Chợ giá – Tình trạng gián đoạn nguồn cung dầu mỏ do căng thẳng tại Trung Đông đang gây ra những tác động ngoài dự đoán đối với Nhật Bản, trong đó có nguy cơ thiếu hụt chuối – một trong những loại trái cây được tiêu thụ nhiều nhất tại quốc gia này.
Nhật Bản chật vật duy trì nguồn cung chuối nhập khẩu
Hiện, Nhật Bản đang phải đối mặt với cuộc khủng hoảng thiếu chuối được đánh giá là nghiêm trọng nhất trong nhiều thập kỷ, khi nguồn cung khí ethylene (yếu tố thiết yếu trong quá trình làm chín trái cây nhập khẩu) bị ảnh hưởng bởi tình trạng thiếu hụt naphtha.
Theo mô hình nhập khẩu hiện nay, Nhật Bản đưa các loại trái cây nhiệt đới như chuối vào nước này khi còn xanh, sau đó sử dụng khí ethylene trong các phòng làm chín chuyên dụng trước khi phân phối ra thị trường. Tuy nhiên, nguồn cung loại khí có nguồn gốc từ naphtha đang bị đe dọa trong khi nền kinh tế Nhật Bản phụ thuộc vào nhập khẩu hơn 90% lượng dầu thô.
Nguồn cung naphtha suy giảm vì tắc nghẽn eo biển Hormuz
Năm 2025, Nhật Bản đã nhập khẩu khoảng 1 triệu tấn chuối, đưa loại trái cây này trở thành một trong những mặt hàng thiết yếu quan trọng của nền kinh tế. Tuy nhiên, tính đến thời điểm hiện tại, lượng tồn kho naphtha tại nước này đã giảm khoảng một phần tư do tác động từ việc đóng cửa eo biển Hormuz, khiến nguồn cung dầu mỏ tương đương khoảng một phần năm thế giới tiếp tục bị gián đoạn.
Ông Eiji Akashi – Tổng thư ký Hiệp hội các nhà nhập khẩu chuối Nhật Bản, nhận định đây là đợt thiếu hụt nghiêm trọng nhất trong vòng 50 năm qua. Dù vậy, ông cho biết ngành chuối vẫn đang nỗ lực duy trì nguồn cung trên thị trường.
Ông Akashi cho rằng: “Giá cả có thể tăng, nhưng chúng tôi đang làm mọi thứ có thể để tránh tình trạng thiếu hụt. Toàn bộ ngành công nghiệp chuối cam kết làm mọi thứ có thể để duy trì nguồn cung ổn định”.
Theo ông Akashi, chuối vẫn đang được vận chuyển tới các cửa hàng và một số nhà nhập khẩu đã đảm bảo đủ nguồn ethylene cho khoảng 2-3 tháng tới. Tuy nhiên, các nhà bán lẻ đang phải đối mặt với áp lực ngày càng lớn khi chi phí nhiên liệu, bao bì và vận chuyển gia tăng, buộc họ phải tính toán việc chuyển một phần gánh nặng chi phí này vào giá bán.
Giá chuối liên tục tăng
Số liệu của Chính phủ Nhật Bản cho thấy, trung bình mỗi hộ gia đình tại nước này đã chi khoảng 5.200 yên, tương đương 42 đô la Singapore, để mua chuối trong năm 2025.
Và áp lực chi phí đối với mặt hàng thiết yếu này ngày càng gia tăng khi giá bán lẻ chuối tại Tokyo tăng 4,4% trong năm 2025 và đã tăng hơn 30% kể từ năm 2022.
Các chuyên gia trong ngành cũng cho biết, ethylene là yếu tố không thể thiếu trong quá trình làm chín chuối. Nếu không được xử lý bằng loại khí này, chuối sẽ không đạt được độ mềm và vị ngọt tự nhiên, đồng thời có nguy cơ bị hư hỏng.
Theo Farmind – doanh nghiệp đảm nhiệm xử lý khoảng 30% lượng chuối nhập khẩu vào Nhật Bản, một số loại trái cây khác như bơ và kiwi cũng sử dụng ethylene để làm chín. Tuy nhiên, nhu cầu đối với các mặt hàng này thấp hơn đáng kể so với chuối.
Nhiều ngành công nghiệp chịu tác động dây chuyền
Hiện, tình trạng thiếu hụt naphtha không chỉ tác động đến ngành trái cây mà còn đang lan rộng sang nhiều lĩnh vực khác của nền kinh tế Nhật Bản.
Theo công ty sản xuất đồ ăn nhẹ Calbee cho biết, đã phải chuyển sang sử dụng bao bì đen trắng cho khoai tây chiên và một số sản phẩm khác trong bối cảnh nguồn cung mực in ngày càng khan hiếm. Và loại mực này được sản xuất từ các loại nhựa có nguồn gốc từ naphtha, khiến hoạt động sản xuất chịu ảnh hưởng trực tiếp từ sự gián đoạn nguồn nguyên liệu.
Ngoài ra, các chuyên gia cũng nhận định, một trong những điểm yếu của Nhật Bản là nước này không sở hữu nguồn dầu mỏ đáng kể trong nước, đồng thời thiếu các tuyến đường ống dẫn dầu quốc tế có khả năng giảm bớt tác động từ những gián đoạn trong vận tải biển.
Trong khi đó, tình trạng tắc nghẽn tại eo biển Hormuz đã gây ảnh hưởng trực tiếp đến chuỗi cung ứng hóa dầu chuyên dụng của Nhật Bản, khiến một cuộc xung đột địa chính trị diễn ra ở khu vực xa xôi nhanh chóng trở thành vấn đề cấp bách đối với nhiều mặt hàng thiết yếu trong đời sống hằng ngày.
Tìm kiếm giải pháp thay thế
Trước những lo ngại ngày càng gia tăng về nguy cơ gián đoạn nguồn cung, Chính phủ Nhật Bản đang nỗ lực trấn an doanh nghiệp và người tiêu dùng. Thủ tướng – Sanae Takaichi cũng khẳng định nước này vẫn có đủ nguồn cung naphtha để đáp ứng nhu cầu trong nước đến năm 2027.
Ở khu vực doanh nghiệp, các công ty đang khẩn trương tìm kiếm những nguồn ethylene thay thế nhằm giảm bớt sự phụ thuộc vào nguyên liệu có nguồn gốc từ hóa dầu. Catalytic Generators (nhà sản xuất thiết bị có trụ sở tại bang Virginia, chuyên tạo ra khí ethylene từ ngô và các nguyên liệu khác thay vì nguồn hóa dầu) cho biết đã bắt đầu vận chuyển máy phát điện tới các doanh nghiệp Nhật Bản đang gặp khó khăn trong việc đảm bảo nguồn cung. Hiện, công ty này cũng đang tích cực tìm kiếm đối tác phân phối tại thị trường Nhật Bản.
Trong khi đó, Farmind lại cho biết lượng tồn kho ethylene của doanh nghiệp đang giảm dần và công ty đang đẩy mạnh tìm kiếm các nhà cung cấp mới cả trong và ngoài nước. Theo đại diện doanh nghiệp, một số chi phí liên quan hiện đã tăng gần gấp 10 lần so với trước đây.
“Nếu tình trạng này tiếp diễn, chuối có thể sẽ biến mất khỏi bàn ăn của người Nhật”, người phát ngôn của Farmind cảnh báo.
