Chợ giá – Quyết định gây tranh cãi của chính quyền Tổng thống – Donald Trump về việc áp mức phí 100.000 USD đối với mỗi đơn xin thị thực H-1B đang làm dấy lên lo ngại rằng Mỹ đang tự đánh mất lợi thế cạnh tranh trong cuộc đua thu hút nhân tài toàn cầu – đặc biệt là trong các ngành công nghệ cao. Trong khi đó, Trung Quốc lại đang nhanh chóng tận dụng cơ hội này để giành lấy những bộ óc sáng giá mà trước đây vốn đổ dồn về thung lũng Silicon.
“Thuế tài năng” 100.000 USD của Mỹ
Thị thực H-1B từ lâu đã trở thành con đường chính để các công ty công nghệ Mỹ thu hút nhân tài quốc tế, đặc biệt là từ các quốc gia Châu Á như Ấn Độ, Trung Quốc và Hàn Quốc. Mỗi năm, có hàng chục nghìn kỹ sư, nhà khoa học và chuyên gia STEM (khoa học, công nghệ, kỹ thuật, toán học) nhập cảnh vào Mỹ thông qua thị thực này để phục vụ trong các tập đoàn như Google, Apple, Microsoft và hàng nghìn công ty khởi nghiệp.
Tuy nhiên, chính sách mới được đề xuất từ năm 2025 áp đặt mức phí 100.000 USD/đơn xin H-1B mới – cao hơn từ 25 đến 30 lần so với chi phí tương đương ở Canada hay Anh, đang bị giới chuyên gia gọi là “thuế tài năng”. Mức phí này có thể làm tê liệt các doanh nghiệp vừa và nhỏ, vốn là động lực đổi mới của kinh tế Mỹ.
Theo một nhà sáng lập startup AI tại San Francisco cho biết: “Chỉ những ‘gã khổng lồ công nghệ’ mới có thể chi trả được chi phí này. Trong khi đó, các startup công nghệ non trẻ, vốn dựa vào nhân tài quốc tế, sẽ buộc phải từ bỏ giấc mơ cạnh tranh”.
Trung Quốc tận dụng cơ hội
Trái ngược với xu hướng siết chặt của Mỹ, Trung Quốc lại công bố chương trình thị thực K mới, chính thức có hiệu lực từ ngày 1/10/2025, với mục tiêu rõ ràng – thu hút các chuyên gia công nghệ nước ngoài trong độ tuổi dưới 45. Chương trình này được thiết kế cực kỳ hấp dẫn với hàng loạt ưu đãi:
- Thủ tục nhập cảnh đơn giản, xử lý trong 7 – 14 ngày.
- Hỗ trợ tài chính lên đến 700.000 USD gồm thưởng ký hợp đồng, trợ cấp nhà ở và bảo lãnh người thân.
- Cam kết hỗ trợ việc làm cho vợ/chồng và con cái, cùng với lộ trình cấp thường trú nhân rõ ràng.
- Quyền tiếp cận các khu công nghệ cao, như Thâm Quyến, Hàng Châu, Bắc Kinh – nơi chính phủ Trung Quốc đang xây dựng các “thung lũng silicon bản địa”.
Theo nhiều nhà phân tích cho rằng, động thái này của Bắc Kinh không đơn thuần là một chính sách nhập cư, mà là một phần trong chiến lược tổng thể nhằm giành lại vị thế dẫn đầu trong công nghệ toàn cầu vào năm 2030 – mục tiêu đã được nêu trong chương trình “Made in China 2025”.
Mất mát “kép” cho Mỹ
Được biết, chính quyền Trump khi ban hành chính sách này đưa ra lập luận rằng việc hạn chế thị thực H-1B là nhằm bảo vệ việc làm cho lao động Mỹ. Tuy nhiên, nhiều nghiên cứu đã chứng minh điều ngược lại.
Theo một nghiên cứu của Đại học Stanford năm 2015 cho thấy, mỗi lao động H-1B được tuyển dụng sẽ tạo ra thêm 1,8 việc làm gián tiếp, nhờ vào việc tăng năng suất và đổi mới công nghệ. Điều này đặc biệt đúng trong ngành trí tuệ nhân tạo (AI), nơi nhiều nhóm nghiên cứu dẫn đầu là người nhập cư.
Từ đó, các công ty công nghệ có thể chọn cách chuyển hoạt động nghiên cứu ra nước ngoài, đến những nơi có nguồn nhân lực dồi dào và chính sách thân thiện hơn, như Canada, Singapore, hoặc hiện nay là Trung Quốc.
Startup Mỹ điêu đứng vì “thuế tài năng”
Một trong những hậu quả lớn nhất và ít được nhắc đến chính là ảnh hưởng tiêu cực đến các công ty khởi nghiệp công nghệ – nơi vốn phụ thuộc vào nguồn nhân lực quốc tế để phát triển sản phẩm và gọi vốn.
Trong khi Google hay Amazon có thể chi trả phí H-1B cho nhân sự quốc tế, thì một công ty AI mới thành lập với ngân sách hạn chế sẽ không thể cạnh tranh. Điều này đã làm gia tăng khoảng cách giữa các tập đoàn lớn và startup, đe dọa toàn bộ hệ sinh thái đổi mới sáng tạo mà nước Mỹ từng tự hào.
Sự thay đổi mang tính thế hệ
Trong suốt hàng thập kỷ qua, nước Mỹ được xem là điểm đến số một của sinh viên ngành STEM Châu Á, đặc biệt là từ Ấn Độ và Trung Quốc. Tuy nhiên, điều này đang dần thay đổi.
Theo số liệu từ Open Doors cho thấy, lượng sinh viên quốc tế đăng ký chương trình sau đại học ngành công nghệ tại Mỹ đã giảm 13% trong giai đoạn 2021 – 2024. Trong khi đó, Trung Quốc, Canada và Châu Âu đang ghi nhận mức tăng trưởng mạnh mẽ.
Chi tiêu cho R&D của Trung Quốc cũng đang tăng nhanh, từ 40 tỷ USD năm 2000 lên hơn 620 tỷ USD năm 2021, gần bằng mức chi của Mỹ (710 tỷ USD). Với hệ sinh thái nghiên cứu ngày càng mạnh, cộng thêm chính sách thị thực thuận lợi, Trung Quốc đang thực sự trở thành một điểm đến cạnh tranh nghiêm túc.
Bên cạnh đó, các chuyên gia cũng phân tích rằng, khoản phí H-1B 100.000 USD có thể là một trong những chính sách gây tổn hại nhất mà Trung Quốc không cần phải ra tay thực hiện.
