Chợ giá – Việc chính quyền Tổng thống Mỹ – Donald Trump tạm ngừng cấp thị thực cho công dân 75 quốc gia, trong đó có 4 nước Đông Nam Á, đang làm dấy lên nhiều câu hỏi về ưu tiên chiến lược của Washington tại khu vực vốn được coi là tâm điểm cạnh tranh địa chính trị toàn cầu.
Đông Nam Á trong danh sách hạn chế visa của Mỹ
Theo thông báo của Bộ Ngoại giao Mỹ, Campuchia, Myanmar, Lào và Thái Lan hiện đang nằm trong nhóm các quốc gia bị đình chỉ cấp visa vô thời hạn, dự kiến có hiệu lực từ ngày 21/1. Quyết định này là một phần trong loạt biện pháp siết chặt nhập cư của chính quyền Tổng thống Donald Trump, nhằm hạn chế mạnh mẽ dòng người nước ngoài vào Mỹ.
Được biết, danh sách bị ảnh hưởng bao gồm các quốc gia đang có xung đột, nhưng cũng có cả những đối tác và đồng minh lâu năm của Washington, cho thấy cách tiếp cận mang tính bao trùm và cứng rắn của chính quyền Mỹ trong vấn đề nhập cư.
Bốn quốc gia Đông Nam Á nói trên hiện đang nằm trong số 13 nước châu Á – Thái Bình Dương bị áp dụng hạn chế, với mục tiêu ngăn chặn tình trạng người nhập cư “có nguy cơ trở thành gánh nặng phúc lợi xã hội”.
Tiêu chí sàng lọc khắt khe và tranh cãi
Theo Fox News, một bản ghi nhớ nội bộ của Bộ Ngoại giao Mỹ đã chỉ đạo các viên chức lãnh sự từ chối đơn xin thị thực theo luật hiện hành, cho đến khi quy trình sàng lọc mới được rà soát và cập nhật.
Được biết, các tiêu chí đánh giá bao gồm:
- Tuổi tác, tình trạng sức khỏe
- Trình độ tiếng Anh
- Năng lực tài chính
- Khả năng cần chăm sóc y tế dài hạn
- Tiền sử nhận trợ cấp xã hội hoặc từng sống trong các cơ sở chăm sóc tập trung
Điều này đồng nghĩa với việc người cao tuổi, người có vấn đề sức khỏe hoặc từng nhận hỗ trợ xã hội có nguy cơ cao bị từ chối visa, làm dấy lên tranh luận về yếu tố nhân đạo và phân biệt đối xử trong chính sách nhập cư.
Myanmar và Lào chịu tác động nặng nề nhất
Trong số các quốc gia Đông Nam Á, Myanmar và Lào được đánh giá là hai nước chịu tác động lớn nhất. Riêng với Myanmar, Mỹ đã áp đặt lệnh cấm nhập cảnh toàn phần từ tháng 6 năm ngoái, xuất phát từ tỷ lệ công dân lưu trú quá hạn visa ở mức cao. Và đến tháng 11, Washington tiếp tục chấm dứt quy chế pháp lý tạm thời đối với công dân Myanmar, với lý do tình hình “quản trị và ổn định” trong nước được cho là đã có sự cải thiện.
Tuy nhiên, thực tế cho thấy Myanmar hiện đang là quốc gia có số người tị nạn được Mỹ tiếp nhận nhiều nhất, với hơn 117.000 người trong giai đoạn 2011 – 2023.
Đối với Lào, lệnh cấm nhập cảnh một phần ban hành hồi tháng 6/2024 đã được nâng cấp thành lệnh cấm toàn phần từ tháng 12, do tỷ lệ lưu trú quá hạn cao và việc nước này từng từ chối tiếp nhận công dân bị trục xuất.
Thái Lan bất ngờ có tên trong danh sách
Việc Thái Lan – đồng minh lâu đời nhất của Mỹ tại Đông Nam Á, bị đưa vào danh sách hạn chế visa đã khiến giới chức Bangkok không khỏi bất ngờ.
Theo báo cáo của Bộ An ninh Nội địa Mỹ, trong năm tài chính 2024, tỷ lệ công dân Thái Lan ở lại quá hạn visa chỉ 2,91%, thấp hơn Campuchia (3,41%) và thấp hơn rất nhiều so với Myanmar và Lào.
Theo bộ trưởng Ngoại giao Thái Lan – Sihasak Phuangketkeow khẳng định: “Thái Lan và Mỹ có mối quan hệ đặc biệt. Việc chúng tôi có tên trong danh sách này là điều cần được làm rõ.”
Bên cạnh đó, giới phân tích cũng cho rằng, yếu tố liên quan đến an ninh phi truyền thống, bao gồm các mạng lưới lừa đảo trực tuyến xuyên quốc gia có liên hệ với khu vực, có thể đã ảnh hưởng đến đánh giá của Washington.
“Nước Mỹ trên hết” lấn át ưu tiên đối ngoại?
Theo các chuyên gia cho rằng, động thái tạm dừng cấp visa phản ánh rõ nét triết lý “Nước Mỹ trên hết”, trong đó các ưu tiên chính trị trong nước được đặt cao hơn lợi ích ngoại giao dài hạn.
Ông Hunter Marston – chuyên gia tại Trung tâm Nghiên cứu Chiến lược và Quốc tế (CSIS), nhận định: “An ninh khu vực và quan hệ đồng minh đang xếp sau những lo ngại về nhân khẩu học và chính trị nội bộ của Mỹ.”
Trong khi đó, bà Joanne Lin (Viện ISEAS – Yusof Ishak) cho rằng, chính quyền Trump tách biệt nhập cư và chính sách đối ngoại, tiếp tục hợp tác với Đông Nam Á trong các vấn đề phục vụ lợi ích chiến lược, nhưng ít quan tâm hơn đến hình ảnh và trấn an đối tác.
Điều này thể hiện rõ qua việc Mỹ vẫn công bố gói cam kết 45 triệu USD nhằm duy trì ngừng bắn giữa Campuchia và Thái Lan, song song với các biện pháp mạnh tay về visa.
Tác động dài hạn đối với Đông Nam Á
Theo các nhà phân tích cảnh báo rằng, việc Mỹ theo đuổi chính sách nhập cư cứng rắn có thể kéo theo nhiều hệ lụy, bao gồm làm suy giảm giao lưu nhân dân, giáo dục và lao động, đồng thời gây ra tâm lý hoài nghi về mức độ tin cậy chiến lược của Washington.
Bên cạnh đó, những động thái này cũng được cho là có thể tạo ra khoảng trống để các cường quốc khác gia tăng ảnh hưởng tại khu vực Đông Nam Á.
Dù vậy, giới quan sát nhận định quan hệ hợp tác Mỹ – Đông Nam Á khó có nguy cơ đổ vỡ, mà đang bước sang một giai đoạn thực dụng hơn, trong đó các lợi ích kinh tế và an ninh được đặt lên trên các yếu tố mang tính biểu tượng và ngoại giao mềm.
