Bản hiện đang sở hữu lượng dự trữ dầu chiến lược và tư nhân đủ đáp ứng nhu cầu tiêu dùng trong nước hơn 8 tháng, thuộc nhóm cao hàng đầu thế giới. Tuy nhiên, việc hỗ trợ các quốc gia khác không phải là quyết định đơn giản.
Theo quy định pháp lý, việc giải phóng dầu từ kho dự trữ quốc gia chỉ được thực hiện trong các trường hợp khẩn cấp như gián đoạn nguồn cung trong nước hoặc xảy ra thiên tai. Chính phủ Nhật Bản cũng nhấn mạnh sẽ ưu tiên đảm bảo ổn định nội địa trước khi cân nhắc đến các hỗ trợ quốc tế.
Thách thức từ giá năng lượng và chi phí vận tải
Không chỉ đối mặt với gián đoạn nguồn cung, các quốc gia Đông Nam Á còn chịu áp lực lớn từ chi phí nhập khẩu năng lượng tăng vọt. Giá xăng dầu leo thang kéo theo chi phí vận chuyển và bảo hiểm tàu chở dầu gia tăng, khiến việc tiếp cận nguồn hàng trên thị trường giao ngay trở nên khó khăn hơn.
Diễn biến này tác động đặc biệt mạnh tới các nền kinh tế đang phát triển, nơi dư địa tài chính còn hạn chế và mức độ phụ thuộc vào nhập khẩu năng lượng vẫn ở mức cao.
Tăng tốc chuyển đổi năng lượng, Đông Nam Á nhận hỗ trợ từ Nhật Bản
Bên cạnh việc tìm kiếm các nguồn cung ngắn hạn, Nhật Bản còn được kỳ vọng sẽ hỗ trợ các quốc gia Đông Nam Á giảm tiêu thụ năng lượng thông qua chuyển giao công nghệ.
Những giải pháp như hệ thống điều khiển biến tần, nồi hơi hiệu suất cao hay công nghệ tối ưu hóa tiêu thụ điện trong sản xuất công nghiệp được đánh giá có thể góp phần giảm sự phụ thuộc vào nhiên liệu hóa thạch.
Đáng chú ý, sáng kiến “Cộng đồng Không Phát thải Châu Á” do Nhật Bản đề xuất từ năm 2022 đang dần trở thành một nền tảng hợp tác quan trọng. Khuôn khổ này đã quy tụ nhiều quốc gia trong khu vực nhằm thúc đẩy quá trình chuyển đổi năng lượng, phát triển điện mặt trời, giảm phát thải carbon, đồng thời tăng cường an ninh năng lượng.
Ý nghĩa chiến lược đối với an ninh khu vực
Theo giới chuyên gia nhận định, việc tăng cường hợp tác năng lượng giữa Nhật Bản và các quốc gia Đông Nam Á không chỉ mang ý nghĩa kinh tế mà còn có giá trị chiến lược sâu rộng.
Việc xây dựng các cơ chế hỗ trợ lẫn nhau trong tình huống khẩn cấp được kỳ vọng sẽ nâng cao khả năng chống chịu của chuỗi cung ứng khu vực, đặc biệt trong khi rủi ro địa chính trị gia tăng và các biện pháp hạn chế xuất khẩu ngày càng phổ biến.
Bên cạnh đó, Nhật Bản cũng đang thúc đẩy mô hình dự trữ dầu chung với các quốc gia Trung Đông, cho phép các nước sản xuất lưu trữ dầu tại Nhật Bản và ưu tiên cung cấp cho Tokyo trong trường hợp khẩn cấp. Cơ chế này được đánh giá có tiềm năng mở rộng, qua đó hỗ trợ các đối tác trong khu vực trong tương lai.
Dù hợp tác được thúc đẩy, nhưng nguồn cung năng lượng vẫn phụ thuộc lớn vào diễn biến xung đột Trung Đông. Nếu kéo dài, áp lực lên giá dầu toàn cầu, lạm phát và tăng trưởng Đông Nam Á sẽ tiếp tục gia tăng. Vì vậy, cần đa dạng hóa nguồn cung, nâng cao hiệu quả sử dụng và thúc đẩy chuyển đổi sang năng lượng bền vững để giảm rủi ro lâu dài.
