Chợ giá – Bất chấp những tín hiệu tích cực về khả năng đạt được một thỏa thuận hòa bình giữa Mỹ và Iran, thị trường dầu mỏ thế giới vẫn ghi nhận những biến động đáng kể. Mặc dù đã hạ nhiệt so với các mức đỉnh gần đây, giá dầu thô hiện vẫn cao hơn khoảng 40% so với cuối tháng 2 – thời điểm xung đột với Iran bùng phát, cho thấy những tác động từ căng thẳng địa chính trị vẫn chưa hoàn toàn lắng dịu.
Nguy cơ tại Hormuz khiến giá dầu khó giảm sâu
Nhiều dự đoán cho rằng Mỹ và Iran có thể sớm công bố một thỏa thuận nhằm chấm dứt cuộc chiến. Tuy nhiên, các vấn đề nhạy cảm như kho dự trữ uranium của Iran hay việc dỡ bỏ các lệnh trừng phạt được cho là sẽ tiếp tục là nội dung đàm phán trong giai đoạn tiếp theo.
Nếu thỏa thuận được ký kết, đây sẽ là tín hiệu tích cực đối với nông dân đang chịu áp lực từ chi phí phân bón và dầu diesel gia tăng, đồng thời giúp giảm bớt gánh nặng cho hàng triệu tài xế đang phải đối mặt với giá nhiên liệu ở mức cao. Dù vậy, khả năng giá dầu lao dốc ngay lập tức sau khi đạt được thỏa thuận vẫn là một dấu hỏi lớn đối với thị trường.
Một trong những trở ngại lớn nhất hiện nay là tình hình tại eo biển Hormuz – tuyến hàng hải giữ vai trò đặc biệt quan trọng đối với thị trường năng lượng toàn cầu. Đây được xem là đòn bẩy chiến lược quan trọng của Iran trong các cuộc đàm phán, đồng thời là yếu tố có thể tiếp tục tác động mạnh đến diễn biến của thị trường dầu mỏ.
Ngay cả trong trường hợp Tehran đồng ý mở lại tuyến vận tải và cam kết không áp đặt thêm các hạn chế mới, điều đó cũng không đồng nghĩa với việc nước này từ bỏ hoàn toàn quyền kiểm soát đối với eo biển Hormuz.
Đáng chú ý, Iran đã cho thấy khả năng gây gián đoạn hoạt động tại tuyến hàng hải huyết mạch này. Vì vậy, nguy cơ phong tỏa vẫn luôn hiện hữu, tiếp tục duy trì tâm lý thận trọng trên thị trường và trở thành một nguồn bất ổn đối với nguồn cung dầu mỏ toàn cầu.
Nguồn cung dầu khó phục hồi trong ngắn hạn
Ngay cả khi Iran không tiếp tục gây sức ép tại eo biển Hormuz, những thách thức đối với nguồn cung dầu toàn cầu vẫn có thể kéo dài trong thời gian tới.
Theo nhận định của các chuyên gia, quá trình rà phá thủy lôi tại các khu vực bị ảnh hưởng có thể mất nhiều tuần, trong khi việc khôi phục hoạt động tại các giếng dầu đã ngừng khai thác đòi hỏi nhiều tháng để hoàn thành.
Không chỉ vậy, các nhà máy lọc dầu, hệ thống đường ống và cơ sở hạ tầng năng lượng bị hư hại bởi chiến tranh có thể cần nhiều năm để được sửa chữa và khôi phục hoàn toàn. Những khó khăn này cho thấy ngay cả khi một thỏa thuận hòa bình được thiết lập, thị trường dầu mỏ vẫn sẽ phải đối mặt với nhiều rào cản về nguồn cung, khiến khả năng giá dầu giảm mạnh trong ngắn hạn trở nên khó khăn hơn so với kỳ vọng.
Cuộc đấu sức về khả năng chịu đựng
Mặc dù kỳ vọng về một thỏa thuận hòa bình đang gia tăng, triển vọng đạt được thỏa thuận giữa Mỹ và Iran vẫn còn nhiều bất định. Được biết, các cuộc đàm phán diễn ra trong khi cả hai bên đều cho rằng mình đang nắm lợi thế và có đủ khả năng chờ đối phương đưa ra nhượng bộ trước.
Phía Tổng thống Trump cũng nhận định các biện pháp gây sức ép kinh tế đã đẩy Iran vào tình thế khó khăn nghiêm trọng, qua đó buộc Tehran phải xuống thang. Trong khi đó, Iran lại tin rằng Washington không thể chấp nhận tình trạng giá năng lượng duy trì ở mức cao trong thời gian dài, đặc biệt khi cuộc bầu cử giữa nhiệm kỳ đang đến gần. Vì vậy, câu hỏi quan trọng hiện nay là bên nào có khả năng chịu đựng áp lực lâu hơn trong cuộc đối đầu này.
Theo nhiều nguồn tin, ông Trump cũng mong muốn sớm chấm dứt cuộc chiến. Một số báo cáo gần đây cho thấy, ông ngày càng mất kiên nhẫn với diễn biến hiện tại khi cuộc xung đột bắt đầu ảnh hưởng đến hình ảnh chính trị của mình. Dù vậy, cuộc chiến này vẫn có nhiều điểm khác biệt so với các cuộc xung đột trước đây của Mỹ.
