Chợ giá – Các nền kinh tế lớn nhất Châu Á như Trung Quốc và Ấn Độ đang phải đối mặt với áp lực ngày càng gia tăng, khi các nguồn dầu thay thế nhằm ứng phó với gián đoạn tại eo biển Hormuz dần thu hẹp. Diễn biến này đã làm gia tăng nguy cơ khu vực rơi vào một cuộc khủng hoảng năng lượng nghiêm trọng.
Nguồn cung thay thế dần cạn kiệt
Trong hơn 7 tuần căng thẳng leo thang tại Vịnh Ba Tư, các quốc gia nhập khẩu dầu lớn ở Châu Á đã phải linh hoạt triển khai hàng loạt giải pháp khẩn cấp nhằm đảm bảo an ninh năng lượng. Những biện pháp này chủ yếu dựa vào việc tận dụng nguồn dầu từ Nga và Iran đang được lưu trữ trên biển, đồng thời thiết lập các thỏa thuận song phương để duy trì dòng chảy thương mại.
Tuy nhiên, theo đánh giá của các chuyên gia, “vùng đệm” này đang nhanh chóng thu hẹp. Lượng dầu thô Nga lưu trữ trên các tàu biển – từng đạt khoảng 20 triệu thùng vào giữa tháng 2, hiện đã giảm xuống dưới 5 triệu thùng, thậm chí chỉ còn khoảng 3 triệu thùng theo một số ước tính độc lập.
Diễn biến này đã khiến dư địa xoay xở của các nhà nhập khẩu ngày càng thu hẹp, trong khi nhu cầu năng lượng tại Châu Á vẫn duy trì ở mức cao.
Eo biển Hormuz tắc nghẽn, nguồn cung dầu toàn cầu chao đảo
Eo biển Hormuz – tuyến vận tải dầu mỏ mang tính chiến lược của thế giới, đang phải đối mặt với tình trạng gián đoạn nghiêm trọng, trong khi đây là hành lang trung chuyển khoảng 20% nguồn cung dầu toàn cầu mỗi ngày.
Những rủi ro an ninh leo thang tại khu vực đã khiến hoạt động vận tải qua tuyến này bị đình trệ rõ rệt. Ngay cả các tàu từng hoạt động trong “vùng xám” để né tránh trừng phạt cũng buộc phải thận trọng hơn trước nguy cơ bị kiểm soát hoặc tấn công.
Theo Cơ quan Năng lượng Quốc tế (IEA), nếu không duy trì được dòng chảy ổn định qua Hormuz, nguồn cung dầu toàn cầu có thể đã sụt giảm tới 10% chỉ trong tháng vừa qua, cho thấy mức độ nghiêm trọng của tình hình.
Ấn Độ đối mặt rủi ro lớn hơn
So với Trung Quốc, Ấn Độ được đánh giá là nền kinh tế dễ tổn thương hơn khi phụ thuộc lớn vào nguồn năng lượng từ Trung Đông, không chỉ dầu thô mà còn cả khí dầu mỏ hóa lỏng (LPG) phục vụ nhu cầu dân sinh.
Sau khi các tàu chở hàng của nước này bị tấn công khi đi qua eo biển Hormuz, New Delhi buộc phải tạm dừng kế hoạch vận chuyển, đồng thời triệu tập đại diện ngoại giao Iran để phản đối. Trong khi đó, việc Mỹ chấm dứt các miễn trừ đối với dầu Iran càng khiến nguồn cung trở nên bấp bênh.
Hệ quả trước mắt là giá nhiên liệu trong nước tăng mạnh. Ấn Độ được dự báo sẽ ghi nhận đợt tăng giá dầu diesel diện rộng đầu tiên trong 4 năm, qua đó tạo thêm áp lực lên lạm phát và đà tăng trưởng kinh tế, đặc biệt trong khi đồng nội tệ suy yếu.
Trung Quốc có lợi thế nhưng không miễn nhiễm
Trung Quốc hiện có vị thế tốt hơn nhờ chiến lược tích trữ dài hạn, với quy mô dự trữ ước tính vượt 1 tỷ thùng. Tuy vậy, ngay cả nền kinh tế lớn thứ hai thế giới cũng không nằm ngoài tác động của biến động thị trường.
Các nhà máy lọc dầu quốc doanh đã bắt đầu điều chỉnh, cắt giảm sản lượng, trong khi khối tư nhân (thường được gọi là “ấm trà”, chiếm khoảng 20% tổng công suất lọc dầu) đang phải đối mặt với áp lực kép từ giá nguyên liệu leo thang và nguồn cung ngày càng bị siết chặt.
Đáng chú ý, đà tăng của giá dầu Nga đã kéo theo giá dầu Iran đi lên, khiến những nguồn cung từng có mức chiết khấu sâu không còn hấp dẫn như trước. Cùng với đó, các lệnh trừng phạt thứ cấp từ Mỹ tiếp tục gia tăng rủi ro đối với các doanh nghiệp tham gia giao dịch.
Nguy cơ lan rộng toàn khu vực
Theo giới phân tích cảnh báo, nếu xung đột kéo dài và các tuyến vận tải chiến lược tiếp tục bị gián đoạn, toàn bộ khu vực Châu Á có thể đối mặt với nguy cơ thiếu hụt năng lượng nghiêm trọng.
Trước áp lực này, một số quốc gia đã bắt đầu áp dụng biện pháp hạn chế xuất khẩu nhiên liệu nhằm ưu tiên nhu cầu trong nước – động thái được cho là có thể làm gia tăng cạnh tranh nguồn cung trong khu vực.
Một chuyên gia trong ngành cũng nhận định rằng: “Châu Á đang phải đối mặt với một thị trường dầu mỏ cực kỳ thắt chặt. Mỗi ngày trôi qua, tác động của xung đột lại lan rộng và không có quốc gia nào đứng ngoài vòng ảnh hưởng”.
Triển vọng còn nhiều bất định
Trong thời gian ngắn hạn, thị trường năng lượng toàn cầu được dự báo sẽ tiếp tục biến động mạnh, phụ thuộc lớn vào diễn biến địa chính trị tại Trung Đông cũng như chính sách trừng phạt của các cường quốc.
Về dài hạn, cuộc khủng hoảng hiện tại một lần nữa cho thấy tính cấp thiết của việc đa dạng hóa nguồn cung, thúc đẩy phát triển năng lượng tái tạo và tăng cường dự trữ chiến lược – những yếu tố then chốt giúp các nền kinh tế giảm thiểu rủi ro trước các cú sốc năng lượng trong tương lai.
