Chợ giá – Chính phủ Nhật Bản cùng các nhà sản xuất xe máy lớn như Honda, Yamaha và Suzuki đã cảnh báo Việt Nam rằng, lệnh cấm xe máy chạy bằng xăng tại Hà Nội từ năm 2026 có thể gây ra nguy cơ mất hàng trăm nghìn việc làm và đe dọa thị trường xe máy trị giá 4,6 tỷ USD – nơi Honda đang chiếm ưu thế tuyệt đối.
Lệnh cấm gây tranh cãi từ giữa năm 2025
Vào tháng 7 năm nay, Thủ tướng – Phạm Minh Chính đã ban hành chỉ thị cấm xe máy chạy bằng xăng lưu thông trong khu vực trung tâm thủ đô Hà Nội. Được biết, lệnh cấm sẽ bắt đầu được thực hiện từ giữa năm 2026, mở rộng ra toàn khu vực vào năm 2028 và hướng tới áp dụng trên toàn quốc trong những năm tiếp theo. Đây được xem là một trong những biện pháp quyết liệt nhất của Việt Nam nhằm giảm thiểu tình trạng ô nhiễm không khí đô thị – vấn đề đang ở mức báo động tại các thành phố lớn như Hà Nội và TP. Hồ Chí Minh.
Tuy nhiên, theo một số tài liệu nội bộ mà Reuters tiếp cận được, Đại sứ quán Nhật Bản tại Hà Nội đã gửi thư đến các cơ quan chức năng Việt Nam, bày tỏ lo ngại rằng lệnh cấm có thể gây ra “tác động tiêu cực đến việc làm trong các ngành công nghiệp hỗ trợ” như hệ thống đại lý, nhà cung cấp phụ tùng và dịch vụ hậu mãi.
Cảnh báo từ các nhà sản xuất xe máy Nhật Bản
Trong bức thư gửi đến Chính phủ vào tháng 7, Hiệp hội các nhà sản xuất xe máy nước ngoài tại Việt Nam (đứng đầu là Honda, Yamaha và Suzuki) đã bày tỏ lo ngại rằng lệnh cấm có thể dẫn đến “gián đoạn sản xuất nghiêm trọng”, kéo theo “nguy cơ phá sản” đối với nhiều doanh nghiệp trong chuỗi cung ứng. Ngoài ra, các doanh nghiệp này cũng cảnh báo lệnh cấm sẽ ảnh hưởng trực tiếp đến hàng trăm nghìn lao động và gần 2.000 đại lý xe máy trên cả nước.
Trước những tác động tiềm tàng, các nhà sản xuất đã kiến nghị Chính phủ cần xây dựng một lộ trình chuyển đổi hợp lý, với thời gian chuẩn bị tối thiểu từ 2 đến 3 năm nhằm điều chỉnh dây chuyền sản xuất, mở rộng mạng lưới trạm sạc và hoàn thiện các tiêu chuẩn an toàn cho xe điện.
Chính phủ Việt Nam giữ lập trường cứng rắn
Theo nguồn tin từ giới chức và doanh nghiệp, cho đến nay chính phủ Việt Nam vẫn chưa chấp thuận điều chỉnh chính sách theo đề xuất từ phía Nhật Bản và các doanh nghiệp. Chính phủ cũng khẳng định rằng, việc cấm xe máy xăng là cần thiết để giải quyết tình trạng ô nhiễm không khí ngày càng nghiêm trọng tại Hà Nội và các thành phố lớn.
Bên cạnh đó, thủ tướng Chính phủ đã phát biểu trong buổi gặp các doanh nghiệp Nhật Bản vào tháng 8 rằng: “Việc giảm phát thải là xu hướng toàn cầu và đòi hỏi sự đồng thuận, hợp tác để lựa chọn giải pháp tối ưu với lộ trình phù hợp.”
VinFast tăng trưởng mạnh mẽ trong khi Honda cân nhắc thu hẹp sản xuất
Với thị phần hơn 80%, Honda hiện đang là nhà sản xuất xe máy số 1 tại Việt Nam, bán ra hơn 2,6 triệu chiếc trong năm 2024, vận hành 4 nhà máy quy mô lớn và tạo công ăn việc làm cho hàng chục nghìn lao động. Thương hiệu Honda thậm chí đã trở thành cách gọi thay cho “xe máy” trong ngôn ngữ hàng ngày của người Việt.
Dù chưa có kế hoạch đóng cửa, nhưng một số đại diện Honda đã ẩn ý khả năng thu hẹp hoạt động sản xuất nếu lệnh cấm không có lộ trình hợp lý.
Trong khi các hãng xe Nhật Bản gặp áp lực, thì VinFast – nhà sản xuất xe điện hàng đầu của Việt Nam, lại đang hưởng lợi lớn từ xu hướng chuyển dịch. Được biết, doanh số xe máy điện và xe đạp điện của hãng này tăng 55% trong quý II/2025, đạt gần 70.000 xe.
Theo khảo sát của Asia Plus thực hiện vào tháng 9 cho thấy, người tiêu dùng Việt ngày càng quan tâm đến phương tiện xanh, đặc biệt là giới trẻ tại các thành phố lớn. Điều này mở ra cơ hội lớn cho các doanh nghiệp nội địa trong ngành xe điện.
Tác động lan rộng sang ngành ô tô
Không chỉ xe máy, mà thị trường ô tô truyền thống cũng chịu ảnh hưởng. Theo đó, doanh số xe chạy xăng của các thành viên VAMA (Hiệp hội các nhà sản xuất ô tô Việt Nam) đã giảm 18% trong tháng 9/2025 so với cùng kỳ năm ngoái. Một số khách hàng được ghi nhận đang tạm hoãn mua xe do chờ hướng dẫn cụ thể từ chính phủ liên quan đến chính sách môi trường.
Hiện, Toyota Nhật Bản – thương hiệu dẫn đầu thị trường, cũng đang đối mặt với những thay đổi về nhu cầu tiêu dùng tại Việt Nam, mặc dù vẫn chiếm hơn 25% doanh số bán xe trong tháng 9.