Được biết, cuộc xung đột mới kéo dài khoảng ba tháng và hơn một nửa thời gian đó diễn ra trong giai đoạn ngừng bắn, trong khi nhiều cuộc chiến trước đây từng kéo dài nhiều năm và khiến hàng nghìn quân nhân Mỹ thiệt mạng.
Tại sao cường quốc quân sự khó giành chiến thắng tuyệt đối?
Dù mới kéo dài trong thời gian tương đối ngắn, cuộc chiến vẫn được xem là một ví dụ cho thấy việc một cường quốc quân sự áp đảo giành chiến thắng hoàn toàn trước một đối thủ yếu hơn không phải là nhiệm vụ dễ dàng.
Lịch sử đã nhiều lần chứng kiến những trường hợp tương tự, từ thất bại của Mỹ tại Việt Nam, sự bế tắc của Liên Xô ở Afghanistan cho đến các cuộc chiến kéo dài và tốn kém của Mỹ tại Iraq và Afghanistan trong thế kỷ XXI.
Cuộc xung đột tại Ukraine cũng thường được nhắc đến như một minh chứng khác khi chiến dịch quân sự của Nga đã kéo dài lâu hơn cả thời gian Liên Xô tham gia Thế chiến II.
Trong khi chiến sự tiếp diễn, Nga được cho là đã hỗ trợ Iran về cả tình báo và vật chất. Những người chỉ trích Tổng thống Trump xem đây là dấu hiệu cho thấy Washington thu được rất ít lợi ích từ mối quan hệ tương đối gần gũi giữa ông và Tổng thống Nga Vladimir Putin.
Tuy nhiên, một số ý kiến khác cho rằng nếu Mỹ gia tăng sức ép đối với Moscow, Nga hoàn toàn có thể đáp trả bằng cách gắn vấn đề Iran với sự hỗ trợ mà Washington vẫn đang dành cho Ukraine.
Bên cạnh đó, Trung Quốc tiếp tục giữ vai trò đáng chú ý trong chuỗi cung ứng toàn cầu. Theo các nhận định được đề cập, nhiều máy bay không người lái được sử dụng bởi các bên tham chiến, từ Nga, Ukraine, Iran cho đến Mỹ, đều chứa những linh kiện quan trọng có nguồn gốc từ Trung Quốc, cho thấy tầm ảnh hưởng rộng lớn của nước này đối với các chuỗi cung ứng công nghệ hiện nay.
Những lựa chọn khó khăn của Washington
Trong trường hợp tiến trình đàm phán tiếp tục rơi vào bế tắc, Mỹ được cho là vẫn còn một số lựa chọn quân sự để gia tăng sức ép đối với Iran. Và một trong những phương án có thể được xem xét chính là nối lại các cuộc không kích nhằm gây thêm áp lực lên Tehran. Tuy nhiên, chưa có cơ sở chắc chắn cho thấy động thái này sẽ buộc Iran phải nhượng bộ trên bàn đàm phán.
Một lựa chọn khác là tìm cách kiểm soát hoặc thu giữ lượng uranium của Iran, hoặc hỗ trợ Israel theo đuổi mục tiêu này. Dù vậy, tính khả thi của phương án vẫn còn là vấn đề gây nhiều tranh luận.
Bên cạnh đó, Washington cũng có thể sử dụng lực lượng hải quân và không quân để hộ tống các tàu thương mại đi qua eo biển Hormuz, qua đó làm suy giảm hiệu quả của bất kỳ nỗ lực phong tỏa nào từ phía Iran.
Tuy nhiên, các phương án quân sự nói trên đều đi kèm những rủi ro đáng kể. Đặc biệt, việc triển khai lực lượng bảo vệ hoạt động hàng hải tại eo biển Hormuz có thể làm gia tăng nguy cơ đối đầu trực tiếp và dẫn đến thương vong, trong khi khả năng đạt được kết quả như mong muốn vẫn chưa được bảo đảm.
Ảnh hưởng của Iran vẫn lan rộng
Nếu Mỹ có thể duy trì hiệu quả hoạt động tự do hàng hải tại eo biển Hormuz, đòn bẩy quan trọng nhất của Iran đối với thị trường dầu mỏ toàn cầu sẽ bị suy giảm đáng kể.
Tuy nhiên, ở thời điểm hiện tại, Tehran vẫn đang nắm giữ khả năng tác động đến nguồn cung năng lượng thế giới thông qua tuyến hàng hải chiến lược này, yếu tố tiếp tục được giới đầu tư theo dõi sát sao.
Chính vì vậy, ngay cả khi các cuộc đàm phán hòa bình đạt được những bước tiến tích cực, khả năng giá dầu giảm sâu trong ngắn hạn vẫn là điều không dễ xảy ra. Chừng nào quyền kiểm soát eo biển Hormuz vẫn còn là một công cụ gây sức ép hiệu quả, ảnh hưởng của Iran đối với thị trường năng lượng toàn cầu sẽ tiếp tục hiện hữu, góp phần duy trì những biến động và bất ổn trên thị trường dầu mỏ thế giới.
