Chợ giá – Vào ngày 2/4/2025 vừa qua, Tổng thống Mỹ – Donald Trump đã công bố các biện pháp thuế quan mới đối với các quốc gia Đông Nam Á, trong đó các nước Đông Dương gồm Việt Nam, Lào và Campuchia bị ảnh hưởng nặng nề nhất. Việc áp dụng mức thuế quan cao nhất trong khu vực này đã gây ra những làn sóng phản ứng mạnh mẽ và đặt ra thách thức lớn cho các quốc gia này trong việc duy trì tăng trưởng kinh tế và thu hút đầu tư.
Mức thuế quan đáng lo ngại
Với chính sách thuế mới, các quốc gia Đông Dương phải đối mặt với mức thuế nhập khẩu lên tới 49% tại Campuchia, 48% tại Lào và 46% tại Việt Nam. Theo đó, mức thuế này đặc biệt gây khó khăn cho các nền kinh tế vốn đã phải vật lộn với việc cân đối thâm hụt thương mại và tăng trưởng.
Trong khi đó, Myanmar cũng chịu mức thuế quan lên tới 44%, trong khi các quốc gia khác như Thái Lan chỉ phải chịu mức thuế 36%.
Được biết, chính sách thuế quan của Mỹ chủ yếu nhắm đến các quốc gia có mối quan hệ thương mại sâu rộng với Trung Quốc, trong bối cảnh căng thẳng thương mại toàn cầu đang diễn ra. Mối quan hệ kinh tế chặt chẽ của các nước Đông Dương với Bắc Kinh, cùng với thặng dư thương mại lớn với Washington, là yếu tố chính dẫn đến các quyết định thuế quan này.
Trung Quốc là lý do khiến mức thuế quan tăng cao?
Theo các nhà phân tích, lý do chính khiến các quốc gia Đông Dương bị áp mức thuế cao nằm ở mối quan hệ chặt chẽ với Trung Quốc. Mỹ, trong nỗ lực giảm thiểu thâm hụt thương mại và bảo vệ các ngành công nghiệp trong nước, đã quyết định áp dụng các biện pháp thuế “có đi có lại” đối với các quốc gia có sự gia tăng mạnh mẽ trong thặng dư thương mại với Mỹ.
Theo đó, Việt Nam, với thặng dư thương mại lên đến 123 tỷ USD vào năm 2024, chính là một trong những quốc gia chịu ảnh hưởng lớn nhất.
Chuyên gia kinh tế – Woo Wing Thye nhận định: “Mỹ đang tìm cách cân bằng thương mại, và các quốc gia Đông Dương, vốn có quan hệ mật thiết với Trung Quốc, đã trở thành mục tiêu trong chiến lược này.” Điều này có thể đẩy các quốc gia này vào tình thế khó khăn khi phải chọn lựa giữa duy trì quan hệ với Mỹ hay tăng cường quan hệ với Trung Quốc, quốc gia mà họ đã gắn bó trong nhiều năm qua.
Chuyển hướng đầu tư nước ngoài
Một trong những tác động rõ rệt nhất của chính sách thuế quan này là sự chuyển hướng đầu tư nước ngoài (FDI). Các chuyên gia cho rằng việc áp dụng mức thuế cao có thể khiến các nhà đầu tư chuyển vốn từ các quốc gia Đông Dương sang các nước khác trong khu vực ASEAN, nơi có mức thuế thấp hơn như Philippines, Singapore hay Malaysia.
Joanne Lin – nghiên cứu viên tại Viện ISEAS-Yusof Ishak, cho biết: “Việc áp thuế quan cao đối với các quốc gia Đông Dương có thể khiến các dòng FDI, đặc biệt trong các ngành sản xuất hướng đến xuất khẩu, bị gián đoạn. Các nhà đầu tư có thể chuyển sang các quốc gia khác trong khu vực có mức thuế thấp hơn.”
Mặc dù vậy, theo Jayant Menon thì sự chuyển hướng này có thể không diễn ra mạnh mẽ vì sự khác biệt về tỷ lệ thuế quan giữa các quốc gia ASEAN không đủ lớn để thúc đẩy di chuyển đầu tư quy mô lớn. Tuy nhiên, sự chuyển dịch này vẫn là một mối lo ngại lớn đối với các quốc gia như Việt Nam và Campuchia, vốn đang phụ thuộc rất nhiều vào dòng vốn FDI từ các quốc gia phương Tây.
Phản ứng từ các quốc gia Đông Nam Á
Ngay sau khi thông tin về mức thuế quan mới được công bố, các quốc gia Đông Nam Á đã nhanh chóng có những phản ứng chính thức. Việt Nam, trong khi lo ngại về tác động tiêu cực đến nền kinh tế, đã quyết định thành lập một “đội phản ứng nhanh” để đối phó với tình hình này. Cùng lúc đó, Campuchia và Lào cũng lên tiếng phản đối quyết định này, đồng thời yêu cầu các biện pháp đàm phán với Mỹ.
Các quốc gia khác như Indonesia và Malaysia cũng đã chuẩn bị các chiến lược để giảm thiểu tác động của thuế quan. Indonesia, với mức thuế 32%, đã tuyên bố sẽ cử một phái đoàn cấp cao tới Washington để đàm phán về vấn đề này. Malaysia, mặc dù chưa có kế hoạch áp thuế trả đũa, đã tuyên bố sẽ tìm cách mở rộng thị trường xuất khẩu và tận dụng các hiệp định thương mại tự do hiện có.
Các biện pháp đối phó với thuế quan mới của ASEAN
Trước tình hình này, các chuyên gia khuyến nghị ASEAN nên hành động một cách hợp tác để đối phó với các biện pháp thuế quan của Mỹ. Nhà kinh tế – Woo Wing Thye cho rằng, ASEAN có thể xem đây là cơ hội để tăng cường sự gắn kết khu vực, thông qua việc ký kết các thỏa thuận thương mại với các đối tác ngoài Mỹ, như Trung Quốc, Nhật Bản, Hàn Quốc, và EU.
Việc giảm thiểu tác động của các biện pháp thuế quan không chỉ là một thách thức đối với các quốc gia bị ảnh hưởng trực tiếp, mà còn là một cơ hội để ASEAN tái cấu trúc các mối quan hệ thương mại và củng cố vai trò trong nền kinh tế toàn cầu.
