Chợ giá – Khủng hoảng năng lượng xuất phát từ căng thẳng Trung Đông, cùng sự bùng nổ của các chiến dịch thông tin sai lệch ứng dụng trí tuệ nhân tạo (AI), đang tạo ra sức ép ngày càng lớn đối với các nền kinh tế châu Á. Hai yếu tố này không chỉ làm gia tăng bất ổn trên thị trường mà còn đặt khu vực trước những thách thức chưa từng có liên quan đến tăng trưởng kinh tế, kiểm soát lạm phát và bảo đảm an ninh thông tin.
Nguy cơ lan tỏa kinh tế từ xung đột Iran
Phát biểu tại Diễn đàn Tương lai châu Á (hội nghị thường niên do Nikkei tổ chức tại Tokyo), Thống đốc Ngân hàng Trung ương Malaysia – Abdul Rasheed Ghaffour cảnh báo rằng, những hệ lụy từ cuộc khủng hoảng năng lượng liên quan đến eo biển Hormuz đang vượt xa phạm vi của thị trường dầu mỏ và ngày càng tác động sâu rộng đến nền kinh tế.
Theo ông Ghaffour, sự gián đoạn tại tuyến hàng hải chiến lược này không chỉ ảnh hưởng đến nguồn cung năng lượng mà còn gây sức ép lên chuỗi cung ứng nguyên liệu công nghiệp, hoạt động hậu cần, giá lương thực thực phẩm và lĩnh vực du lịch. Ông cho rằng các tác động đang lan tỏa sang nhiều lĩnh vực quan trọng, làm gia tăng những rủi ro đối với triển vọng kinh tế khu vực.
Ông Ghaffour cũng nhấn mạnh, nguy cơ đối với kinh tế toàn cầu có thể nghiêm trọng hơn nếu tình trạng gián đoạn kéo dài, khi những tác động ban đầu từ giá năng lượng có khả năng lan rộng sang tăng trưởng và lạm phát. Theo ông, các thị trường hiện nay vẫn đang “đánh giá thấp những rủi ro mà chúng ta đang chứng kiến”.
Nhận định này được đưa ra trong khi eo biển Hormuz (tuyến vận tải năng lượng trung chuyển khoảng 20% lượng dầu mỏ toàn cầu) giữ vai trò đặc biệt quan trọng đối với thương mại quốc tế. Do đó, bất kỳ sự gián đoạn nào tại khu vực này cũng có thể tạo ra những biến động đáng kể đối với giá năng lượng và hoạt động thương mại trên phạm vi toàn cầu.
ASEAN+3 đối mặt nguy cơ cạn kiệt dư địa ứng phó
Theo Thống đốc Ngân hàng Trung ương Malaysia – Abdul Rasheed Ghaffour, các nền kinh tế thuộc ASEAN+3 (gồm 10 quốc gia ASEAN cùng Nhật Bản, Hàn Quốc và Trung Quốc) hiện vẫn duy trì được nền tảng kinh tế tương đối vững chắc.
Tuy nhiên, khả năng chống chịu của khu vực đã chịu nhiều thử thách khi liên tiếp phải đối mặt với hàng loạt cú sốc trong những năm gần đây, từ đại dịch Covid-19, các chính sách thuế quan của Mỹ dưới thời Tổng thống Trump đến những căng thẳng địa chính trị kéo dài.
Bên cạnh đó, ông Ghaffour cảnh báo rằng, nếu xung đột liên quan đến Iran tiếp tục kéo dài, các nguồn lực dự phòng của khu vực có nguy cơ dần bị bào mòn, làm suy giảm khả năng ứng phó trước những biến động mới của nền kinh tế toàn cầu.
Ngoài những rủi ro từ địa chính trị và năng lượng, người đứng đầu Ngân hàng Trung ương Malaysia cũng cho rằng châu Á có thể phải chuẩn bị cho khả năng điều chỉnh, thậm chí đảo chiều, trong các ngành công nghiệp liên quan đến trí tuệ nhân tạo (AI). Đây được xem là lĩnh vực đã đóng vai trò động lực tăng trưởng quan trọng của khu vực trong hai năm qua.
Doanh nghiệp chịu áp lực từ chi phí leo thang
Ở góc độ điều hành chính sách, Thống đốc Ngân hàng Quốc gia Campuchia Chea Serey cho rằng các ngân hàng trung ương cần tiếp tục duy trì sự ổn định và khả năng dự báo của nền kinh tế nhằm kiểm soát lạm phát trong bối cảnh các cú sốc từ bên ngoài ngày càng gia tăng.
