Chợ giá – Năm 2026 được dự báo sẽ là một trong những năm bản lề quan trọng nhất của Châu Á trong nhiều thập kỷ trở lại đây, khi các trụ cột quen thuộc của trật tự quốc tế – từ thương mại toàn cầu, an ninh khu vực đến vai trò lãnh đạo của Mỹ, đều đồng loạt lung lay. Với tình cảnh đó, các quốc gia Châu Á buộc phải thích nghi, tái định vị và chấp nhận một thực tế mới, khi bất định không còn là ngoại lệ, mà đã trở thành trạng thái thường trực.
Thương mại toàn cầu chững lại
Một trong những bất ngờ lớn nhất của năm 2025 chính là khả năng phục hồi tạm thời của thương mại toàn cầu, khi các doanh nghiệp đẩy mạnh tích trữ hàng hóa trước làn sóng thuế quan “Nước Mỹ trên hết” của Tổng thống Mỹ – Donald Trump. Tuy nhiên, hiệu ứng này khó có thể kéo dài.
Theo đó, tổ chức Thương mại Thế giới (WTO) cũng đã hạ mạnh dự báo tăng trưởng thương mại hàng hóa toàn cầu năm 2026 xuống chỉ còn 0,5%, phản ánh nguy cơ đình trệ rõ rệt. Đối với Châu Á – khu vực phụ thuộc sâu vào xuất khẩu và chuỗi cung ứng xuyên biên giới, thì đây là một cú sốc mang tính cấu trúc.
Đông Nam Á đặc biệt dễ tổn thương khi các nền kinh tế trong khu vực phải “đi dây” giữa hai siêu cường Mỹ – Trung. Hiện, nhiều quốc gia vẫn đang mắc kẹt trong các cuộc đàm phán song phương phức tạp với Washington, trong khi Bắc Kinh ngày càng tỏ ra nhạy cảm với bất kỳ thỏa thuận nào có thể làm tổn hại lợi ích chiến lược của mình.
Mỹ rút lui vai trò lãnh đạo toàn cầu
Việc Mỹ giảm dần tham vọng lãnh đạo toàn cầu đang tạo ra mức độ bất ổn mà nhiều quốc gia Châu Á chưa từng phải đối mặt. Trong lĩnh vực an ninh, yêu cầu của ông Trump buộc các đồng minh tăng chi tiêu quốc phòng đã kích hoạt làn sóng tái vũ trang, đặc biệt tại Nhật Bản và Hàn Quốc.
Được biết, Nhật Bản dự kiến chi tới 9.000 tỷ yên cho quốc phòng trong năm tài khóa 2026, đồng thời lần đầu tiên triển khai năng lực tấn công phản công kể từ Thế chiến II. Tokyo coi đây là sự điều chỉnh cần thiết trước những mối đe dọa ngày càng gia tăng từ Trung Quốc, Triều Tiên và Nga, cũng như sự khó đoán của đồng minh Mỹ.
Tuy nhiên, theo giới phân tích cảnh báo, nguy cơ chạy đua vũ trang tại Đông Á đang hiện hữu hơn bao giờ hết, trong khi các cơ chế kiểm soát xung đột khu vực vẫn còn mong manh.
Trump yếu thế hơn sẽ là cơ hội hay rủi ro cho Châu Á?
Tỷ lệ ủng hộ thấp kỷ lục của Tổng thống Trump và khả năng đảng Cộng hòa mất thế đa số tại Hạ viện trong cuộc bầu cử giữa nhiệm kỳ 2026 có thể sẽ khiến Nhà Trắng bị kiềm chế hơn trong hoạch định chính sách.
Theo các chuyên gia cho rằng, một ông Trump “yếu thế” có thể buộc phải lắng nghe Quốc hội và giới cố vấn nhiều hơn, làm giảm tính cá nhân và khó đoán trong chính sách đối ngoại. Điều này mở ra khả năng ổn định tương đối trong quan hệ Mỹ – Trung, ít nhất cho đến các cuộc gặp thượng đỉnh dự kiến giữa ông Trump và Chủ tịch Trung Quốc – Tập Cận Bình trong năm 2026.
Dù vậy, các đồng minh của Mỹ tại Châu Á như Nhật Bản, Hàn Quốc, Úc hay Ấn Độ vẫn tỏ ra thận trọng, lo ngại Washington có thể đạt được các “thỏa thuận lớn” với Bắc Kinh mà không tính đến lợi ích của họ.
ASEAN trước phép thử sinh tồn
ASEAN hiện đang bước vào năm 2026 với vị thế vừa quan trọng vừa mong manh. Một mặt, khối này vẫn là diễn đàn trung tâm để các cường quốc tương tác với khu vực. Mặt khác, các cuộc khủng hoảng kéo dài tại Myanmar, Biển Đông và xung đột biên giới Thái Lan – Campuchia đã phơi bày rõ giới hạn của nguyên tắc đồng thuận và không can thiệp.
Trong khi Mỹ ưu tiên đàm phán song phương và Trung Quốc gia tăng ảnh hưởng, thì các quốc gia ASEAN ngày càng hành động đơn lẻ, làm suy yếu vai trò trung tâm của khối. Việc một số nước tìm đến các cấu trúc thay thế như BRICS càng đặt ra câu hỏi về tương lai gắn kết của ASEAN trong trật tự khu vực mới.
Biển Đông và những thách thức từ thực tế
Triển vọng hoàn tất Bộ quy tắc ứng xử ở Biển Đông (COC) vào cuối năm 2026 vẫn còn nhiều nghi vấn, không chỉ ở nội dung mà quan trọng hơn là khả năng thực thi. Trên thực địa, các cộng đồng ngư dân Philippines tiếp tục chịu tác động trực tiếp từ các hoạt động áp chế, cho thấy khoảng cách lớn giữa ngoại giao và đời sống thực tế.
Điều này đã đặt ra câu hỏi căn bản – liệu các khuôn khổ khu vực hiện nay có đủ sức bảo vệ lợi ích của người dân ven biển, hay chỉ dừng lại ở những tuyên bố chính trị mang tính biểu tượng?
Chủ nghĩa khủng bố, AI và những mối đe dọa phi truyền thống
Năm 2026 cũng chứng kiến sự biến đổi đáng lo ngại của chủ nghĩa khủng bố tại Đông Nam Á, khi các mạng lưới cực đoan khai thác trò chơi trực tuyến, trí tuệ nhân tạo và các nền tảng mã hóa để tuyển mộ và tuyên truyền.
Song song với đó, AI – dù được kỳ vọng là động lực tăng trưởng mới, đang đối mặt với các giới hạn về môi trường, hạ tầng và đạo đức. Thực tế này đặt các quốc gia Châu Á trước một bài toán khó, khi vừa phải khai thác hiệu quả công nghệ để thúc đẩy phát triển, nhưng vẫn bảo đảm an ninh và không làm suy giảm điều kiện sống của cộng đồng.
Từ cạnh tranh Mỹ – Trung, xu hướng tái cấu trúc chuỗi cung ứng, những bất ổn an ninh cho tới các thách thức công nghệ và phi truyền thống, tất cả đang phác họa một bức tranh Châu Á năm 2026 với nhiều lớp phức tạp đan xen. Trong khi thế giới đang chuyển dịch sang trạng thái đa cực, khi các quy tắc cũ dần phai nhạt, các quốc gia tầm trung và nhỏ gần như không còn nhiều lựa chọn ngoài việc đổi mới tư duy chiến lược, đa dạng hóa quan hệ và tập trung củng cố nội lực.