Đại diện khu vực tư nhân, Chủ tịch Hội đồng Doanh nghiệp Đông Á Jay Yuvallos cho biết kết quả khảo sát sơ bộ được thực hiện cùng Tổ chức Thương mại Quốc tế Nhật Bản (JETRO) cho thấy các doanh nghiệp đang ngày càng thận trọng trước triển vọng kinh tế.
Theo ông, nhiều doanh nghiệp ghi nhận doanh thu giảm trong quý I/2026 do hàng loạt yếu tố bất lợi như giá nguyên liệu đầu vào tăng cao, chi phí logistics và năng lượng leo thang, điều kiện tài chính thắt chặt cũng như biến động tỷ giá.
Ông nhận định các doanh nghiệp đang phải đối mặt với “áp lực kéo dài và sự thận trọng ngày càng tăng” trong các quyết định đầu tư và mở rộng sản xuất.
Kinh tế bất ổn, doanh nghiệp thận trọng trước làn sóng rủi ro mới
Ở góc độ điều hành chính sách, Thống đốc Ngân hàng Quốc gia Campuchia – Chea Serey nhấn mạnh, các ngân hàng trung ương cần tiếp tục duy trì sự ổn định và khả năng dự báo của nền kinh tế nhằm kiểm soát lạm phát trong bối cảnh các cú sốc từ bên ngoài ngày càng gia tăng và khó lường.
Trong khi đó, đại diện khu vực tư nhân cho rằng những thách thức kinh tế đang khiến cộng đồng doanh nghiệp trở nên thận trọng hơn. Chủ tịch Hội đồng Doanh nghiệp Đông Á – Jay Yuvallos cho biết kết quả khảo sát sơ bộ do tổ chức này phối hợp với Tổ chức Thương mại Quốc tế Nhật Bản (JETRO) thực hiện cho thấy nhiều doanh nghiệp đã ghi nhận doanh thu suy giảm trong quý I/2026.
Theo ông, nguyên nhân đến từ hàng loạt yếu tố bất lợi như giá nguyên liệu đầu vào tăng cao, chi phí logistics và năng lượng leo thang, điều kiện tài chính thắt chặt cùng những biến động về tỷ giá.
Bên cạnh đó, ông Yuvallos cũng nhận định, các doanh nghiệp hiện đang phải đối mặt với “áp lực kéo dài và sự thận trọng ngày càng tăng” trong các quyết định đầu tư cũng như kế hoạch mở rộng sản xuất, phản ánh tâm lý dè dặt trước triển vọng kinh tế trong thời gian tới.
Ngoài những rủi ro về kinh tế, nhiều chuyên gia tham dự diễn đàn cũng bày tỏ lo ngại trước sự gia tăng của các chiến dịch thông tin sai lệch được hỗ trợ bởi công nghệ trí tuệ nhân tạo (AI). Albert Zhang – nhà điều tra mối đe dọa tại OpenAI, cho biết các hoạt động gây ảnh hưởng trên không gian mạng đang trở nên tinh vi hơn và mang tính xuyên biên giới.
Theo ông Zhang, các tác nhân đe dọa có liên hệ với Trung Quốc hiện nằm trong nhóm hoạt động tích cực và quyết liệt nhất mà các nhà nghiên cứu từng ghi nhận. Ông cho rằng, mục tiêu của những chiến dịch này chủ yếu hướng đến khán giả quốc tế thay vì công chúng trong nước, trong đó các hoạt động được cho là nhắm tới những quốc gia có tranh chấp hoặc bất đồng lợi ích với Trung Quốc như Ấn Độ, Philippines và Việt Nam.
Ông Zhang nhận định: “Mục tiêu thực chất là làm suy yếu quan hệ ngoại giao của các quốc gia này với các đối tác khác”.
“Đại dịch thông tin” đe dọa châu Á
Giáo sư Sriparna Pathak thuộc Đại học OP Jindal Global của Ấn Độ cho rằng, sự phát triển của công nghệ số đang khiến tốc độ lan truyền thông tin vượt xa khả năng kiểm chứng của xã hội. Theo bà, với tình hình hiện nay, các câu chuyện và nội dung trên không gian mạng có thể lan tỏa với tốc độ chưa từng có, tạo ra những thách thức ngày càng lớn trong việc phân biệt giữa thông tin xác thực và thông tin sai lệch.
Bên cạnh đó, bà Pathak cũng nhận định, Ấn Độ đang đối mặt với áp lực đặc biệt lớn khi sở hữu khoảng 900 triệu người dùng internet cùng hơn 20 ngôn ngữ chính thức. Quy mô người dùng khổng lồ và sự đa dạng ngôn ngữ này tạo điều kiện để các nội dung sai lệch nhanh chóng lan rộng trên nhiều nền tảng và khu vực khác nhau.
Theo bà, các cộng đồng dân cư ở vùng nông thôn, nơi năng lực đọc hiểu và tiếp cận truyền thông còn hạn chế, đang trở thành nhóm dễ bị tổn thương trước những chiến dịch thao túng thông tin được tổ chức bài bản.
Cùng quan điểm đó, Chủ tịch Hiệp hội Báo chí Chất lượng Đài Loan – Eve Chiu cho rằng, việc nâng cao năng lực đọc hiểu truyền thông đang trở thành yêu cầu cấp thiết đối với toàn khu vực. Bà ví sự bùng phát của thông tin sai lệch như một “đại dịch thông tin”, đồng thời nhấn mạnh sự cần thiết phải xây dựng khả năng miễn dịch trước các nội dung độc hại và kêu gọi các nền tảng công nghệ đóng vai trò tích cực hơn trong công tác kiểm soát thông tin.
Về phía doanh nghiệp công nghệ, Albert Zhang – nhà điều tra mối đe dọa tại OpenAI cho rằng, các nền tảng không chỉ có trách nhiệm đạo đức mà còn có thể phải gánh vác trách nhiệm pháp lý trong việc phát triển các công cụ nhằm hạn chế những tác động tiêu cực của AI.
Ông cho biết, OpenAI đang hợp tác với công nghệ SynthID của Google để gắn hình mờ kỹ thuật số vô hình vào các nội dung do AI tạo ra, qua đó hỗ trợ người dùng xác minh nguồn gốc hình ảnh ngay cả khi các nội dung này đã được chỉnh sửa.
Vai trò ngày càng quan trọng của các cường quốc tầm trung
Trong khi xung đột tại Trung Đông và những cạnh tranh địa chính trị ngày càng phức tạp, nhiều đại biểu tham dự diễn đàn cho rằng các cường quốc tầm trung có thể đóng vai trò quan trọng trong các nỗ lực hòa giải và thúc đẩy đối thoại giữa các bên liên quan.
Đại sứ Oman tại Nhật Bản – Mohamed Said Al Busaidi nhận định, các quốc gia duy trì lập trường trung lập có khả năng trở thành cầu nối hiệu quả giữa các bên đối địch nhờ giữ được sự tin cậy và các kênh liên lạc cởi mở. Theo ông, Oman đang đảm nhiệm vai trò quan sát và trung gian giữa các quốc gia, đồng thời cho rằng cách tiếp cận dựa trên đối thoại và tính trung lập có thể góp phần thu hẹp khác biệt, tạo điều kiện để các bên tiến gần hơn tới các thỏa thuận hòa bình.
Cùng quan điểm đó, Phó Tổng Giám đốc Văn phòng Thủ tướng Malaysia – Jafri Abdul Jalil cho rằng, hòa giải là công cụ giúp kết hợp hiệu quả giữa lợi ích quốc gia, sức mạnh mềm và uy tín quốc tế. Ông cũng tái khẳng định vai trò trung tâm của ASEAN trong cấu trúc khu vực, đồng thời dẫn chứng việc Malaysia tham gia thúc đẩy giải quyết tranh chấp biên giới giữa Thái Lan và Campuchia trong thời gian đảm nhiệm cương vị Chủ tịch ASEAN.
Sự tham gia của phụ nữ giúp hòa bình bền vững hơn
Theo Janne Taalas – Giám đốc điều hành Quỹ Hòa bình Martti Ahtisaari (CMI) của Phần Lan cho biết, các tổ chức hòa giải độc lập vẫn giữ vai trò quan trọng trong việc thúc đẩy đối thoại và giải quyết xung đột nhờ tính linh hoạt cao hơn so với các kênh ngoại giao truyền thống. Ông cho rằng, các chủ thể phi chính phủ thường sẵn sàng chấp nhận rủi ro lớn hơn và có khả năng tiếp cận những bên mà các nhà ngoại giao chính thức khó tiếp xúc.
Trong khi đó, cựu Ngoại trưởng Nhật Bản – Yoko Kamikawa cũng nhấn mạnh vai trò của phụ nữ trong các tiến trình xây dựng hòa bình. Theo bà, nhiều nghiên cứu gần đây cho thấy những nỗ lực hòa giải có sự tham gia của phụ nữ thường mang lại kết quả bền vững hơn, góp phần củng cố hòa bình và ổn định trong dài hạn. Bà khẳng định sự hiện diện của phụ nữ là yếu tố không thể thiếu để hướng tới các giải pháp hòa bình hiệu quả.
